Hamlet

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Bu sayfa, başka dilde bir Vikipedi'den çevrilmektedir. Siz de yardım etmek istiyorsanız ya da çeviri yarıda kalmışsa, çalışmaya katılan kişilerle iletişime geçip, sayfanın durumunu onlara sorabilirsiniz. Sayfanın geçmişine baktığınızda, sayfa üzerinde çalışma yapanları görebilirsiniz.

Hamlet : 1603 yılında yayınlanan birinci kuatro edisyonunun ana sayfası

Hamlet William Shakespeare tarafından 1599 ile 1601 yılları arasında yazıldığına inanılan bir trajedidir. Danimarka'da geçen oyunda Prens Hamlet'in, kral olan babasını öldürdükten sonra tahta geçen ve annesi ile evlenen amcası Claudius'tan nasıl intikam aldığını anlatır. Oyun renkli bir biçimde kahır dolu kederden hiddet dolu gazaba geçen gerçek ve yapmacık cinnetin izlediği yolu çizer ve ihanet, intikam, ensest, ahlaksızlık konularını işler.

Edebi anlamda dedektifvari birçok araştırmaya rağmen oyunun hangi yılda yazıldığı hâlâ tartışma konusudur. Günümüze oyunun ilk yazıldığı dönemlerden üç farklı versiyonu kalmıştır: First Quarto - Q1 (ilk orta boy baskı), Second Quarto - Q2 (ikinci orta boy baskı) ve First Folio - F1 (birinci büyük boy baskı). Herbirinde diğerlerinde olmayan konuşmalar ve hatta sahneler bulunur. Shakespeare büyük bir olasılıkla Hamlet oyununu, 13. yüzyıl vakanüvisi Saxo Grammaticus tarafından Gesta Danorum adlı eserinde korunan ve 16. yüzyıl bilgini François de Belleforest tarafından tekrar anlatılan Amleth efsanesi ile kaybolduğu varsayılan ve günümüzde Ur-Hamlet adıyla bilinen I. Elizabeth dönemine ait bir oyundan esinlenerek yazmıştır.

Oyunun dramatik yapısı ve karakterlerinin derinliği Hamlet'in birçok açıdan tahlil edilmesine, yorumlanmasına ve üzerinde tartışılmasına neden olmuştur. Örneğin, yorumcular Hamlet'in amcasını öldürme konusundaki kararsızlığı karşısında yüzyıllarca şaşkın kalmışlardır. Bazıları bunu yalnızca olay dizisini sürdürebilmek için olduğunu düşünürken, diğerleri bunun soğukkanlılıkla işlenecek cinayetin, intikam hesaplarının ve set çekilen arzunun getirdiği karmaşık felsefi ve etik sorunların yarattığı baskı nedeniyle olduğunu söylemektedir. Yakın zamanlarda psikanalitik eleştirmenler Hamlet'in bilinçaltı arzularını tahlil ettiler ve feminist eleştirmenler sıklıkla kötü niyetli olarak değerlendirilen Ophelia ve Gertrude karakterlerini tekrar değerlendirmiş ve itibarlarını iade etmiştir.

ABD'li oyuncu Edwin Booth, Hamlet rolünde, yak. 1870 (Fotoğrafçı: bilinmiyor)

Hamlet Shakespeare'in en uzun oyunudur ve İngiliz Edebiyatının en güçlü ve etkileyici trajedilerinden biridir. "Hemen hemen sonsuz bir yeniden anlatma ve başkaları tarafından uyarlama"^[1] yapılabilecek bir olay örgüsü sağlar. Shakespeare'in yaşadığı dönemde en popüler oyunlarından birisi olmuş,^[2]ve hâlâ en çok oynanan oyunlar arasında en üst sıralardadır, örneğin Birleşik Krallık'ta Royal Shakespeare Company 'nin (Kraliyet Shakespeare Topluluğu) listesinde 1879'dan beri yer almaktadır.^[3] Goethe'den Dickens'a, Joyce'tan Murdoch'a birçok yazara esin kaynağı olmuş ve "Külkedisi 'nden sonra en çok filme çekilen öykü" olarak tanımlanmıştır.^[4] Başrol şüphesiz, Shakespeare'in zamanında önde gelen trajedi oyuncusu Richard Burbage için yaratılmıştır;^[5] o zamandan beri geçen dört yüzyıl içinde, kendi dönemlerindeki büyük oyuncular, ve hatta kadın oyuncular tarafından canlandırılmıştır.

