Kazaklar

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Kazaklar (Türk) sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara
Kazaklar
(Қазақтар Qazaqtar قازاقتار)
AbaiPainting.jpg Abylai khan.jpg Kurmangazy 175.jpg USSR stamp Ch.Valikhanov 1965 4k.jpg
Altynsarin.jpg Mashhur Zhusup.jpg Baitursynov.jpg Nursultan Nazarbayev 27092007.jpg

Soldan sağa
AbayAbılay HanKurmangazyValihanov
AltınsarinZhusupBaytursinoğluNazarbayev

Toplam nüfus
16 milyon
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Kazakistan Kazakistan 10,098,600 [kaynak belirtilmeli]
Özbekistan Özbekistan 2,500,000 [1]
Çin Halk Cumhuriyeti Çin 2,200,000 [2]
Rusya Rusya 1,310,000 [3]
Moğolistan Moğolistan 100,000
Türkmenistan Türkmenistan 120,000
Afganistan Afganistan 45,000
Kırgızistan Kırgızistan 45,000
Türkiye Türkiye 30,000
Almanya Almanya 17,000
Tacikistan Tacikistan 15,000
İran İran 15,000
Ukrayna Ukrayna 15,000
Fransa Fransa 15,000
Amerika Birleşik Devletleri ABD 10,000
Beyaz Rusya Belarus 5,000
Kanada Kanada 5,000
Azerbaycan Azerbaycan 3,000
Gürcistan Gürcistan 3,000
Moldova Moldova 3,000
Pakistan Pakistan 3,000
Birleşik Krallık Büyük Britanya 2,000
Litvanya Litvanya 2,000
Ermenistan Ermenistan 1,000
Estonya Estonya 1,000
İsveç İsveç 1,000
Diller

Kazakça

Din

Sünni İslam

Kazaklar, (Kazakça: Қазақтар, UFA: [qɑzɑqtɑr]), Kazakistan'da yaşayan Türk ırkına mensup Türk halkı. XVI. yy'da Türkistan'daki bazı Türkî boyların ve Moğol kabilelerinin karışımı ile oluşmuş bir halktır. Dilleri Kazakçadır.

Kırgızca, Nogayca, Karakalpakça, Başkurtça ve Tatarca ile akraba olan ve Kıpçak bölümüne giren Kazakça'yı konuşurlar.

Kazaklar Kazakistan, Türkiye, Moğolistan, Özbekistan, Kırgızistan, Afganistan, Çin, Rusya, Türkmenistan ve AB'de de yaşar. Çin'de Kazakların çoğunluğu 1,110,800 Kazak, kuzey Sincan-İli Kazak Özerk İli (Çin'deki en büyük özerk bölge) ve Mori ile Barköl ilçelerinde yaşamaktadır.

Abay Kunanbayoğlu, Muhtar Avezov, Şekerim Kudayberdioğlu, Mağcan Cumabayulı gibi şairler, yazarlar ve düşünürler yetiştirmiştir.

Ruslar tarafından "Kırgızlar" denilen Kazaklar (Buhara)
Kazak kültürünü resmeden bir pul

13. yüzyılda Altınorda Hanlığı topraklarının doğu kanadını oluşturan Deşt-i Kıpçak ahalisinde yaşayan ve Moğol istilasından etkilenmiş Türkî boylar bir araya gelerek Kazak Hanlığı etrafında toplandılar. Söz konusu hanlığın yapılanmasında bazı Kırgız boyları ile kadim Kıpçak boylarının ardılları rol oynadı. Bunun yanında bazı Moğol boyları da Kazak ulusuna katıldı.

Kazaklar; Kırgızlar, Kıpçaklar, Nogaylar ve birkaç Türkleşmiş Moğol kabilesinin karışımından ortaya çıkmış Türkî halk olarak 14. yüzyıldan sonra yeni bir boy olarak Orta Asya arenasında yerini almıştır. Orta Asya'da Ruslar ile ilk teması kuran Türkî topluluk Kazaklar olmuştur.

Kazaklarda Türklük Bilinci[değiştir | kaynağı değiştir]

Kazaklar Asya'nın ortasında Türk Dünyasının göbeğinde yer almaktadır. Gerek Doğu Türkistan'ın kuzeyindeki Altay bölgesi, gerek Moğolistan'ı batısındaki Altay ve Bayan-Ölgey bölgesi, gerek Altay Cumhuriyetinin sahası Kazak Türkleri ile meskundur. Kazak Türkleri Türkî topluluklar arasında en çok soykırıma uğramış bir halktır. Bu sebeple de Orta Asya Birliği fikri Kazakistan'da ortaya çıkmıştır. Kazakça bir şiirde Türklük bilinci şöyle belirtilmiştir.

