Kızıltepe, İmranlı
Vikipedi, özgür ansiklopedi
 Kızıltepe, Türkiye |
|
|---|---|
 Sivas |
|
| Bilgiler | |
| Nüfus | 69 (2000) |
| Koordinatlar | |
| Posta Kodu | 58980 |
| Alan Kodu | 0346 |
| Yönetim | |
| Coğrafi Bölge | İç Anadolu Bölgesi |
| İl | Sivas |
| İlçe | İmranlı |
| Köy Muhtarı | Hüseyin Yüksek |
Kızıltepe, Sivas ilinin İmranlı ilçesine bağlı bir köydür.
1845’te “Süleyman Ağa” tarafından kurulmuştur.Göçer aşiret olan Koçgirililer zağroslardan kuzeye doğru çıkarlar.van,varto,dersimden sonra sivasa gelirler.
Konu başlıkları |
[değiştir] Kültür
Kızıltepe Kürt Alevi bir topluluktur.Koçgiri aşireti üyeleri olan bu köyün büyük bölümü İbolar kabilesine dahildirler.Kürt kültürü ve eski zerdüşt geleneğiyle alevilik sentezinden oluşan bir yapıları vardır.
KOÇGİRİ AŞİRETLER FEDERASYONU
Tunceli (Dersim)'in Nazımiye, Pülümür, Hozat ve Ovacık ilçelerinden Sivas yöresine göç etmiş bir Alevi aşiretler konfederasyonudur.Koçgiri aşireti altında toplanan kabileler, çoğunluğu Sivas'ın Zara, İmranlı, Divriği, Hafik, Kangal yöresinde yerleşik, Tuncelinin Ovacık, Hozat, Pertek, Çemizgezek, Pülümür, Kayseri'nin Sarız ve Develi- Çadıryer.Derebaşı.Karapınar.alayla köyleri, Adana'nın Tufanbeyli, Kahramanmaraş'ın Göksün, Muş'un Varto, Erzincan'ın Refahiye, Kemah, Adıyaman'ın Kahta ve çevresindeki köylere yayılmış, Dersimde Zazaca, Sivas yöresinde Kürtçe konuşmaktadırlar.
Yaşlıların anlatımı ile Koçgiri adı Kürtçe Büyük göç kelimesinden gelmektedir.Bu kelime Dersimde büyük boynuz anlamına da gelmektedir. Koça Gır büyük göçün Kürtçe de ki karşılığıdır.Aşiretler bu isim altında toplanmışlar ve Koçgiri Aşireti Federasyonunu oluşturmuşlardır. Koçgiri adının diğer kaynağı olarak ise Dersimin KOZAN aşireti gösterilir.Koçgirililerin çekirdek kabilesi İbanların, Tunceli/Dersim deki Kozanlardan, Koçoğullarından geldiği söylenir.Koçgirili Alişir efendininde İbikanlı olması ve Dersime gittiğinde ilk olarak Kozanlılara sığınması bunu doğrulamaktadır. Dersim Aşiretlerinin, özellikle Batı Dersimdeki Kabilelerin Erzincan ve Sivas arasına çeşitli nedenlerle göç edip ya da sürgün edilip, zamanla Koçgiri adı altında bir konfederasyon oluşturduğu bir birliktir Koçgiri Aşireti.Koçgiri Aşiretinin Tunceli kolları ve oymakları Zazaca konuşurlar.Laçin, Balan, İban, Mıstan ve diğer oymakların İç Dersim/Tunceli yakası Zazaca, Sivas yakası Kürtçe ile konuşur. Koçgiri ismi aslen Ovacıkta yerleşik olan Kozu aşiretinden gelmektedir.Qozanların ise Dersim Pozvank yöresinden dağıldıkları söylenmektedir.Koçgiri Tarihinin sadece isim benzerliği olan Alevi önderlerine bağlanması son derece yanlıştır.Çünkü Koçgiri aşiretleri Dersim Aşiretlerinin çeşitli oymaklarının bir araya gelerek Konfedere olmasıdır.Koçgiri adının tek bir noktaya bağlanması, tüm Dersim
Aşiretlerinin bir Seyitten inme olduğunu iddia etmektir.