[değiştir] Kaynaklar

Ana madde: Hamlet'in kaynakları

Saxo Grammaticus'un Amleth efsanesini içeren Gesta Danorum eserinin tıpkıbasımı.

Hamletvari efsanelere çeşitli kültürlerde rastlanır (örneğin İtalya, İspanya, İskandinavya, Bizans ve Arabistan'da) ve "soytarı kahramanlar" ana teması büyük bir olasılıkla Hint Avrupa kaynaklıdır.^[6] Çeşitli antik yazılı eserler Hamlet 'e kaynak olarak tanımlanabilir. Bunlardan ilki anonim İskandinav Hrolf Kraki'nin Destanı 'dır. Bu efsanede öldürülen kralın iki oğlu vardır: Hroðgar ve Halga. Cinnet taklidi yapmaktansa bu iki oğul öykünün büyük kısmında takma adlar altında kılık değiştirerek, Shakespeare'in olay örgüsünden farklı bir dizi olaya karışırlar.^[7] İkincisi iki ayrı Latince eserde kaydedilmiş olan Romalı Brutus'ün efsanesidir. Efsanenin kahramanı Lucius ("parlak, ışık"), adını ve kişiliğini değiştirerek Brutus ("fersiz, salak") olur ve babası ve kardeşlerinin kaderinden kaçmak için bir aptal rolünü oynar ve sonunda ailesinin katili Kral Tarquinius'u öldürür. 17. yüzyıl İskandinav âlimi Torfaeus, İzlanda efsane kahramanı Amlodi ve İspanyol efsane kahramanı Prens Ambales'i (Ambales Destanı 'ndan) Shakespeare'in Hamlet 'i karşılaştırmıştır. Benzerlikler arasında prensin sahte cinneti, annesinin yatak odasında kazara kralın danışmanını öldürmesi ve sonunda amcasını öldürmesi bulunur.^[8]

Thomas Kyd'in The Spanish Tragedy (İspanyol Trajedisi) adlı eserinin kapak sayfası. Bu popüler intikam trajedisi Hamlet 'in yazılışında etkili olmuş olabilir. Yazarının aynı zamanda Ur-Hamlet 'i de yazdığı sanılmaktadır.

Efsanevi ögelere ilk olarak Saxo Grammaticus'un 13.yüzyıla ait eseri Gesta Danorum 'un bir parçası olan Vita Amlethi 'de ("Amleth'in Yaşamı") rastlanır.^[9] Latince yazılan bu eserde Klasik Roma erdem ve kahramanlık kavramları görülür. Bu esere Shakespeare'in zamanında kolaylıkla erişilebilmekteydi.^[10] Önemli benzerlikler arasında prensin sahte cinneti, annesinin tahtı eline geçirenle acele evliliği, prensin gizlenmiş bir casusu öldürmesi ve prensin kendi yerine maiyetinde bulunan iki kişinin ölümü sayılabilir. Saxo'nun öyküsünün aslına oldukça sadık bir tercümesi Fransızcaya 1570'de François de Belleforest'in Histoires tragiques (Trajik Öyküler) eseriyle kazandırılmıştır.^[11] Belleforest, Saxo'nun metnini oldukça süslemiş, uzunluğu hemen hemen iki katına çıkmış ve kahramanın melankolisi eklenmiştir.^[12]

Shakespeare'in ana kaynağının günümüzde kaybolmuş olan ve Ur-Hamlet adı verilen bir oyun olduğu düşünülmektedir. Muhtemelen Thomas Kyd tarafından yazılmış olan Ur-Hamlet 1589 yılında sahneleniyordu ve öykünün içinde bir hayalet olan ilk versiyon olduğu bilinmektedir.^[13] Shakespeare'in kumpanyası Lord Chamberlain's Men (Lord Chamberlain'in Adamları) bu oyunu satın almış ve bir süre Shakespeare'in yeniden düzenlediği bir versiyonunu sahneye koymuş olabilir.^[14] Ur-Hamlet 'in hiçbir kopyasının günümüze kadar kalmaması nedeniyle, varsayılan yazarlarının bilinen eserleri ile dili ve yazım tarzı karşılaştırılmasının yapılması mümkün değildir. Bu nedenle Kyd'in bu oyunu yazdığına dair doğrudan bir kanıt bulunmadığı gibi, bu eserin Shakespeare tarafından Hamlet 'in ilk versiyonlarından biri olmadığına dair de bir kanıt yoktur. Bu ikinci fikir, yani Hamlet 'in genel olarak kabul edilmiş olan tarihten daha önce yazılmış olabileceği fikri bir kısım destek gördüyse de diğerleri bunu spekülasyon olarak değerlendirmektedir.^[15]