ЕР ТҮРІК ҰРПАҒЫМЫН ДАҢҚЫ КЕТКЕН,/ ER TÜRІK URPАĞIMIN DАÑQI KETKEN, БІР КЕЗДЕ ЕВРОПАҢДЫ ТІ -ТІРЕТКЕН./ BІR KEZDE EVRОPАÑDI TІ -TІRETKEN.

МЕН ҚАЗАҚ, ҚАЗАҚПЫН ДЕП МАҚТАНАМЫН,
MEN QАZАQ, QАZАQPIN DEP MАQTАNАMIN,
ҰРАНҒА АЛАШ ДЕГЕН АТТЫ АЛАМЫН,
URАNĞА АLАŞ DEGEN АTTI АLАMIN,
СҮЙГЕНІМ ҚАЗАҚ ӨМІРІ, ӨЗІМ ҚАЗАҚ,
SÜYGENІM QАZАQ ÖMІRІ, ÖZІM QАZАQ,
МЕН НЕГЕ ҚАЗАҚТЫҚТАН САҚТАНАМЫН!
MEN NEGE QАZАQTIQTАN SАQTАNАMIN!

(ТОРАЙҒЫРОВ/TОRАYĞIRОV)

Kazak sözünün anlamı[değiştir | kaynağı değiştir]

"Kazak" kelimesinin anlamı konusunda ilk defa araştırmalar, Rusyada 18. yüzyıl ortasından itibaren yayın görmeye başlamış. Bu tarihten itibaren 2,5 yüzyıl geçmiş, konuyu tarihçilerden başka her çeşit ilim dallarına mensup olan kişiler araştırarak kendi görüşlerini öne sürmüşlerdir. Şimdiki zamanda "Kazak" kelimesine ilişkin araştırma yapan veya fikrini belirten araştırmacıların ve bilim adamlarının eserlerini toplamak işi bile çetin ve zor olmuş. Ama bunların içinde sadece tarihçilerin ve toplum bilimleri uzmanlarının fikirleri önem taşır. "Kazak" kelimesini araştırırken tarihçiler Kazak milletinin tarih sahnesine çıkışı ve tam ayrı bir millet olarak kuruluş tarihi hakkında kendi bilgilerini eklemiştir. Dolaysıyla burda konu 3 meseleye değinecek.

Konu hakkında ilk fikirlerini söyleyen G.F.Miller, İ.P.Rychkov, V.N.Tatişev, İ.G.Georgiy, İ.G. Andreyev, N.M.Karamzin[kaynak belirtilmeli]. Bu bilim adamlarının tarihi eserleri 18 yy. 50y. - 19 yy. 30 y. kadar bir peryot içerisinde Rusyada yayınlamış ve ilmi çevrelerde itibar kazanmıştır. Bunlarin Kazak sözünün anlamıyla ilgili ilmi görüşlerinde bile hata ve noksanlar ziyade. Mesela P.İ. Rıçkov yanlış bir yol ile giderek milletin adını "kırgız kaysak" şeklinde anlatmış ve "kırgız" ve "kaysak" sözlerinin anlamını bulmaya çaba harcamış. Rıçkova göre "kırgız" evsiz, bozkırda gezen kişi demek imiş, "kazak" tek başına serbest, toplumdan ayrılmış kişi anlamına geliyormuş. Kazakların soyunun ise Alataw kırgızlarından çıktığı tartışma kabül etmez diyor.[kaynak belirtilmeli]

Efsanelerde kazakların atası Kazak Han olarak kabul edilir. O da, Alaş Han’ın oğludur. Kazak Han'ın üç oğlu vardır:

  1. Bakarıs: Neslinden gelenler Uluğ Cüz’ü oluştururlar. (‘Sol Kazakları’ veya ‘Büyük Otağ’.)
  2. Akarıs: Soyundan gelenler Orta Cüz’ü oluştururlar. (‘Orta Kazakları’ veya ‘Orta Otağ’.)
  3. Yanarıs: Soyu Küçük Cüz adıyla anılmıştır. (‘Sağ Kazakları’ veya ‘Küçük Otağ’.)[4]

V.N. Tatişev ise "Kazak" sözünü kaçaklar olarak anlatmış. Kazak kelimesi Türkiye'de yiğit,cesur manalarına gelir. Ayrıca ilk anlaşılan anlam olarak da kalın giyim akla gelir.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ [1]
  2. ^ [2]
  3. ^ [3]
  4. ^ Türk Söylence Sözlüğü, Deniz Karakurt, Türkiye, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]