Kırğanlı

Bu maddedeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına bakabilirsiniz. Maddeye uygun biçimde kaynaklar ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.

Kırğan veya Kırğanlı aşireti, Dersim aşiretlerinden Şeyh Hasan-Seyit geleneğinde Şeyh Hasananlılar’ın kollarından biridir. . Kırğan aşireti Hozat´ta 7 kabileye ayrılmıştır. Bu kabileler; Halilanlı, Zekgeli, Miros, Şatoğulları, Şeyh Kanlı, Garip Uşağı ve Saruhanlı'dır.

Tarihçesi

II. Şeyh Hasan`ın (Şıx Hesenan) Karabal, Abbas, Kırğan ve Ferhat isimlerindeki dört evladı olur ve bu kabileleri ve ahfadından miraslarını alarak bugün birer teamül etmiş aşiret-kabile haline gelmişlerdir. Dımıli dilindeki söylenişle Qerebaliyu, Abasu, Kırğu ve Feratu.

Tunceli'de Kırğan Yerleşmeleri (Köy, Mezra)

Kırğanlıların merkezi Hozat Sin bucağıdır. Dolayısıyla ilk olarak Dersim'de Hozat'a yerleşmislerdir. Daha sonra Ovacık ve Pülümür'deki köylere yerleşirler. Kırğanlılar sadece Hozat ilçesinde 16 köy ve mezraya sahiptir. Bunlar; Sine, Şakak, Meterisa, Bornage, Muskurage, Rengule, Askesor, Verê Khela (Sin'e bağlı), Qenda (Khenda), Gewrıke, Mamles köyü, Derê Ariye (mezra), Derê Sılê Mexsi, Hegayê Teli (mezra), Mengusa köyü ve Boruca (mezra)'dır.

Tunceli'de Kırğan aşireti hakkında bilgiler

Kırğanlılar hakkında bilgiler Jandarma Umum Kumandanlığının “Dersim” adlı yayınından alınmıştır (Bk. A.g.y, s. 72-105). 1927-1931/1932 tarihleri arasındaki döneme ait bu bilgiler, Dersim’in 1937-38 öncesindeki Kırğanlılar konusunda daha sağlıklı bir tahminde bulunmamıza imkân tanımaktadır.

1927-1932 yıllarında Kırğanlıların Hozat´ta nüfusu 4000 civarındaydı. Servet olarak 1300 sığır, 1000 koyun, 3000 keçi, 20 at ve 50 katıra sahiplerdi. Dersim İsyanı'nda Kırğanlı Aşiretin silah mevcudiyeti 1000 veya 1500 (ilk rakam MAH/MİT raporuna, ikincisi Umum Müfettişlik Raporu’na göre)'dür.

Tanzimat döneminde Osmanlı - Dersim

Dersim'de hükümet nüfuzuna başlangıç olarak Dersim'in vilayet halinde teşekkül ettiği 1880 tarihini esas tutarız. Dersim'in ilk valisi Fikri Paşa namında bir zat olup, bu zat idareî maslahat yolu ile de olsa hükümet ile Dersimlileri ilk defa birbirine yanaştırmaya çalışmış bir idare reisi olarak tanınmaktadır. Vilayet teşkili Dersim'de yaklaşık on yıl sürer. 13 Mayıs 1888 de vilayet kaldırılır. Dersim idari olarak parçalanıp Elazığ ve Erzincan'a bağlanır. Dersim'e yönelik idari teşkilatlanmanın en önemli amaçlarından birisi de, yörenin önde gelenlerine imtiyazlar vererek 'yerli ayak' oluşturma düşüncesidir. Bazı aşiret liderlerine tanınan ayrıcalıklar iç çelişkileri de artıracak, böylece denetim için koşullar olgunlaşacaktır. 1877'de Koçan kuvvetleri Kemaliye ve Çemişgezek merkezlerine saldırmış, Osmanlılar Harput'dan askeri kuvvet getirerek karşı koymuşlar ve hareket geri çekilmiştir. Yakalanan bazı Koçan önderleri Sinop'a sürülmüşlerdir. Aynı dönemde Kırğan aşireti de Hozat'ı basmıştır. Çatışmalar yaklaşık 15 gün sürmüş, Hozat taburu Kırğan bölgesine saldırmış, ancak öteki aşiretlerin de karşı koyma yönünde hazırlandıklarını gören Osmanlı kuvvetleri kışlalarına çekilmişlerdir. Asker Kırğan köylerini talan etmiş, 1000 kadar canlı hayvana el koymuştur (Jandarma Umum Komutanlığı, Dersim Yayını, Sf. 79).