V. Karl

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(I. Charles (İspanya kralı) sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara
V. Karl
Şarlken
Carlos V
Karl V by Ticiano.jpg
V. Karl (1548)Ressam: Titian
Kutsal Roma İmparatoru
Almanya Kralı
İtalya Kralı
Hüküm süresi 28 Haziran 1519 – 27 Ağustos 1556[1]
Taç giymesi 26 Ekim 1520, Aachen (Almanya Krallık tacı)
22 Şubat 1530, Bologna (İtalya Krallık tacı)
24 Şubat 1530, Bologna (Kutsal Roma İmparatorluk tacı)
Önce gelen I. Maximilian
Sonra gelen I. Ferdinand
İspanya Kralı
Hüküm süresi 23 Ocak 1516 – 16 Ocak 1556 (1555'e kadar Juanna Kastilyalı ile)
Taç giymesi 28 Haziran 1519
Önce gelen Juanna Kastilyalı
Sonra gelen II. Felipe, İspanya Kralı
Habsburg Hollandası Lordu
Burgundi Kontu
Hüküm süresi 25 Eylül 1506 – 25 Ekim 1555[2]
Taç giymesi 28 Haziran 1519
Önce gelen I. Felipe Kastilyalı
Eş(leri) Portekizli İsabella
Çocukları II. Felipe İspanya Kralı,
Maria İspanyalı
Juanna, Portekiz Prensesi
Don Juan Avusturyalı (gayrimeşru)
Margaret, Floransa ve Parma Düşesi (gayrimeşru)
Hanedan Habsburg
Babası I. Filipe
Annesi Kastilyalı Joanna
Doğum 24 Şubat 1500
Gent, Flandera
Ölüm 21 Eylül 1558 (58 yaşında)
Yuste, İspanya
Defin El Escorial
İmza
Dini Roman Katolik

V. Karl (Fransızca: Charles Quint/Beşinci Charles telafuzu Şarlken' ; İspanyolca: Carlos V)([İtalyanca]]: Carlo V); 24 Şubat 1500 – 21 Eylül 1558), Kutsal Roma İmparatoru, İspanya Kralı, Habsburg Hollandası Lordu ve Burgundi Kontu.

Şarlken, 24 Şubat 1500 tarihinde Belçika'nın Gent şehrinde doğdu, babası Habsburg Hanedanından Güzel Filipe, annesi ise Kastilya ve Aragon Prensesi Kastilyalı Joanna'ydı. Geleceğin imparatoru gözüyle bakıldığından özenle büyütüldü. Hem Alman Habsburg, hem de Fransız ve İspanyol kanı taşıyordu ve bütün bu dilleri konuşabiliyordu. Hollanda' da büyüyen Şarlken babasının erken yaşta ölümü, annesinin de ruhen rahatsız olmasından dolayı halası Margaret tarafından eğitildi. Prenses Margarete, imparator I. Maximilian (Kutsal Roma İmparatoru) tarafından genç prensis naip' i olarak Burgonya Düklüğünün valiliğine atandı. 1515 yılında Burgonya ileri gelenlerininde desteğiyle halası naiplik görevinden alınmış ve Şarlken reşit ilan edildikten sonra Burgonya Dükü olmuştur. Anne tarafından büyük babası II. Fernando' nun 1516 yılında ölümüyle Kastilya, Aragon, Napoli ve Sicilya krallıklarının taçları şahsında birleşti. Kutsal Roma İmparatoru I. Maximilian (Kutsal Roma İmparatoru)' ın ölümü sonrasında 28 Haziran 1519'da Alman imparatoru seçilerek Avrupa'daki en büyük imparatorluğun hükümdarı oldu. 26 Ekim 1520 yılında Aachen daki katedralde resmi bir törenle Kutsal Roma Cermen İmparatoru ilan edildi.

Alman imparatoru olarak (1519-1556), İspanya kralı olarak (1516-1556), Hollanda-Belçika kralı olarak (1516-1556) yılları arasında hüküm sürdü. İmparatorluğun sınırlarına İspanya ve ona bağlı sömürgeleri ile Avusturya-Almanya topraklarının hepsi dahildi. 1519' da V. Karl, Kutsal Roma Imparatoru ve Avusturya Arşidükü oldu. Bundan itibaren V. Karl'in üzerinde hükümdarlık yaptığı arazilerin Avrupa, Uzak Doğu ve Amerikana üzerindeki yüzölçümünün 4 milyon kilometre kareyi aştığı tahmin edilmektedir. [3]

Şarlken, Avrupa'nın Osmanlı Devleti karşısında en çok yenilgiye uğrayan ve en çok bağlanmak zorunda kalan, en şöhretli ve en kudretli Hıristiyan hükümdarıdır. Şarlken'in Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu dönemindeki en büyük düşmanları, sırasıyla Osmanlı İmparatorluğu, Fransa Krallığı, İspanya Krallığı yoluyla İngiltere Krallığı ve Hıristiyanlığın Protestanlık mezhebinin kurucusu meşhur Alman papaz Martin Luther'di.

