Hellim

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Hellim Peyniri
Ülke(ler) Kıbrıs,Türkiye,Yunanistan
Bölgesi Anadolu,Balkanlar,Kıbrıs
Türü Peynir
Detaylar
Servis Türü Soğuk
Ana Malzemeler Koyun veya Keçi sütü
Çeşitleri Taze

Hellim (Yunanca: χαλούμι; Arapça: حلوم, ḥallūm), Kıbrıs kökenli, sık dokulu, sarımsı beyaz renkte taze bir peynirdir. Genelde ızgarada ya da yağsız tavada kızartıldıktan sonra yenir.[1] Ayrıca, hellim Kıbrıs Cumhuriyeti ve Kuzey Kıbrıs'ın önemli bir ihraç kalemidir.[2]

Hellimin içinde başta keçi sütü olmak üzere süt, tuz ve bazen de nane bulunur.[1] İçerisindeki süt, keçi, koyun veya inek sütü olabilir. Bunların içinde keçi ve koyun sütlerinden yapılanları daha dayanıklı ve lezzetlidir, bunlar bir yıl kadar dayanabilir. İnek sütünden yapılan hellim ise birkaç ay içinde bozulur ve daha az lezzetlidir.[3] Bazen, bu üç farklı hayvanın sütü karışıtırılarak hellim yapımında kullanılır.[4][5]


Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Izgarada hellim (bu resimde üzerinde nane de bulunmaktadır)

Türk Dil Kurumu Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü, hellim sözcüğünün anlamını "Bir çeşit peynir." olarak vermekte ve bu sözcüğün bu anlamda Kıbrıs'ın yanı sıra Adana'da da kullanıldığını belirtmektedir.[6] Mısır'da ise hâlûm adında bir peynir türü bulunur. Bu peynir türü taze, salamura edilmiş veya baharatlanmış olarak yenir.[7]

Kullanım alanları[değiştir | kaynağı değiştir]

Hellim, makarnanın üzerine lezzet vermesi için serpiştirilir.[8]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Hellim, Kıbrıs'ta yüzlerce yıldır üretilmektedir.[9]

Türkiye'de yayılması 20. yüzyılda gerçekleşmiştir.[10]

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kıbrıs[değiştir | kaynağı değiştir]

Hellim, Kıbrıs Cumhuriyeti ve Kuzey Kıbrıs'ın önemli bir ihraç kalemidir.[2] Kıbrıs Cumhuriyeti'ndeki hellim üretimi son yıllarda büyük artış göstermiştir. Ülkenin ihraç ettiği tarımsal ürünler arasında %27'lik bir pay tutan hellim, ülkenin en çok ihraç ettiği tarımsal üründür.[9] Orta Doğu'da ve Kıbrıs kökenli insanların yaşadığı her yerde popüler bir peynir türüdür.[11]

Kıbrıs Cumhuriyeti Tarım Bakanlığı, 2007 yılında, hellimi "Halloumi" adı altında tescilletmek için Avrupa Birliği'ne başvuruda bulunmuştur.[12][13] Bu başvuru, 2010 yılının Temmuz ayında reddedilmiştir.[14] 7 Temmuz 2010'da ise, Türk Patent Enstitüsü tarafından Kuzey Kıbrıs'a tescillenmiştir.[15]

2008'den beridir her yıl, Geçitkale Belediyesi tarafından "Geçitkale Hellim Festivali" düzenlenmektedir.[16] Bu festivalde "En Lezzetli Taze Hellim Yarışması"[17] ve "Hellim Güzellik Yarışması"[18] gibi etkinlikler düzenlenmektedir.

Diğer[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüzde Orta Doğu'da da pek çok ülke hellim üretmektedir.[19] 1999 yılında ABD'de, 2000'de Yunanistan'da ve 2002'de ise Avrupa Birliği'nde ticari marka olarak bazı firmalara tescillenmiştir.[20]

Hellim, aynı zamanda Alman Gazi firması tarafından da üretilmektedir.[21] Bunun dışında, sanayi ürünü olan hellimler, Almanya da Türkler, Yunanlar ve Araplara ait olan bakklaiyelerde ve bazı süpermarketlerde mevcuttur.[22]

Besin değerleri[değiştir | kaynağı değiştir]

100 gramlık bir ticari olarak üretilmiş hellimde, aşağıdaki besin değerleri aşağıdaki gibidir:

Yağ 26/70 g[11][23]
Karbonhidrat 1.8 g[23]
Protein 22 g[11]
Kalsiyum 700-794 mg[11]
Enerji 322 kcal[23]