Koçgiri aşiretinin başlıca oymakları
•İban (Munzuran; Mûdurlar, Naroyan vb. ) •Balan (Ovacık ve Pülümürün bazı köylerinde yerleşiktirler ) •Saran •Kertel
•Xelililer •Gerniyan •Pewruzan •Pewruzanlıların Kolları;
-Xidean -Dadışan -İpoan -Kısıkan -Arzean -Alıkan -Reşikan(Maksudan) -Kaboan
•Kankancılar •İvaskiler •Mıstan
Koçgiri Aşireti ve Koçgiri Bölgesinde yaşayan başlıca aşiretler
Xormekan (Ve Zerikan kolu Varto/Mazgirt Bölgelerinden göç etmişlerdir - Zazaca/Kürtçe. )
İzolan ( Mazgirt Bölgesinden göç etmişlerdir kökenleri Mardin Karacadağ/İzol Bölgesidir - Kürtçe )
Çarekan ( Tercan'dan göç etmişlerdir - Zazaca konuşurlar, İmranlı İlçesi kolu (Aşağı Boğaz Köyü ve çevresi) Kurmanci konuşur.Çarekiyanlıların Sivas Akıncılar ilçesindeki kolu Sünnileşmiştir ve Kurmanci konuşan İmranlı Aşağı Gırık-Gırıké Jır köyünden göç etmişlerdir.Akrabaları hala bu köydedir.Sünni Türk olan Akıncılarda sadece Türkçe konuşmaya başlamışlardır.) Demenan ( Zazaca ve Kürtçe karışık konuşurlar. ) Şeyh Hesenan ( Kürtçe.Koçgiri yöresinde Kurmanci konuşurlar.Tunceli kolları tamamen Zazaca konuşur. )
Giniyan ( Zazaca ) Kurmeşan ( Kürtçe ) Şadiyan ( Kürtçe ) Dimiliyan ( Zazaca konuşmakla birlikte bazı Dimiliyanlı Köy ve mezralar yöre nedeniyle Kurmanci de konuşmaktadır.Suşehri Şarköy ile İmranlı ilçesindeki Dimiliyanlılar Kurmanci konuşurlar.İmranlı ilçesi, Piredede köyündeki Dimiliyanlılar ise hem Zazaca hem de Kurmanci konuşurlar. )
Resulan ( Kürtçe - Şeyh Hasan Aşiretinin koludur, tamamen Kurmanci konuşurlar ve Ovacıktan göç etmişlerdir.Dimili kökenlidirler.) Parçikan (Kürtçe) Kureyşan ( Zazaca konuşurlar.İkinci dil olarak Kurmanci bilen Kureyşanlılar da vardır. ) Axucen (Kürtçe) Baba Mansur (Kürtçe) Sarı Saltuk (Kürtçe) Reşan (Kürtçe) Bahtiyaran (Kürtçe) Kelhuran (Kürtçe) Canbegan (Kürtçe)
Koçgiri Aşiretleri, Dersim Aşiretlerinin Kuzey Batı koludur Koçgiri dendiği zaman akla tek bir Kabile değil, bu yöreye yerleşmiş birçok Kabile gelir. Koçgiri Yöresine yüzyıllar önce Dersimden göç eden kabileler bu ad altında birleşerek bir konfederasyon oluşturmuşlardır.Bölgeye sonradan gelen kabileler ise bu Konfederasyona katılmamışlardır.Koçgirideki Balıkiler, İbanlar(Oozu), Laçinler Koçgirili kimliğini kabul ederken, İç Dersimdeki akrabaları bu ismi bilmemektedirler. Koçgiri Kabilelerin İç Dersimdeki yayılış alanı başta Xozat-Ocavık, Pülümür, Çemizgezek ve Mazgirt Yöresidir. Koçgirililerin anlatımları ile göç hikâyeler ve dedeleri Koçgiri Aşiretleri çeşitli nedenle Dersimden göç etmek zorunda kalınca ilk toplandıkları yer Erzincandaki Koçgiri köyüdür.Bu köyden dağılarak daha batıya, Zara yöresine dağılmışlardır. İbanlar kabilesi ise Qozanlardan gelmektedir.Dedelerinin Koçoğulları olduğu söylenir.Qozan Aşireti 1926da isyan etmiştir çeşitli nedenlerle.Qozan Aşireti, Laçin Aşireti gibi Zazaca konuşur İç Dersim topraklarında.Mıstan kabilesi ise İbanlardan ayrılmıştır. Çarekan kabileside Koçgiri Federasyonunun dışındadır ama Koçgiri yöresi aşiretidir.Çarekanlar Zarada Zazaki, İmranlıda Kurmanci konuşurlar.Çarekanlılar Paludan dağılmışlardır.Elazığın Palu yöresinden ayrılan Dedeleri Bıyıklı Ahmet, zamanla ailesi genişleyerek Dersim çevresine yayılmışlardır.Bugün aşireti, Pülümür, Erzincan, Sivas, Bingöl, Elazığ çevresinde yerleşiktir.Genellikle Zazaki konuşurlar. Resulanlar da Koçgiri Konfederasyonunun dışındadırlar ama yöre olarak onlar da Koçgirilidirler.Resulan Aşireti Ovacıktan İmranlıya gelmiştir.Dedelerinin adı Seyit Resuldur Saranlar ise Pülümürden göç ettiklerini söylerler.(Kırmızıköprü Köyü)
Koçgiri'de Dil
Koçgiri Kürtçesi, birçok yörede konuşulan Kurmanciden farklı olarak çok açık ve sert bir şekilde konuşulur. Koçgirilerin büyük bir kısmının geçmişte Zazaca konuşmasından dolayı, bugün Koçgiri dilinde Zazaca bazı kelimeler hala kalmıştır.Örnek verecek olursak, Koçgirililer Anneye Dae derler ama bunun yanında Anne kelimesinin diğer karşılığı Zazaca olarak Khıle dir. Şafi Kurmançlar Hikaye ve Masallara Çirok derken, Koçgirililer daha çok Zazaca Hékat kelimesini kullanırlar.