Sonuç olarak akademisyenler tarafından, Shakespeare'in Ur-Hamlet 'ten, Belleforest ya da Saxo'dan ya da o dönemde bulunan diğer kaynaklardan (örneğin Kyd'in The Spanish Tragedy 'si gibi) ne kadar yararlandığı ortaya konulamamaktadır. Shakespeare'in Saxo'nun versiyonuna doğrudan başvurduğuna dair belirgin bir kanıt yoktur. Ancak Saxo'nun öyküsünde olmayan ama Belleforest'in versiyonunda görülen ögelere Shakespeare'in oyununda rastlanır. Shakespeare'in bunları doğrudan Belleforest'ten mi yoksa Ur-Hamlet 'ten mi aldığı belirsiz kalmıştır.^[16]

Akademisyenlerin çoğu, Hamlet 'in, Shakespeare'in 1596'da on bir yaşında ölen tek oğlu Hamnet Shakespeare ile bağlantılı olduğu iddiasını reddetmektedir. Hamlet 'in bir efsaneye bağlantısının çok açık olduğu ve o dönemde Hamnet adının oldukça popüler olduğu genel olarak bilinmektedir.^[17] Ancak Stephen Greenblatt adların benzerliği ve oğlunu kaybeden Shakepeare'in duyduğu kederin trajedinin özünde yattığını iddia eder. Oğlu Hamnet'e adını veren Stratfordlu komşusu Hamnet Sadler'ın adının sıklıkla Hamlet Sadler olarak yazıldığını ve o dönemin gevşek yazımı ile isimlerin birbirlerinin yerine geçebildiğini yazar.^[18] Shakespeare, vasiyetinde Sadler'ın ilk adını "Hamlett" olarak yazmıştır.^[19]

[değiştir] Yazılış tarihi

New Cambridge editörü Phillip Edwards "Hamlet 'in yazılış tarihini tespit sonucu belirsiz olmalıdır" der.^[20] Hamlet 'in yazıldığı en erken tarih olarak, içinde bulunan Shakespeare'in Jül Sezar oyununa imalar bulunmasına dayandırılarak aynı oyunun yazıldığı 1599 yılının ortasından sonradır.^[21] Yazıldığı en geç tarih Stationers' Company arşivlerinde 26 Temmuz 1602 tarihli Hamlet 'in kısa süre önce Lord Chamberlain'in Adamları tarafından sahneye konulduğu kaydına dayandırılmaktadır.

Francis Meres 1598 yılında, Chaucer'dan kendi zamanına bir İngiliz Edebiyatı araştırması olan ve içinde Shakespeare'in on iki oyununun da yer aldığı Palladis Tamia adlı eserini yayımlamıştır. Bu on iki eserin arasında Hamlet 'in yer almaması henüz yazılmadığı olarak değerlendirilmektedir. Hamlet çok popüler olduğundan New Swan dizisi editörü Bernard Lott, Meres'in böylesine önemli bir eseri gözardı etmiş olmasının pek mümkün olmadığına inanmaktadır.^[22]

First Folio'da (F1) geçen "little eyases" tabiri^[23]Children of the Chapel kumpanyasını ima ediyor olabilir. Bu kumpanyanın popülerliği yüzünden, Globe kumpanyası taşrada turneye çıkmak zorunda kalmıştır. Bu Tiyatrolar Savaşı diye bilinmektedir ve 1601 öncesi bir tarihi desteklemektedir.^[22]

