Kayılar (şehir)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Kayılar Osmanlı Devleti'nin kurucuları Kayı Boyu'nun Rumeli'de yerleştiği şehir. Gazi Evrenuz Bey (veya Evrenos Bey) ve arkadaşları tarafından kurulan stratejik şehirin adıdır. Urfa üzerinden geleren kayı boyunun Osmancık -ki Osmancık Osman gazinin doğduğu yerden dolayı bu adı almıştır-, Bilecik, Bursa, Çanakkale, Keşan, Kavala üzerinden Rumeli yi fethederken Vardar ovası kıyısında yerleştikleri şehrin adıdır. Birçok Türk ve Tatar boyunun da yerleştiği ve asker yetiştirmiş önemli bir Osmanlı şehridir.

Osmanlıca K-Y-A-L-R diye yazılır. Kayalar, Kayılar veya Kaylar Osmanlı DDevletinde Rumelinin Başkenti olan Manastır'ın en önemli kazası(ilçesi)ydı.

Tarihçesi[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Asıl adı Tapu Tahrir Defterlerinde Kazay-ı Cum'a (nam-ı diğer "Kayılar Kazası") olarak geçer. Halk arasında Kazayı cuma tutmamıştır. Rumelinin başkenti Manastıra yakın Müslüman Türklerin yerleştiği en önemli bir yerdi. İn Obası, Cerelli, Cuma bektaşi yerleşim yerleridir.
  • Adını Osmanlı İmparatorluğu tarafından fethedilmesi sonrasında buraya yerleştirilen Kayı boylarından almıştır.
  • 1924 Nüfus Mübadelesi'nden sonra Pontus Rumları'nın yoğun olarak yerleştiği merkezlerden biri olmuştur.

İdari tarihçesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kayılar, Rumelide bir dönem Selanik'e bir dönem Manastır'a bir dönemde Serfiçe'te bağlı olan Kazai Cuma (namı diğer: Kayılar Kazasının (ilçesinin) adıdır. Osmanlıca K-Y-L-R Kayılar, Kayalar , Kaylar kazası yerine Avrupa metinlerinde Latince Kailar kullanılırdı. Bir dönem greklerce Ptolemaida Kailar a değiştirildi şimdilerde Grekler "Ptolemais" demektedirler:

Bir dönem Selanik'e, bir dönem Manastır'a bir dönemde Serfiçe'ye bağlıydı. Akdeniz'in Osmanlı egemenliğine geçmesinde büyük roller oynamış Barbaros Hayrettin, Oruç Reis, İlyas Reislerin atalarının memleketidir. Selanik'i Üsküp'e bağlayan ana yol üzerindedir. Buradaki pek çok cami, tekke ve vakıf yıkık durumdadır.

Şehir Merkezi iki ana parçaya ayrılır: 1.Aşağı Kayılar) ve Yukarı Kayılar)

  • Yunanistan'da:

(Yunanca'da Πτολεμαΐδα, Ptolemaida) Yunanistan'da Batı Makedonya bölgesindeki Kozani vilayetine bağlıdır.Aynı dönemde şehrin ismi değiştirilerek (evvelce Yunanlılarca da Toleymeyida Kayılari denmekteydi) Sonradan 1970 lerde Kayılariyi terkettiler. Büyük İskender'in komutanlarından birinin adı verilmiştir (Makedonya'nın -Yunanistan Makedonyasının- pek çok şehrinin Yunanistan yönetimindeki yeni isimleri Büyük İskender'in komutanlarına atfen seçilmiştir).

Nüfusu[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ana madde: Nüfus Mübadelesi
  • Ana madde:Rumeliden Gelen Mubadiller
  • Ana Madde :Anadoludan Giden Mubadiller
  1. Kuruluşu:
  2. 19 yy Kemal karpatın kiatbından alınacak
  3. 20 yy
  4. 2001:32000

Kayılarda Nüfus Hareketleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kayı boyundan gelenler 1390'lı yıllarda KAYALAR'a yerleşmeye başlayarak yaklaşık 530 yıl sonra 1923 yılından itibaren Anadoluya Dönmüşlerdir.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Bölgedeki zengin linyit rezervleri nedeniyle Yunanistan'ın elektrik ihtiyacının % 70'ini karşılayan 4 termoelektrik santral ı bulunmaktadır. Kosovada buna benzer.

Kayıların Köyleri (Karyeleri)[değiştir | kaynağı değiştir]

Kayılar Kaza Merkezi[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Aşağı Kayılar:Ahalisi bektaşi olup bir kısmı halen orda kaldığına ve hiristiyan olduğuna dair rivayet vardır. bunların siyasal temayülleri Anadoluda da halen sol partileredir. Bakınız:Tartışma bölümü

Bakınız:see link

  • Yukarı Kayılar:Ahalisi sünni olup, Anadolu'ya gelmişlerdir.(Kayı hanın orta asyadan göçüyle başlayan kayı boyunun serüvenin 2'ye bölünmesiyle beraber şekillenmeye başlamıştır.bir bölümü sivas ve civarlarına yerleşmiştir.bu bölgede yerleşenlerin alevi kültürünü benimsediği,diğer bölümün ise ege bölegesi yerleştiği,bunların ise sunni inancını benimsediği bilinmektedir)

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Kayı Türkçesi Çağatay Türkçesi gurubundan olup h harfi konuşmada düşer. Ses uyumu önem kazanır. baba dede nene dudu cece tete aga kada ata kalak aco more))((inge,mari,

Kayalar Lehçesi Sözlüğü için: http://suyunoteyakasindan.blogspot.com adresinden yararlanılabilir.

Kıyafet ve Elbiseler[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. haremlik - selamlık
  2. ferace
  3. Peçe
  4. Erkeklerde Entari, Mintan
  5. Şalvar

Yemekler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Somun (Patatesli) ekmek
  • Yeşil Börek
  • Paaça
  • Manti
  • Kaplı pide
  • İçli pide
  • Yağlama
  • Kaçamak (Mamalika, momaliga, mamis)
  • Tarana
  • Kapama
  • Keşkek
  • Yahni
  • Softulu
  • Yazma tatlı
  • Pelte
  • Purçez
  • Lakror
  • Suvan pidesi (Soğan pidesi)
  • Kuskus
  • Çölmek fasülü
  • Mıtka
  • Kül çöree (Kül çöreği)
  • Revaani ekmee (Revani ekmeği)
  • Papara
  • Neşte alvası
  • Üzüm petmezinde kulaç
  • Cilbiz
  • Nuutlu ekmek (Nohut Ekmeği, Nohutlu ekmek)

Kayıların sonradan değiştirilen Yunanaca adının hikâyesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Sultanın Kayılar Fermanındaki Tuğrası[değiştir | kaynağı değiştir]

II.selim tugra.jpg

Fermanlarda Kayılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kayıların ilk yerleştirilenleri ilk meskunları fermenda:

Kayalar ilk meskunları (firs stalments of Kailar).jpg

Kayalar merkez cuma pzrı ilk yerleşenler.jpg

The Sultan Selim II nin Kayılar kazası için fermanı:

Ferman iki sayfa.jpg

Bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Kayılar mıntıkası ahalisinin web sitesi [1]
  • Kaylar lehçesi sözlüğü web sitesi [2]

40°30′40″K 21°40′41″D / 40.51111°K 21.67806°D / 40.51111; 21.67806