Kurmanciya Koçgiriden örnekler;
Diya/Dae/Khıle:Anne - Baw:Baba - Bıra:Erkek Kardeş - Xweng:Kız Kardeş - Xwezur:Kayınbaba - Khal:Dede - Ap-Mam:Amca - Law:Oğlan - Keçe/Qiz:Kız - Bapir:Dede - Dapir:Büyükanne gibi kelimeler örnek verilebilir. Koçgiri Dilinden (Kürtçe-Zazaca) örnek kelimeler; Ezé terım jı lıvır : Buradan giderim / Ezu sonu ita ra : Buradan giderim
Ez çu me : Gittim / Ez şiyo : Gittim Mın Gırt : Aldım / Mı Guret : Aldım Mın go : Söyledim / Mı va : Söyledim Mın di : Gördüm / Mı di : Gördüm Mın hes kır : Sevdim / Mı hes kerd : Sevdim Mın kır : Yaptım / Mın kerd : Yaptım Mın avétıye : Attım / Mı eşto : Attım Mın da : Verdim / Mı da : Verdim Sılam ke gundé me : Köyümüze selam et / Sılam ke dewa ma : Köyümüze selam et
Koçgiri Kürtçesinde C-J-Z ses değişimleri vardır.J sesi kimi zaman Z olarak okunabiliyor. Örnek olarak Jér:Aşağı kelimesi Zér olarak söylenirken, Ezji:Bende kelimesi de Ezzi-Ezci olarak söylenmektedir.Ci/Ji/Zi kelimeleri De-Da anlamına gelmektedir. Örnek olarak; Hem Elewime, hemci Kırmancime - Hem Aleviyim hem de Kürdüm. Hem xıravım, hemci rındım - Hem iyiyim hem de kötüyüm. Ezci térım gundé we : Bende geliyorum köyünüze. Tuci xér hati : Sende hoşgeldin.
- Khıle : Anne - Sû Ketin : Küsmek - Sond : Yemin - Xwestin : İstemek - Waştene : İstemek - Girtin : Almak - Guretene : Almak - Çıma : Neden - Çae : Neden - Amaene : Gelmek - Hatin : Gelmek - Dil : Yürek - Zere : Yürek - Zon : Dil - Ziman : Dil - Naha : Şimdi - Léxistin/Qemiş bun : Vurmak, Kıymak - Dan : Vermek - Daene : Vermek - Xwe : Kendi - Xu/Xo : Kendi - Nav : İsim - Name : İsim - Xwé : Tuz - Sole : Tuz - Law/Lac : Oğul - Lac/Laz : Oğul - Sor/Sur : Kırmızı, Kızıl - Çiya : Dağ - Ko : Dağ - Gund : Köy - Dewe : Köy - Çûn : Gitmek - Şiyaene : Gitmek - Wer : Böyle - Heni : Böyle - Deng : Ses - Veng : Ses - Xweş/Xoş : Hoş - Weş : Hoş - Çav : Göz - Çım : Göz - Dest : El - Tırk : Hanefi Türkler - Khurr : Şafi Kürtler
Kurmanci Koçgiri Sözlüğü
Bu bölümde ise Koçgiri Kurmancisini ele alıyoruz.