Shakespeare döneminden yazar Gabriel Harvey, kendisine ait olan Chaucer'ın eserlerinin 1598 tarihli basımının sayfa kenarına aldığı not bazı biliminsanları tarafında yazılış tarihi için kanıt olarak kullanılmaktadır. Harvey aldığı notta "daha zeki olanların" Hamlet 'ten zevk aldığını ve isyan nedeniyle Şubat 1601'de idam edilen Essex Kontu Robert Devereux'nün hâlâ hayatta olduğu yazar. Diğer biliminsanları ise bunun yetersiz olduğunu söyler. Örneğin Edwards, Harvey'nin notundaki zaman kavramının çok karmaşık olduğunu dolayısıyla da Hamlet 'in yazılış tarihini belirlemek için kullanılamayacağını belirtir. Çünkü aynı notta sanki Spenser ve Watson hâlâ hayattaymış gibi bahsedilirken 1607'de basılan Owen'ın vecizelerinden yeni vecizeler olarak söz eder.^[24]

[değiştir] Metinler

1623 yılında basılan, Hamlet 'in First Folio basımının ilk sayfasının tıpkıbasımı.

Metnin ilk basımlarından üç tanesi günümüze kadar kalmıştır ve otantik tek bir metni oluşturma çabalarını zorlaştırmıştır.^[25] Herbiri diğerlerinden farklıdır:^[26]

• First Quarto Q1, ilk orta boy baskı 1603 yılında kitapçı Nicholas Ling ve John Trundell tarafından yayımlanmış ve Valentine Simmes tarafından basılmıştır. "Bad Quarto" yani ilk kötü orta boy baskı adı da verilen Q1 daha sonra basılan ikinci orta boy baskı metninin yarısından biraz fazla metin içerir.
• Second Quarto Q2, ikinci orta boy baskı 1604'te Nicholas Ling tarafından yayımlanmış ve James Roberts tarafından basılmıştır. Bazı kopyaların 1605 tarihini taşıması ikinci bir baskıya işaret eder ve bu nedenle Q2'nin sıklıkla "1604/5" olarak verilir. Q2 ilk en uzun basımdır ancak F1'de bulunan 85 satırı içermez. Bunun nedeni büyük bir ihtimalle İngiltere Kralı I. James'in kraliçesi Danimarkalı Anne'i rencide etmemek içindir.^[27]
• First Folio F1, ilk büyük boy baskı 1623 yılında Edward Blount ile William ve Isaac Jaggard tarafından basılmıştır ve Shakespeare'in Tüm Eserlerinin ilk basımıdır.^[28]

Diğer büyük ve orta boy baskılar sırayla basılmıştır, John Smethwick'in Q3, Q4, ve Q5 baskıları gibi (1611–37), ancak bunların ilk üç basımdan türediği düşünülmektedir.^[28]

"To be, or not to be" (Olmak ya da olmamak) monologunun geçtiği sahnenin Q1 basımı.

Nicholas Rowe (1709) ve Lewis Theobald'dan (1733) başlayarak Shakespeare'in eserlerinin ilk editörleri o zamanlar erişilebilen Hamlet 'in ilk kaynakları olan Q2 ve F1'den metinleri birleştirmiştir. Her metin diğerinde olmayan bazı kısımlara sahiptir, kelime sıralamasında küçük farklılıklar bulunur ve yalnızca 200 satır birbiriyle aynıdır. Editörler, Shakespeare'in özgün eseinin hayali "idealini" yansıtan ve tüm satırları "kapsayan" bir metin yaratmaya çalıştılar. Theobald'ın versiyonu uzun bir süre standart metin olarak kabul gördü^[29] ve onun "tam metin" yaklaşımı günümüzde editörleri hâlâ etkilemektedir. Ancak çağımızın bazı biliminsanları bu yaklaşımı doğru bulmayarak "gerçek Hamlet 'in gerçekleştirilemeyecek bir ideal olduğunu, bu oyunun tek metni değil metinleri olduğunu" ileri sürerler.^[30] Arden Shakespeare'in 2006 yılında değişik Hamlet metinlerini ayrı ciltlerde yayımlaması bu değişimin en iyi kanıtıdır.^[31]

Gelenksel olarak Shakespeare'in oyunlarınınn editörleri oyunu beş perdeye böler. Halbuki Hamlet 'in ilk baskılarının hiçbiri bu şekilde düzenlenmemiştir ve oyunun perde ve sahnelere bölümü 1676 tarihli orta boy baskıdan kaynaklanır. Günümüz editörleri bu geleneksel bölümlenmeyi izlese de yeterli bulmamaktadırlar. Örneğin Hamlet Polonius'un cesedini Gertrude'un yatak odasından çıkardıktan sonra bir perde arası vardır^[32] ama bundan sonra olaylar sanki kesilmemiş gibi devam ediyor gözükmektedir.^[33]

