Karahitaylar
Vikipedi, özgür ansiklopedi
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||
Kara Hıtay (Çince: 西遼 pinyin: xī liáo; amlamı: Batı Liao, 黑契丹 hēi qìdān; amlamı Kara Kitan, Moğolca: Хар Хятад; Kara Kitad, Farsça: قرا ختاى Qarā Khitā'ī; 1125 - 1211), Orta Asya'da Hıtay (Kitan)lar tarafından kurulan devlet.Başkenti Balasagun (Çince: 八剌沙衮 Farsça: بلاساغون Balāsāghūn, غزباليغ Ghuzz-Balïğ) idi.
1125'te Jurchen'lerin kurduğu Jin Hanedanı tarafından yıkılan Liao Hanedanı'nın imparator ailesi mensuplarından Yelü Dashi (Çince: 耶律大石 yélǜ dàshí) batıya kayarak 1132'de Karahoca Uygur Krallığı'nı ilhak edip Doğu Karahanlı'yı egemenliği altına alarak Kara Hıtay Hanlığı'nı kurmuştur.Kara Hıtay Hanları Gur Han (كور خان Kūr khān, anlamı: Bütün dünya'nın Han'ı) lakabını kullanmışlardır.
Kara Hitaylar İpek yollarından hem "Tanrı Dağ kuzey yolu"'nu hem de "Tanrı Dağ güney yolu"'nu kontrol atlına alarak Orta Asya'da ticarî hakimiyetini korumuştur.1337'de Batı Karahanlılar'ın hükümdarı II. Mahmut'u yenerek orayı da ilhak etmiş ve Harezmşahlarının Atsız'ı yenerek 30.000 dinarlık altın'ı ödetmiştir.
Kara Hitaylar 1141'de Selçuklu sultanı Ahmed Sencer ile yaptıkları Katvan Savaşı'nı kazandılar.Böylelikle bütün Maveraünnehir'i ele geçirdiler.1143’te Jin Hanedanı'na karşı intikam seferini düzenlediyse de yol ortasında Yelu Dashi ölmüştür.
1208'de Cengiz Han tarafından yenilerek Kara Hıtay'a sığınan Naiman'ın Küçülüğ (Çince: 屈出律, Farsça: كوچلك خان Kūchuluk Khān)'ı prensisi ile evlendirmiştir. Fakat 1211'de Küçülüğ Kara Hıtay ülkesini benimseyerek yıkmıştır.
[değiştir] Kara Hıtay’ın hükümdarları
| Türbe adı | Sonradan verilen ad |
Çince soyadı ve adı | Taht süresi | Dönemin adı ve süresi |
|---|---|---|---|---|
| Kara Hıtay 1125 - 1211 | ||||
| Dezong (德宗 Dézōng) | Tianyouwuliedi (天祐武烈帝 Tiānyòuwǔlièdì) | Yelü Dashi (耶律大石 Yēlǜ Dàshí ya da 耶律達實 Yēlǜ Dáshí) | 1124-1144 | Yanqing (延慶 Yánqìng) 1124 ve 1125-1134 Kangguo (康國 Kāngguó) 1134-1144 |
| Yoktu | İmparatoriçe Gantianhou (感天后 Gǎntiānhòu) | Tabuyan (塔不煙 Tǎbùyān) | 1144-1150 | Xianqing (咸清 Xiánqīng) 1144-1150 |
| Renzong (仁宗 Rénzōng) | Kullanılmamıştır | Yelü Yilie (耶律夷列 Yēlǜ Yíliè) | 1150-1164 | Shaoxing (紹興 Shàoxīng) 1150-1164 |
| Yoktu | İmparatoriçe Chengtianhou (承天后 Chéngtiānhòu) | Yelü Pusuwan (耶律普速完 Yēlǜ Pǔsùwán) | 1164-1178 | Chongfu (崇福 Chóngfú) 1164-1178 |
| Yoktu | Mozhu (末主 Mòzhǔ) ya da Modi (末帝 Mòdì) | Yelü Zhilugu (耶律直魯古 Yēlǜ Zhílǔgǔ) | 1178-1211 | Tianxi (天禧 Tiānxī) 1178-1211 |
| Yoktu | Yoktu | Küçlüğ (屈出律 Qūchūlǜ) | 1211-1218 | Yoktu |
[değiştir] Ayrıca bakınız
 |
Tarih ile ilgili bu madde bir taslaktır. İçeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