Khıle : Anne Dé(Diya) : Anne Daye : Anne Bav : Baba Seba te : Senin için Seba wi : Onun için Seba Me : Bizim için Şaye : Genç Henne : Kına Kuva : Nereye Nıka : Şimdi Naha : Şimdi Bırusk : Şiddetli Rüzgar, Yıldırım Ro : Gün/Güneş Ro/Tav : Güneş Ez : Ben Yé/Ya mın : Benim bana Em : Biz Wun : Siz Wan : Onlar Ew : O Va : Bu Tu/Tı : Sen Te/Tera : Seni sana Wira/Wéra : Ona Wera : Size Wanra : Onlara Jı mıra / Mıra : Bana Mera : Bize Nenıng : Tırnak Güni : Keven Tevır : Kazma Heval : Arkadaş Derzi : İğne Axaftın : Konuşmak Luğ : Toprağı sıkıştırmak için kullanılan alet. Nıvisın : Yazmak Tevşu : Balta Bıkışin : Çek Kér : Bıçak Dino : Deli Baqıl : Akıllı Bend : İp Pégıre : Tut Anda Bun : Kaybolmak Man : Kalmak Kol : Kısa Şerm : Utanç Sis : Beyaz Reş : Siyah Heşın : Yeşil Qemiş Bun : Kıymak Pırtuk : Yaprak Deng Kırın : Konuşmak/Seslenmek Qiz/Keç : Kız Bra : Erkek Kardeş Xwezur : Kayınbaba Met : Hala Xweng : Kız kardeş/Bacı Ap/Mam : Amca Xalo : Dayı Zava : Damat Buke : Gelin Xalté : Teyze Amojin : Amca eşi Xalojin : Dayı eşi Ciran : Komşu Dotmam : Amca kızı Kurmet : Hala oğlu Pismam : Amca oğlu Tora : Gibi/Aynısı Weki : Gibi Teba : Birşey (Bazı Kürtler Tişteki derler, İç Dersimde TAWA derler.Büyük ihtimalle Tawanın eski hali olabilir Teba ) Ekat : Masal Cirok : Masal Ğezal/Xezal : Bir isim/Ceylan Baran/Şıliye : Yağmur Şev : Gece Yévar/évar : Akşam Dane ro/Danaro : Öğlen Wer : Böyle Gağan/Gağand : Yılbaşı Bayramı ve Orucu Cide : Kapat Venin : Getirmek ( Avé vene : Su Getir ) Hez Kırın : Sevmek Ditın : Görmek Fam Kırın : Anlamak Pé gırtın : Tutmak Té : Gitmek Stemol/Stenbol : İstanbul Lé xistin : Kıymak/Vurmak Xwi : Tuz Ave : Su Jan : Acı Kani : Çeşme Ka/Kani/Koni : Hani Dest : El Pısıng/Pısık : Kedi Heye/éye : Var Tune/Tıne : Yok Kuti/Gutti/Kutik : Köpek Dino : Deli Şandın : Göndermek Kşandın : Çekmek Ama/Hama : Ama Por : Saç Çtan/Çton/Çtun : Nasıl Fırsend : Fırsat Gund : Köy Qevir : Taş Xrab/Koti : Kötü Sur : Kırmızı Reş : Siyah Kal : Dede Kalık : Dede Dapir : Büyük anne Bapir : Büyük baba Pirık : Nene Pire : Nene Rındık : Güzel Ru : Yüz Rojıng : OBaca Sond : Yemin Camér : Delikanlı Xort/Genc : Genç Berf : Kar Çav : Göz Disa : Yine Ard : Un Agır/Ar : Ateş Dıjmın : Düşman Havin : Yaz Mevsimi Zıvıstane : Kış Bahar : Bahar Mevsimi Herd : Toprak Çiya : Dağ Gün : Beniz Elat/Welat : Ülke Vatan Xwesi/Xasi : Kaynana Xwe/Xe : Kendi Xweş/Xaş/Xoş : Hoş Xweş Bun : Hoş olmak Gran : Ağır Brin : Yara Hespe : At Miro : Bey Here : Git Were : Gel Mere : Gitme Ré/Ri : Yol Ra bun : Kalkmak Rabe : Kalk Dıl : Yürek Kar : İş Listın : Oynamak (Dılize) Déj : Acı Déş : Acı Xew : Uyku Hember : Karşı Ber : Ön Deri : Kapı Ketın : Düşmek Mange : İnek Ga : Öküz Naxır : Sığır/Davar