Var olduğundan şüphelenilmeyen Q1'in 1823'te ortaya çıkması önemli derecede ilgi gördü ve editörlerin uygulamaları ve yorumlama üzerine bir çok soruya yol açtı. Biliminsanları hemen Q1'deki eksiklikleri belirledi ve bu Shakespeare "bad quarto" kavramının geliştirilmesine önayak oldu.^[34] Yine de Q1 oldukça değerliydi çünkü içinde Q2 ve F1'de olmayan sahne direktifleri bulunuyordu ve gerçek sahne uygulamalarını gösteriyordu. İçinde genellikle 4.6 ^[35] olarak tanımlanan bir sahne bulunur ve sonraki basımlarla karşılaştırma için yararlıdır.

Q1, Q2 ve F1'den oldukça kısadır ve büyük olasılıkla küçük bir rol oynayan (muhtemelen Marcellus) bir aktör tarafından ezbere yazılmış bir metin olabilir.^[36] Biliminsanları bu ezbere yazımın izinli mi izinsiz mi olduğu konusunda anlaşamamıştır. New Cambridge editörü Kathleen Trace tarafından savunulan bir başka teoriye göre Q1 aslında turnede sahnelenmek üzere kısaltılmış bir versiyondur.^[37] Q1'in hata içermediği ve sahneye konulabileceği fikri sonucunda 1881'den beri en az 28 kere farklı yapımlarda sahnede sergilenmiştir.^[38]

[değiştir] Konu özeti

Horatio, Hamlet, and the Ghost (Horatio, Hamlet ve Hayalet) (sanatçı: Henry Fuseli 1798)^[39]

Hamlet 'in kahramanı, kısa süre önce ölmüş olan Kral Hamlet'in oğlu, babasının kardeşi ve halefi olan Kral Claudius'un yeğeni olan Danimarka Prensi Hamlet'tir. Kral Hamlet'in ölümünden sonra Claudius alelacele Kral Hamlet'in dul eşi ve Hamlet'in annesi Gertrude ile evlenir. Geri planda Danimarka'nın komşusu Norveç ile uzun zamandan beri süregelen düşmanlığı devam etmekte ve Norveç prensi Fortinbras önderliğinde bir işgal beklenmektedir.

Oyun Danimarka Kraliyet Sarayı Elsinore'da soğuk bir gecede açılır. Askerler Hamlet'in arkadaşı Horatio'yu Kral Hamlet'in hayaletini gördüklerine inandırmaya çalışırken, Hayalet tekrar ortaya çıkar. Horatio'dan Hayalet'in ortaya çıkışını duyduktan sonra Hamlet Hayalet'i görmeye karar verir. O gece, Hayalet Hamlet'e görünür. Hamlet'e babasının ruhu olduğunu söyler ve Claudius'un Kral Hamlet'i kulaklarına zehir akıtarak öldürdüğünü ifşa eder. Hayalet, Hamlet'ten intikamını almasını ister; kabul eden Hamlet yapmacık cinnet geçirerek şüpheleri üzerinden atmaya karar verir. Ancak Hayalet'in güvenilirliğinden emin değildir.

Devlet işleriyle meşgul olan Claudius ve Gertrude, Norveç Prensi Fortinbras tarafından yapılacak bir işgali önlemeye çalışmaktadır. Hamlet'in babası için tuutuğu yasın devam etmesi ve giderek artan garip davranışları nedeniyle Hamlet'in iki arkadaşını (Rosencrantz ve Guildenstern) Hamlet'in değişen davranışlarının nedenini bulması için gönderirler. Hamlet arkadaşlarını sıcak bir şekilde karşılar ama hemen kendisine karşı olduklarının farkına varır.

