Kadızade

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Kadızadeler, Kadızadeliler, ya da fakılar Osmanlı Devleti'nde 1630- 1680 yıllarında etkili olan vaiz sınıfıdır. 17. yüzyılda politik ve ideolojik farklılıklar oluşturarak ayaklanmalar çıkarmışlardır. Tasavvuf ve tarikat mensuplarına düşman oldular. Devletin türlü alanlarında geri kalışın sorumlusu olarak görüldüler. Halkın dinden uzaklaştığını öne sürerek Osmanlı'yı dinsizlikle suçladılar. Onlara göre peygamber zamanından sonra çıkan yenilikler hoş görülmemelidir.

Halkın dini duygularını okşayan konuşmalar yaparak kitleleri peşlerinden sürükleme kabiliyetleri vardı. Aydınlara ve mutasavvıflara karşı düşmanca bir tavır takınmışlardır. Yüzyılın ortalarında İstanbul'da devlet işlerine karışmaya varacak yorumlarda bulunmuşlardır. Mevlevi ve Halveti tarikatlarında ayinleri engellemeye çalışmışlardır. Yeterince dindar görmedikleri kişileri tecdid-i imana yani imanlarını yenilemeye zorlanmışlar, bazı tarikat ileri gelenleri ölümle tehdit edilmişlerdir. Kadızade Mehmet bu oluşumun öncüsü ve ünlü temsilcisidir.

Peygamber döneminden sonraki bütün yenilikleri kaldırmak isteyen Kadızadelilerin görüşleri siyasi otoriteye hakim olmadıkları zaman yok olmuştur. Devrin önemli alimlerinden Kâtip Çelebi'nin "ahmaklar" diye andığı gerici insanlar, Naima'mn bir anekdotunda anılmaktadır: Kadızadelilerle ilgisi olan bir kişi, bu vâizlerden birine; Kaşık kullanmak bir yeniliktir. Bu konuda ne dersiniz? diye sorar. Vaizin bu soruya cevabı şöyledir: Yemeği elleriyle yesinler. Aynı kişi, bu kez; Peki kaşıkçı esnafı ne yapsın? deyince, vaiz, Başka iş tutsunlar der. Aynı kişinin, Peygamber zamanında, çakşır ve don yoktu. Şu halde sizlere göre bunları giymek bir bid'attir, yeniliktir. Onları da kaldırır mısınız? sorusuna vâiz: Evet, menederiz, peştemal kuşansınlar diye cevap verince, soru sahibi Efendiler, halk-ı âlemi soyup, baldın çıplak çöl Arabi kıyafetine sokmak istersinizdiye karşılık vermiştir.[1]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Türkiye Tarihi 3, Hüsiyen G. Yurdaydın, Sina Akşin, Zafer Toprak, Ayla Ödekan, Metin Kunt, Suraiye Faroqhi, s.253
  • Türkiye Tarihi 3, Hüsiyen G. Yurdaydın, Sina Akşin, Zafer Toprak, Ayla Ödekan, Metin Kunt, Suraiye Faroqhi, s.250