Mér : Koca Mérık : Adam Jıne : Kadın Méş : Bal arısı Mi : Koyun Mezın : Büyük Şun : Yer Tike : Lokma Şermox : Utangaç Şun : Yer Vızık : Sinek Yézıng/ézınk : Odun Zéde : Fazla, daha fazla Jur : Yukarı Jér/Zér : Aşağı Düj/Tüj : Acı İsot : Biber Ra : Den, Dan Runi : Otur Wene : Getir Mektep : Okul Ve Kırın : Açmak Çend : Kaç Sal : Sene/Yıl Mal : Ev Yek : 1 Dudu-Dü-Du : 2 Sıse : 3 Çar : 4 Pénç : 5 Şeş : 6 Zu:Erken Nivro : Öğlen Heft : 7 Heyşt : 8 Nehe : 9 Dehe : 10 Niwan : Misafir Sekınandin/Sıkıni/Sıkın : Kalmak Vadera/Vedera : Burada Hesir : Esir Hers Kırın : Kızmak Tılkırın/Avétın : Atmak Hers Ketın : Sinirlenmek Gur : Kurt Frandın : Kırmak Ruvi : Tilki Pıre : Köprü Gence Dİ me / Xorte Dİ me : Gençlerimiz Puşu/Kumçit/Feskum/Fesçit : Koçgiri ve Tuncelide kullanılan Siyah ya da Renkli çizgili bir tür Puşi Benguli : Bir bayan takısı/Aksesuar Sosun : İyi/Mutlu/Kutlu ve bir çiçek ismi - Luviceden Xew : Uyku / Xewa te : Uykun Fetısandın : Boğmak Nivro : Öğlen Tawa ku : Önceden Giştike : Hepsi Girédan : Düğümlemek, Bağlamak Gaze : Tepe Réyber : Yol Gösteren Sév : Elma Bi : Ağaç Şilane : Kuşburnu Masi : Balık Tırşe : Ekşi Hermi : Armut Gijok : Alıç Giya : Ot Dçini : Biçiyor Golıke : Dana Dase : Orak Nahale : Dere Hındık : Az Tal : Acı Ba : Rüzgar Mozık : Dananın büyüğü Cange : Boğa Nogıne : Düve Berxe : Kuzu Culuqe : Hindi Çuçuke : Civciv Kurıke : Sıpa Zimele : Bıyık Deve : Ağız Dew : Ayran Poze : Burun Pore : Saç Ruye : Yüz Gucık : Kulak Dıdan : Diş Bask : Kol Ning : Ayak Qore : Bacak Xweli : Toprak ( Xali ) Si : Gölge Béçi : Parmak Kevçi : Kaşık Zewicin : Evlenmek Zevi : Tarla Terım : Gidiyorum Narım : Gitmiyorum Rındık : Güzel Bıskıne : Dur Meskıne : Durma Ço : Sopa Bıne : Alt Sere : Üst Paşé : Sonra Şuva : Geri Péşva : İleri U heleva here : Yana git Pışte : Sırt Pile : Omuz Bul/Buluk : Kambur Dayne : İndir Berde : Bırak Frotın : Satmak Ti bun : Susuz olmak Jı bir kırın : Unutmak Kulın : Aksamak ( Dıkule : Aksıyor ) Hesti : Kemik Kul : Yara Xwendin : Okumak Bı xwe dzane : Kendi bilir Xar Kırın : Eğmek Kém : Eksik
Koçgiri Yöresinden bazı Kürtçe isimler
-Lorna -Yimo -Temo -Sosun/Sosin -Beso -Bese -Beser -Xacıxas -Guli -Xıdır -Berfin -Kono -Edê -Kotto -Zero -Êmis -H(w)usen -Usiv -Xezal -Veyis -Bedirxan -Baran -Berivan -Reşo -Bezê -Zohrê -Fatê -Usê -Zênel -Zênep -Memê -Nazê -Sarê -Xanime -Gulêzar -Musa -Bertikan -Diyab -Silê -Zaqo -Boro -Qaso -Anik -Anê -Mexsûd/Mexo -Micê -Allê -Hesê -Dilber -Eli/Ali/Oli -Mirza -Qoçero
Koçgiri Şiirleri
Dıjmın dorpêç kırıne serê Qoçgıriyê Dıjmın dorpêç kırıne çiya û qevirê xwe Dıjmın camêr nêbûye Qoçgıri daye cenga xwe bı camêri Destên dıjmın reş e Berf gırte rêya me Disa behar hatıye Ve dıke gulên surê Qoçgıriyê...