Polonius, Claudius'un güvendiği baş danışmanıdır; oğlu Laertes Fransa'ya dönmekte, kızı Ophelia'ya ise Hamlet tarafından kur yapılmaktadır. Ne Polonius ne de Laertes Hamlet'in Ophelia hakkında ciddi olmadığını düşünmekte ve Ophelia'yı uzak durması konusunda uyarmaktadır. Kısa bir süre sonra Hamlet'in garip davranışından telaşlanan Ophelia babasına, Hamlet'in odasına daldığını ve kendisine bakakaldığını ama hiçbir şey söylemediğini bildirir. Polonius Hamlet'in geçirdiği cinnetin sebebini yaşadığı "aşk sarhoşluğu"na ^[40] bağlar ve Claudius ile Gertrude'a haber verir. Daha sonra, Manastır Sahnesi diye bilinen sahnede, Hamlet Ophelia'ya bağırarak bir manastıra gitmesinde ısrar eder.

"Mezarkazıcı sahnesi"^[41] (Ressam: Eugène Delacroix 1839)

Hamlet, Hayaletin kendisine doğruyu söylediğine kani olmamıştır ancak Elsinore'a bir oyuncu kumpanyasının gelişi ile bir çözüm bulur. Bir oyun sahneye koyacaktır, babasının öldürülmesini canlandıracak ve Claudius'un suçlu ya da masum olduğuna oyuna verdiği tepkiyi görerek karar verecektir. Saray halkı oyunu seyretmek için toplanır; Hamlet oyun boyunca yorumlarda bulunur. Cinayet sahnesi sunulduğunda Claudius birden ayağa kalkarak odayı terkeder ve Hamlet bunu amcasının suçlu olduğunun kanıtı olarak görür. Yaşamı için endişe duyan Claudius bir bahaneyle, Rozencratz ve Guildenstern'in gözetiminde, yanına mesajı getirenin öldürülmesini söyleyen bir mektup vererek Hamlet'i İngiltere'ye sürmeye karar verir.

Gertrude, açıklama istemek için Hamlet'i yanına çağırır. Annesinin yanına giderken Hamlet dua eden Claudius'un yanından geçerken onu öldürmekten çekinir ve kendini dua ederken öldürmenin Claudius'u doğrudan cennete götüreceğini söyleyerek ikna eder. Annesinin yatak odasında Hamlet ile Gertrude arasında bir tartışma çıkar. Bir duvar halısının ardından gizlice konuşmayı dinleyen Polonius gürültü yapar; Hamlet gizlenenin Claudius olduğunu sanarak çılgınca bıçağını saplayarak Polonius'u öldürür. Hayalet tekrar ortaya çıkarak Hamlet'e Gertrude'a nazik davranmasında ısrar eder ama Claudius'u öldürmesi gerektiğini hatırlatır. Hayaleti duyamayan ve göremeyen Gertrude, Hamlet'in Hayalet ile konuşmasını geçirdiği cinnete bir kanıt olarak görür. Hamlet Polonius'un cesedini saklar.

Polonius'un ölümünden duyduğu kederle deliren Ophelia, terbiyesiz şarkılar söylerek Elsinore'da başıboş dolaşır. Erkek kardeşi Laertes Fransa'dan döner ve babasının ölümüyle kardeşinin delirmesi nedeniyle çılgına döner. Claudius, tek sorumlunun Hamlet olduğu konusunda Laertes'i ikna eder; sonradan Hamlet'in hâlâ serbest olduğu haberi gelir. Claudius hemen bir kumpas kurar. Laertes'in ucu zehirli bir kılıç kullanacağı, Laertes ile Hamlet arasında bir kılıç düellosu önerir, ama bu başarılı olmazsa Hamlet'e zehir katılmış şarap sunmaya karar verir. Gertrude, Ophelia'nın boğulduğu haberini vererek bu hileyi yarıda keser.

İki mezarkazıcı, mezarını kazarken Ophelia'nın bariz intiharını tartışır. Hamlet Horatio ile birlikte gelir ve Hamlet'in çocukluğundan bir soytarı olan Yorick'in kafatasını ortaya çıkaran mezarkazıcılardan birine takılır. Laertes'in getirdiği Ophelia'nın cenaze alayı yaklaşır. Laertes ile Hamlet göğüs göğüse gelir ama kavga durdurulur.