İngiltere ile ilişkiler ve Aragonlu Katherine[değiştir | kaynağı değiştir]

V. Karl'ın annesi İspanya Kralı II. Fernando'nun kızı Kastilya Prensesi Juana Kastiyalı'dır. İngiltere Kralı Tudor hanedanından VIII. Henry Tudorun karısı II. Fernando'nun kızı ve Juanna'nın kardeşi Aragonlu Katherine'dir. Aragonlu katherine VIII. Henry'nin ağabeyi Arthur Tudorla evlenecekti; ama Arthur ölüce Henry ile evlendirildi. Henry kadın düşkünüydü. Sayısız metresi vardı. V. Karl, Kutsal Roma İmparatoru olunca İngiltere'ye dostça yaklaştı. Çünkü İngiltere Kraliçesi Katherine Karl'ın teyzesiydi. Karl teyzesine çok düşkündü ve onu çok seviyordu. Henry ise Katherineden boşanmak istedi. Amacı Katherin'den daha güzel Anne Boleyn'le evlenmekti. Sonuçta İngiliz kilisesi bu boşanma davasını kabul etmedi. Boşanma davası Papa ve Kardinaller Meclisinde görüşüldü. Bu sırada V. Karl Roma' yı ve Papalık Devleti'ni işgal etti. Papaya evliliğin iptal edilmemesi için ısrarda bulundu. Papa evliliği iptal etmedi. VIII. Henry de Katolik Kilisesinden ayrılarak Anglikan Kilisesini kurdu ve Katherine'den boşandı. V. Karl ve İngiltere ilişkileri kesildi.

Şarlken'in asıl amacı ve Avrupa mücadelesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Şarlken annesi Kastilya Prensesi Joanna'dan gelen bağlarla 1516'da Aragon, Kastilya, Napoli ve Sicilya krallıkları taçlarını giyerek Aragon Kralı, Kastilya Kralı, Napoli Kralı ve Sicilya Kralı ünvanını aldı. 1519'da büyük babası İmparator Maximillan'dan kalan bağlarla Kutsal Roma İmparatoru unvanını alarak Avrupa'nın en büyük İmparatorluğunun sahibi oldu. Almanya, Sicilya ve Napoli sayesinde İtalya, Aragon ve Kastilya sayesinde İspanya taçlarını alarak Almanya, İtalya ve İspanya İmparatoru ilan edildi.

Şarlken Avrupa'nın tamamını işgal ederek Avrupa-Almanya İmparatorluğunu ilan etmek istiyordu. Fransa kralı François'de Avrupa Hristiyan İmparatorluğu kurmak istiyordu. Böylece Şarlken ve François savaşa başladı. 1525 yılında meydana gelen Pavia Muharebesi' nde François' in ordusu yenilgiye uğramış ve kendisi de Şarlken'e esir düştü. Bunun sonucunda Şarlken' in Avrupa' daki egemenliğini sağlamlaştırdı.

Öte yandan Osmanlı Sultanı I. Süleyman ve Macaristan Kralı II. Lajos arasındaki gerginlik Balkan-Hristiyan Birliğini tehdit ediyordu. Zaten I. Murad döneminden beri bu birlik iyice bozulmuştu. Macaristan ve Bohemya Kralı ünvanıyla Lajos Tudor Hanedanlığının temsilcisi durumundaydı. Şarlken'de Habsburg Hanedanlığı temsilcisiydi. Tudor ve Habsburg hanedanlıkları arasında bir bağ vardı. Böylece Lajos ve Şarlken yakınlaştı.

I. François'in annesinin mektubu ve Mohaç Savaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

I. François'in annesi I. Süleyman'a oğlunu kurtarmasını, Fransa'ya yardım etmesini yazmıştı. I. Süleyman bu mektuba karşılık vermiş ve ordusuyla Macar seferine çıkmıştır. Mohaç'ta büyük bir savaş yaşanmış Lajos savaşta ölmüş tüm Macaristan, Transilvanya ve Bohemya feth edilmişti. Sultan Süleyman ve ordusu birkaç kaleyi daha fethetti. Bu da Kutsal Roma İmparatoru Şarlken ve Avusturya Arşidükü Ferdinand'ı korkuttu. İstanbul Antlaşması imzalandı. Kutsal Roma İmparatorluğu, Macaristan ve Transilvanya'yı kaybetti. Şarlken İspanya, Ferdinand ise Almanya, Avusturya ve yukarı Macaristan kralı sayılacaktı.

Şarlken bütün bu başarısızlıklara rağmen 1530'da Papa tarafından Kutsal Roma İmparatoru olarak kutsandı. 1532'de Viyana önlerinde I. Süleyman tarafından bir meydan savaşına zorlandıysa da buna yanaşmadı. Fransa üzerine akınlar düzenlemeye devam etti.