Türkçesi;
Düşman sardı Koçgiri'nin başını Düşman sardı dağını taşını Düşmanı mert değildi Koçgiri mertçe verdi savaşını
Karadır düşmanın elleri Kar kapattı yolları Yine bahar geldi Açıyor Koçgiri'nin kızılgülleri Koçgiri Kürtçesinden Deyişler ve Türküler
Mîro
Hespê mîrê min qir û hêşîn Tere dilîze li ser lingê pêşîn Brînên mîrê min pir granin De dilê min jî jê ra dêje De mîro mîro mîrê mîran Karê te çi li Sêwazê li nav Maciran De rabe rabe mîro rabe Xewa sibê pir xirab e Xewa sibê pir gran e Hespe mîrê min qir û boz e De rê ra mere rê bi toz e Dilê xwanga wî ji wî sû ye De lomane jî bi lêv û poz e De mîro mîro mîrê mîran Karê te çi li Sêwazê li nav Maciran De rabe rabe mîro rabe Xewa sibê pir xirab e Xewa sibê pir gran e
____________________
Melema Mı
Erê vera dewe merg û çîmen Melema mi merg û çîmen Destê xo jî destê mi ke Memleketan ser de şîme Emser mabênê ma jî rindo Pîya dewran biramîme Erê vanu vanu to rê vanu Melema mi to rê vanu Delala mi ezo sonu Erê vayê yêno vayê poyrajî Melema mi vayê poyrajî Sano têl û biskanê to zalime Têde kerdê xaz be xajî Zerê mi to rê teniko Zê perdika serê pîyajî Çênê vajî vajî to rê vajî Melama mi to rê vajî Zerê mi to rê vêseno Zê adirê binê sacî Erê vanu vanu to rê vanu Melema mi to rê vanu Xatir be to ezo sonu
____________________
Zöre
Hember çaxanda da diketim Lê lê Xewa min dihat ra diketim Gotin ku Zöra teji dane Ez dîn dibûm bi çiyan diketim Zer şîrîne zer narîne
Min go zer terem ji serê gorîyan Ez bi qurbanım çavê bîrîyan Gotin ku zer ji dena bîrî Ket ser mîna anê gûnê mîrîyan Zer şîrîne zer narîne
Min go bawik dê bawê havîne Lelxî lîlku bakavîne Derdê zerê ji ez bîr nakim Heta wî serê çavê min da te kefa sabûne Zer şîrîne zer narîne
Min go Zöhre Tu çi qasisî Dewerê runi li ser wî telisî Bila Dengê Muhammed Ali bibisî Zer şîrîne zer narîne
Min go zer diçinî zevîka deştê Ez bi qurbanim porê piştê Zere ji girtine ez digirtim Kopega dapîre xwe naye tenişte Zer şîrîne zer narîne
Hember şaxanda çami merxwe Va duna ke dibe çerx bi çerx e Dilê bawê ji Muhammed Ali newe Caran Zörê beşige bide berxe Zer şîrîne zer narîne Min go zer şîrîne zer narîne Zer merxema dilêmine Ew ji gulan malamine ____________________
Em Kûllî Însan
Em kûllî Însanın jü sülba ademî Loma dem bo yermîş kir benda Îmam Usenê Wûn Şah Useyn dipirsin Serdarê Alemê Loma Heq jı Usen ra Serdar Usen dibem Loma Heq ji Usen ra Mazlûm Usen dibem...
Neslê Xelîl Êbraxîm avîj û pake Jı Mûxemmed ra şan du Ayeta levlake Ja Ali ra xatir nûrê vîlayete Loma Heq ji Ali ra Şahê Merdan dibem Loma Heq ji Ali ra Merdê Meydan dibem...
Çarmixe Êsa ji mera girbete Kîg pîrê xwe hebû şîndavî Cennete Êvraxîm jasxa hadirê xwe vate arelem rute Loma Heq ji Êbraxîm ra Xelîl rexman dibem Loma Heq ji Êbraxîm ra Xelîl meşxer dibem...