Elsinore'a gelince Hamlet'e Horatio'ya nasıl kaçtığını ve Rosencrantz ile Guildenstern'in nasıl ölümlerine gönderildiğini anlatır. Saraylılardan Osric araya girerek Hamlet'in Laertes ile düelloya davet eder. Fortinbras'ın ordusu Elsinore'a yaklaşırken karşılaşma başlar. Laertes Hamlet'i zehir sürülmüş kılıçla yaralar ama aynı zamanda kendisi de ölümcül bir yara almıştır. Gertrude zehir katılmış şarabı içer ve ölür. Ölüm anında Laertes Hamlet ile uzlaşır ve Claudius'un cani kumpasını açıklar. Yaşamının son anlarında Hamlet Claudius'u öldürmeyi başarır ve Fortinbras'ı vârisi ilan eder. Fortinbras geldiğinde Horatio öyküyü anlatır ve Fortinbras, Hamlet'in naaşına gereken saygının gösterilmesini emreder.

[değiştir] Çözümleme ve eleştiriler

Ana madde: Hamlet'e eleştirel yaklaşımlar

[değiştir] Eleştirel tarihçe

17. yüzyılın başlarından beri oyun hayalet karakteri, melankoli ve cinnetin inandırıcı canlandırması ile tanınmıştır ve İngiltere kralı I. James ile I. Charles dönemi dramasında yer alan bir dizi deli nedim ve nedime karakterine yol açmıştır.^[42] Kitleler tarafından ilgi görmeye devam etse de 17. yüzyılın sonlarında Restorasyon dönemi eleştirmenleri Hamlet 'i ilkel olarak değerlendirmiş ve klasik tiyatro kuralları ve decorumuna uymamasını eleştirmiştir.^[43] Bu görüş 18. yüzyılda tamamen değişmiş ve eleştirmenler Hamlet'e talihsiz durumların içine düşmüş saf ve zekî bir genç kahraman gözüyle bakmıştır.^[44] ancak 18. yüzyılın ortalarına gelindiğinde Gotik edebiyatın psikolojik ve mistik yorumları tekrar Hayalet karakterini ve cinneti ön plana çıkarmıştır.^[45] Yalnızca 18. yüzyılın sonlarından sonra eleştirmenler ve oyuncular Hamlet'i kafa karıştırıcı ve tutarsız olarak görmeye başlamıştır, bu dönemden önce Hamlet ya deliydi ya da değildi, ya kahramandı ya da değildi, arada bir yerde değerlendirilmiyordu.^[46] Bu gelişmeler, oyun örgüsünden çok karakterler üzerine odaklanma ile görülen edebi eleştirilerde önemli bir temel değişikliği gösterir.^[47] 19. yüzyıla gelindiğinde Romantik eleştirmenler karakterin iç dünyası ve iç çekişmeleri üzerine güçlü vurgusunu yansıtan içsel çatışmaları nedeniyle Hamlet 'e değer vermiştir.^[48] Bundan sonra eleştirmenler Hamlet'in kararındaki gecikmenin olay örgüsünü devam ettirmek için değil bir karakter özelliği olduğunu düşünmeye başlamıştır.^[47] Karakter ve iç çekişme üzerine olan bu odaklanma 20. yüzyılda da devam etmiştir. Çeşitli dallara ayrılan eleştiriler aşağıda bağlam ve yorumlar bölümünde anlatılmıştır.

[değiştir] Dramatik yapı

Hamlet birkaç farklı yönden, zamanının drama yazım adetlerinden ayrılır. İlk olarak, Shakespeare'in zamanında, oyunların genellikle Aristo'nun Poetika eserinde yer alan önerilere uyması yani bir dramanın karakterlere değil eyleme odaklanması beklenirdi. Hamlet 'te ise Shakespeare bu adeti tersine çevirir ve seyirci Hamlet'in güdülerini ve düşüncelerini eylem ile değil monologlar yoluyla öğrenir. İkinci olarak ve Shakespeare'in Othello dışında diğer oyunlarından da farklı şekilde güçlü bir alt olay örgüsü yoktur; olay örgüsündeki tüm çatallanmalar Hamlet'in intikam çabasını oluşturan ana olay örgüsüne bağlanır. Oyunda eylemlerin süreksizliğine ve düzensizliğine oldukça sık rastlanır. Oyunun bir noktasında, Mezarkazıcı sahnesinde,^[41] Hamlet Claudius'u öldürme kararını vermiş gibidir, ancak Claudius sahneye çıktığında birdenbire Hamlet sakinleşmiştir. Biliminsanları hâlâ bu dönüşlerin hata mı olduğu yoksa oyunun karışıklık ve dualite temasına bilinçli olarak mı eklendiğini tartışmaktadır.^[49] Son olarak, hemen hemen tüm oyunların iki saat cıvarında sürdüğü bir dönemde, 4.042 satır ve 29.551 sözcükten oluşan, Shakespeare'in en uzun oyunu olan Hamlet 'in tam metni dört saati aşkın bir sürede sahnelenmekteydi.^[50] Hamlet içinde ayrıca Shakespeare'in favori bir oyun düzeni olan "oyun içinde oyun" da içerir.^[51] İlk başta The Murder of Gonzago (Gonzago'nun Öldürülmesi) olarak adlandırılan oyunun adı, Hamlet olay örgüsünü değiştirdikten sonra The Mousetrap (Fare kapanı) olarak değiştirilir.