Feragat edip manastıra çekilmesi ve ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Protestan prenslerle imparator Şarlken arasında anlaşmazlıkların artması sonrasında Katolik ve Protestan prensler arasında imparatorun tüm ısrarlarına rağmen uzlaşmaya vardılar ve Protestanlığı tanıyan Augsburg Barışı yapıldı. Böylece imparatorun kilisenin bölünmesini engelleme politikası başarısızlığa uğradı. Ayrıca Fransa üzerine gerçekleştirilen seferde başarısız olmuştu. Yeni Papa ile yaşanan ihtilaflar ve Osmanlı ile yaşanan sorunlar sonrasında 1555 yılında İspanya Krallığı'nı ve Hollanda'yı oğlu II. Felipe'ye, 1556 yılında da imparatorluk makamını kardeşi Ferdinand'a bıraktı.

V. Karl'in feragat etmesi Ressam:Louis Gallait (1841)
Yuste Manastiri

V. Karl 1557'de İspanya'da Extramaura eyaletindeki Yuste manastırına çekildi. Fakat buradan devamlı olarak imparatorluğunun ileri gelenleri ile mektuplaşmaya devam etti ve imparatorluğunda ortaya çıkan gelişmelerle yakından ilgilendi. Çok akut gut hastalığından müzdaripti. Bazı tarihçiler onun 1552'de Metz şehrini kuşattığı ama eline geçiremeyip sonra da mağlup edilmesini bir gut krizi geçirmesine bağlarlar. V. Karl'in inzivaya çekilme kararını bu mağlubiyetten hemen sonra aldığını belirtirler.[4]İnzivaya çekildiği manastırda odasının her duvarının saatlerle kaplı olduğu bildirilir ve bazı tarihçiler bunun kendi hükümdarlığını ve bu hükümdaralığına zaman hasredememesini sembolize ettiğini iddia ederler.

Şarlken manastıra çekildikten 1 yıl sonra, 21 Eylül 1558'de sıtmadan öldü. [5] 1574'de cesedi oğlu İspanya Kralı II. Felipe tarafından Madrid' de inşa ettirilen El Escorial Manastırına defnedildi.

Şarlken'in savaşlarının sonuçları[değiştir | kaynağı değiştir]

Şarlken Avrupa'da kendi egemenliği altında Katolik bir imparatorluk kurmak istemişti. Bu amaçla uzun yıllar Protestanlar ve Osmanlılarla savaştı. Ancak geniş bir alana yayılmış farklı iktisadi, dinsel ve kültürel yapılara sahip krallıkları Katoliklik etrafında bir araya getirmeyi başaramadı. Kısacası Karl ne Türk yayılmasını engelleyebilmiş ne Fransa'nın artan gücünü durdurabilmiş ne de Alman halkları arasındaki anarşiyi durdurabilmiştir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ 24 Şubat 1558'de V. Karl'in Kutsal Roma İmparatorluğu'ndan feragat ettiği gün olarak kabul edilmektedir. O gün Frankfurt'da toplanan "Elektörler Koleji" V. Karl'ın imparatorluktan feragat etme beyanatını kabul edip kardeşi Ferdinand'ı Kutsal Roma İmparatoru seçme kararını vermişlerdir. [1] [2]
  2. ^ Abdication of Brussels. Books.google.es. http://books.google.es/books?id=idjdQOYlK-4C&lpg=PA39&dq=&lr&as_brr=3&pg=PA39#v=onepage&q=&f=true. Erişim tarihi: 8 Haziran 2012. 
  3. ^ Hermann Wiesflecker "Maximilian I" . Encyclopedia Brittanica (İngilizce)
  4. ^ Alonso, Jordi (Ağustos 2006). "The severe gout of Holy Roman Emperor Charles V (Kutsal Roma İmparatoru V. Karl'in akut güt krizleri)". N. Engl. J. Med. 355 (5): 516–20. doi:10.1056/NEJMon060780. PMID 16885558. 
  5. ^ de Zulueta, J. (Haziran 2007). "The cause of death of Emperor Charles V (İmparator V. Charles'in ölümü sebebi)". Paraşsıtologia 49 (1–2): 107–109. PMID 18412053. 

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kitaplar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Atkins, Sinclair (1980). "Charles V and the Turks," History Today Aralik c.30 no.12 say 13–18 (İngilizce)
  • Blockmans, W. P. ve Nicolette Mout. (2005) The World of Emperor Charles V (İngilizce)
  • Brandi, Karl. (1939 yeni ed. 1980) The emperor Charles V: The growth and destiny of a man and of a world-empire West Richard ISBN:0849237513 (İngilizce)
  • Seibt, Ferdinant (1999), Karl V. Goldmann, München ISBN 3-442-75511-5 (Almanca)
  • Fernández Álvarez, Manuel (1977) Imperator mundi: Karl V. – Kaiser des Heiligen Römischen Reiches Deutscher Nation.. Stuttgart, ISBN 3-7630-1178-1 (Almanca)

Web kaynakları[değiştir | kaynağı değiştir]