Xwedê ji Musa hes kir lûma bire tore Bejînî şam da kûllî vara nûre Musa jasxaye ra xam du dua sebire Loma Heq ji Musa ra Musa Kerîmullah dibem Loma Heq ji Musa ra Musa Kerîmullah dibem
Keştîya Nuhem xellas kir ne ji tofane Tofan veqetiya çû serê çiyayê Süphanê Merzeqa Keştiyê dame serê germîya Aşûre Loma Heq ji Nuh ra Nuh Nebîyullah dibem Loma Heq ji Nuh ra Nuh Nebîyullah dibem
Ali kemera pişta Fadimayê Mûxemmed ji tacê serê Zûhreyê Şah Usen male desta Qerbelaye Loma Heq ji Usen ra Şah Sehîdê Qerbelay dibem Loma Heq ji Usen ra Mazlûm Usen dibem Loma Heq ji Ali Şahê Merdan dibem
Loma Heq ji Ali Şerê Yezdan dibem
____________________ Arix
Arix dibên li gundê Saran Gava ku zelzele bû Lê lê Dayê dused, sêsed mezel vedan De lê lê lê lê De lo lo lo lo Hîvik vêket Hîva tijî ye Lê lê Dayê du tene xudana law û qîza Lê lê Dayê yêk nebû zava Serê silgavê Arix dibên li devê çaê Mala erdlerizandinê bişewite ar berdaê Qemîşê herdu biran nakim ku bikim kilamê De lê lê lê De lo lo lo lo De palê palê De mamê mamê ____________________
Lé Lé Meke Buke Meke
Çu Maciran hatım jeré Şoret skınye tenga deré Mın slaw da slawa mın négırt Peş gir zerxıs ber da giri Lé lé meke buke meke Derdan gran qeda meke Ez zı zaten bıbırinım Yeké tı mı rabe meke Jeléw hatıye réya xwe pıre Seré şüştıye poré xwe şıle Şuna kı dere ye bir kırıye Xweş nébuye hiné kulé Lé lé meke buke meke Derdan gran qeda meke Ez jı zaten bıbırinım Yeké tı mı rabe meke
İbanlar
Aşağıdaki Koç-Koz Aşireti, İbanlıların dedelerinin Aşireti olan Kozu Aşiretidir.. ( Yaşlıların anlattığı Koçoğulları ) Alişir Efendi de İbanlıdır. Hozat - Qozu(İban-Koçan) Köyleri ( Désim de QOZU dıben ) Xozat Kırmêle Büzengi Qozu(Dil Zazaki) Xozat Emukte Nahiyesi Tağar Qozu(Dil Zazaki) Xozat Emukte Nahiyesi Fuzlice Qozu(Dil Zazaki) Xozat Emukte Nahiyesi Amutka Qozu(Dil Zazaki) Ovacık - Qozu(İban-Koçan) Köyleri ( Désim de QOZU dıben ) Obacoğe Merkez Kozluca(Kuzulca) Arslan Uşağı/Qozu (Dil Zazaki) Obacoğe Merkez Deşkan Qozu(Dil Zazaki) Obacoğe Merkez Eril Qozu(Dil Zazaki) Obacoğe Merkez Elmacık Qozu(Dil Zazaki) Obacoğe Merkez Kavril Qozu(Dil Zazaki) Obacoğe Çerpazın Bornak Qozu(Dil Zazaki) Obacoğe Çerpazın Xenmaçur Qozu(Dil Zazaki) Obacoğe Çerpazın Hanife Qozu(Dil Zazaki) Obacoğe Çerpazın Kelikuşağı Qozu(Dil Zazaki) Pülümür - Qozu(İban-Koçan) Köyleri( Désim de QOZU dıben ) Pilemoriye Uşené Zerd Qozu(Dil Zazaki) Çemizgezek - Qozu(İban-Koçan) Köyleri( Désim de QOZU dıben ) Çemişkezek Merkez Oskiğ/Osgiğ Qozu(Dil Zazaki) Çemişkezek Merkez Ezdike Qozu(Dil Zazaki) Çemişkezek Merkez Hezari Qozu(Dil Zazaki) Çemişkezek Merkez Axtüg Qozu(Dil Zazaki) Çemişkezek Vasqovan Pidere Qozu(Dil Zazaki) Çemişkezek Merkez Qızılevler Qozu(Dil Zazaki)
Balan, Balıki Kabilesi
Dersim'in Ovacık ve Pülümür köylerinde yerleşiktir.Koçgiri Yöresinde de Bahadun ve çevresinde yerleşiktirler.Dersimdeki Balıkiler Zazaca, Koçgiri kolu Kurmanca konuşur.Dersimdeki kolları; Ulaşlar, Seyit Kemaller, Satkan ve Nakşolar. Koçgiri Dersim İnanç Motifleri ile Ezidi Dini benzerlikleri Koçgiri İnsanları gün doğarken Allah'ın adını anarlardı ve köylerde güneşe doğru yüzlerini döner ve ellerini açarak; Ya Meleké serı sıbey, Tu aziz i, Tu Mezın i derlerdi.Bu dua hem Alevi Kürtlerde hem de Ezidilerde ortak olan bir duadır.Yine Koçgiri Dersimde Kürtçe dua edilen yerin ve göğün meleği, Ezidi dininde yeri ve göğü koruyan Meleke Tavus ile ilişkilendirilebilir. Kaynak : Toklucak Köyünden Torne Qasıma İbo Yine Koçgiri yöresinde Güneşe doğru dönüp; Ya Xizirê ser geleki gemiyan,xwedanê be kesi bê xwediyan (Kaynak : Cihan Çelik) diye edilen dualar çok sık görülürdü.Koçgiri Alevilerinde daha çok irani unsurlar hakimdi.Çarşamba Geceleri Zerdüştler ve Koçgiri Dersim Alevilerinin evleride mum yakılır ve Kürtçe dualar edilirdi.Mum kendi halinde kalır ve kendiliğinden tükenirdi.