Hellim içerdiği yüksek miktardaki kalsiyum ve proteinle, bu mineraller bakımından zengindir. Yine de, içeriğindeki yüksek miktardaki yağ ve 100 gram başına 90 ila 100 miligramlık kolestrolla, bunlara bağlı hastalıkları olanları dikkatli olarak tüketmesi gereklidir.[11]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b 2006 Northern Cyprus Tourist Guide. KKTC Turizm Bakanlığı. ss. 262. 
  2. ^ a b "Ülkede hayvan kalmadı" (Türkçe). Kıbrıs. http://www.kibrisgazetesi.com/popup.php/cat/5/news/101348/PageName/Ekonomi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2010. 
  3. ^ Türk Halk Kültürü Araştırma ve Tanıtma Vakfı Yay., No: 3, s: 71- 73, Ankara, 1993
  4. ^ A. Kelei, Y. Doğruer, G. Uçar, A. Güner (Ağustos 2003). "Preacidification treatments of milk used in Halloumi cheese manufacture". Acta Alimentaria 32. http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=v57082172107261g&size=largest. Erişim tarihi: 5 Ekim 2010. 
  5. ^ Robinson, R. K., Haddadin, M. S. Y. & Abdullah, B. M. (1991): Halloumi cheese - some aspects of manufacture and quality. Suid-Afrikaanse-Tydskrifvir-Suiwelkunde, 23, 61-64.
  6. ^ "Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü - hellim" (Türkçe). Türk Dil Kurumu. http://tdkterim.gov.tr/ttas/?kategori=derlay&kelime=hellim. Erişim tarihi: 3 Ekim 2010. 
  7. ^ Oxford Companion to Food, s.v. haloumi
  8. ^ Türkiye Millî Folklor Araştırma Dairesi (1982). Türk Mutfağı sempozyumu bildirileri. Türkiye Kültür ve Turizm Bakanlığı. ss. 163. http://books.google.com.tr/books?id=RyC1AAAAIAAJ&q=Hellim&dq=Hellim&hl=tr&ei=FqWoTLecO8edOpeg8dkM&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CDsQ6AEwBA. 
  9. ^ a b P. Papademas (2006) (İngilizce). Brined cheeses - Halloumi cheese. Wiley-Blackwell. ss. 117. ISBN 9781405124607. http://books.google.com.tr/books?id=acVq7-yOXuUC&pg=PA113&dq=The+influence+of+milk+powder+on+the+properties+of+Halloumi+cheese+made+from+recombined+milk&hl=tr&ei=eHKrTK__A5D44AbChIm0CA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCcQ6AEwAA#v=snippet&q=Halloumi&f=false. 
  10. ^ Özemre, Ahmed Yüksel. Hasretini çektiğim Üsküdar. ss. 118. http://books.google.com.tr/books?id=zpon1kAVXP0C&pg=PA118&dq=Hellim&hl=tr&ei=9DizTKTDNOCX4gaLl6zEBg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CD8Q6AEwBTgK#v=onepage&q=Hellim&f=false. 
  11. ^ a b c d e P. Papademas (2006) (İngilizce). Brined cheeses - Halloumi cheese. Wiley-Blackwell. ss. 135. ISBN 9781405124607. http://books.google.com.tr/books?id=acVq7-yOXuUC&pg=PA113&dq=The+influence+of+milk+powder+on+the+properties+of+Halloumi+cheese+made+from+recombined+milk&hl=tr&ei=eHKrTK__A5D44AbChIm0CA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCcQ6AEwAA#v=snippet&q=Halloumi&f=false. 
  12. ^ "Hellimin Türkçesi’nde Geç Kalmadık" (Türkçe). Star Kıbrıs. http://www.starkibris.net/index.asp?haberID=2203. Erişim tarihi: 5 Ekim 2010. 
  13. ^ Application for the name ‘halloumi’ to go to EU in early 2007 , Cyprus Mail archive article - Saturday, September 2, 2006
  14. ^ "Hellim dosyası AB’den geri döndü" (Türkçe). Star Kıbrıs. http://www.starkibris.net/index.asp?haberID=63443. Erişim tarihi: 5 Ekim 2010. 
  15. ^ "Hellim peyniri Kuzey Kıbrıs'a tescillendi" (Türkçe). Sabah Gazetesi. http://www.sabah.com.tr/Ekonomi/2010/09/07/hellim_peyniri_kuzey_kibrisa_tescillendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2010. 
  16. ^ "III. Geleneksel Hellim Festivali" (Türkçe). Geçitkale Belediyesi. http://www.gecitkalebelediyesi.com/index.asp?page=3340332564&hid=26. Erişim tarihi: 5 Ekim 2010. 
  17. ^ "Geçitkale Belediyesi En Lezzetli Taze Hellim Yarışması" (Türkçe). Geçitkale Belediyesi. http://www.gecitkalebelediyesi.com/index.asp?page=3340332564&hid=21. Erişim tarihi: 5 Ekim 2010. 
  18. ^ "Geçitkale Belediyesi II. Hellim Güzellik Yarışması (Miss 2009 Hellim Güzeli)" (Türkçe). Geçitkale Belediyesi. http://www.gecitkalebelediyesi.com/index.asp?page=3340332564&hid=5. Erişim tarihi: 5 Ekim 2010. 
  19. ^ Robinson, R. K. – Tamime, A. Y. (1991). Feta and Related Cheeses. Woodhead Publishing. ss. 144. ISBN 1855732785. "Halloumi is a semi-hard to hard, unripened cheese that, traditionally, is made from either sheep's milk or goat's milk or a mixture of the two. Although the cheese has its origins in Cyprus, it is widely popular throughout the Middle East, and hence many countries have now become involved with its manufacture." 
  20. ^ Papademas 2006, sf. 118
  21. ^ "Gazi Kataloğu" (Türkçe). Garmo AG. http://www.gazi.de/fileadmin/downloads/1346_Gazi_Katalog-1.pdf. Erişim tarihi: 5 Ekim 2010. 
  22. ^ Lenia ve Barnim Heiderich: Zyprisch kochen. Edition diá, Berlin 1992. ISBN 3-905482-65-7
  23. ^ a b c "Nutritional information on halloumi cheese". Alambra Süt Ürünleri. http://www.petroubros.com.cy/english/products_haloumi.shtm. Erişim tarihi: 3 Ekim 2010. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons'ta
Hellim ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.