Zazaca Alevi Duaları ;
Xızır lewê neçari,mazlumi de bo (Hızır nacarın, mazlumun yanında olsun) Xızır tenga şıma de bıreso (Hızır sizin darlığınızda yetişsin) Melekê serê şodıri raa şıma roştiye kero(Sabahın melekleri yolunuzu aydınlık etsin) Heq kesi tenge de meverdo(Tanrı kimseyi dar da bırakmasın) Koçgiri aşiretleri yöresi yemek kültürü Dersim/Koçgiri Alevilerindeki en bilindik yemekler; Zerfet (Bawko/Kömbe) Haşıl (Gırık) Bijerik Mardimelax Qawut (Genellikle Hızır Günlerinde yapılır) Niyaz Sac ekmeği Kuzu Kebabı Kuşkuş Üzümlü börek Koçgiri aşiretleri özel günleri Hızır (Roya Xızır) Muharrem (Rojiya dev du imam) Newruz (Heftmal-Hawtmal) Gağant (Kalé Gağané )
Koçgiri İsyanı
Mart 1921'de, aşiret reisleri Alişan ve Haydar Bey'lerin desteğiyle Sivas'da başlayan Koçgiri İsyanı, 11 Nisan 1921 tarihinde Türkiye Hükümeti tarafından uygulanan bastırma hareketi ile kısa sürede son buldu. İsyan, Nurettin Paşa ve Topal Osman yönetimindeki Giresun muhafız alayı tarafından şiddetli bir şekilde bastırılmış ve farklı kaynaklara göre 50 bin ve 70 bin arası aşiret üyesi şehit edilmiş, bir kısmıda Anadolu'nun farklı bölgelerine sürülmüştür isyandan netice alınamamıştır. Kaynaklar
Seyfi Cengiz JUK Raporu Mamo Baran Ali Kemal(Deylemden Dersime)Koçgiri Kültür Merkezi
[değiştir] Coğrafya
Sivas iline 117 km, İmranlı ilçesine 14 km uzaklıktadır.
[değiştir] İklim
Köyün iklimi, karasal iklimi etki alanı içerisindedir.Yazlar kurak ve sıcak geçer.Geçmişte kışlar çok sert geçerken imranlı barajının etkisiyle şimdilerde çok sert geçmemektedir.İlk baharda kar erimesi ve yağışlar su oranını arttırmaktadır.
[değiştir] Nüfus
| Yıllara göre köy nüfus verileri | |
|---|---|
| 2007 | |
| 2000 | 69 |
| 1997 | 74 |
[değiştir] Ekonomi
Köyün ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır.Nüfusun çoğu almanya ve Türkiyenin büyük kentlerinde işçi olarak çalışmakta.Köyde başlıca tarımsal ürünler:buğday,arpa,korunga,yonca.Kışlar sert geçtiği için meyve ve sebze tarımı yok denecek kadar azdır.
[değiştir] Muhtarlık
Yerleşim yerinin köy tüzel kişiliği alması ile birlikte köyün tüzel kişiliğini temsil etmesi için köy muhtarlık seçimleri de yapılmaktadır.
Seçildikleri yıllara göre köy muhtarları:
Köy yolu,köprü,elektrik,telefon hizmetlerinin tümü yörede çok sevilen ve doğuştan liderlik özelliklerine sahip olan Gülağa AKSÖZ tarafından gerçekleştirilmiştir.Eğitime değer veren Gülağa AKSÖZ'ün çocukları ve torunlarından üniversite mezunu ve öğrencisi vardır.
[değiştir] Altyapı bilgileri
Köyde iki sınıflı lojmanlı bir okul bulunmakla beraber yoğun göçten dolayı kapalı durumdadır. Köyün içme suyu şebekesi vardır ancak kanalizasyon şebekesi yoktur. Ptt şubesi yoktur ancak ptt acentesi vardır. Sağlık ocağı ve sağlık evi yoktur. Köye ayrıca ulaşımı sağlayan yol stabilize olup köyde elektrik ve sabit telefon vardır.
[değiştir] Dış bağlantılar
 |
Bir köy hakkındaki bu taslağı geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