[değiştir] Language

Hamlet's statement that his dark clothes are the outer sign of his inner grief demonstrates strong rhetorical skill. (Artist: Eugène Delacroix 1834).

Much of the play's language is courtly: elaborate, witty discourse, as recommended by Baldassare Castiglione's 1528 etiquette guide, The Courtier. This work specifically advises royal retainers to amuse their masters with inventive language. Osric and Polonius, especially, seem to respect this injunction. Claudius's speech is rich with rhetorical figures—as is Hamlet's and, at times, Ophelia's—while the language of Horatio, the guards, and the gravediggers is simpler. Claudius's high status is reinforced by using the royal first person plural ("we" or "us"), and anaphora mixed with metaphor to resonate with Greek political speeches.^[52]

Hamlet is the most skilled of all at rhetoric. He uses highly developed metaphors, stichomythia, and in nine memorable words deploys both anaphora and asyndeton: "to die: to sleep— / To sleep, perchance to dream".^[53] In contrast, when occasion demands, he is precise and straightforward, as when he explains his inward emotion to his mother: "But I have that within which passes show, / These but the trappings and the suits of woe".^[54] At times, he relies heavily on puns to express his true thoughts while simultaneously concealing them.^[55] His "nunnery" remarks^[56] to Ophelia are an example of a cruel double meaning as nunnery was Elizabethan slang for brothel.^[57] His very first words in the play are a pun; when Claudius addresses him as "my cousin Hamlet, and my son", Hamlet says as an aside: "A little more than kin, and less than kind."^[58]

An unusual rhetorical device, hendiadys, appears in several places in the play. Examples are found in Ophelia's speech at the end of the nunnery scene: "Th'expectancy and rose of the fair state"; "And I, of ladies most deject and wretched".^[59] Many scholars have found it odd that Shakespeare would, seemingly arbitrarily, use this rhetorical form throughout the play. One explanation may be that Hamlet was written later in Shakespeare's life, when he was adept at matching rhetorical devices to characters and the plot. Linguist George T. Wright suggests that hendiadys had been used deliberately to heighten the play's sense of duality and dislocation.^[60] Pauline Kiernan argues that Shakespeare changed English drama forever in Hamlet because he "showed how a character's language can often be saying several things at once, and contradictory meanings at that, to reflect fragmented thoughts and disturbed feelings." She gives the example of Hamlet's advice to Ophelia, "get thee to a nunnery", which is simultaneously a reference to a place of chastity and a slang term for a brothel, reflecting Hamlet's confused feelings about female sexuality.^[61]

Hamlet's soliloquies have also captured the attention of scholars ; Hamlet interrupts himself, vocalising either disgust or agreement with himself, and embellishing his own words. He has difficulty expressing himself directly and instead blunts the thrust of his thought with wordplay. It is not until late in the play, after his experience with the pirates, that Hamlet is able to articulate his feelings freely.^[62]

[değiştir] Context and interpretation

[değiştir] Religious

Ophelia depicts her mysterious death by drowning. The clowns' discussion of whether her death was a suicide and whether she merits a Christian burial is at heart a religious topic. (Artist: John Everett Millais 1852).

Written at a time of religious upheaval, and in the wake of the English Reformation, the play is alternately Catholic (or piously medieval) and Protestant (or consciously modern). The Ghost describes himself as being in purgatory, and as dying without last rites. This and Ophelia's burial ceremony, which is characteristically Catholic, make up most of the play's Catholic connections. Some scholars have observed that revenge tragedies come from traditionally Catholic countries, such as Spain and Italy; and they present a contradiction, since according to Catholic doctrine the strongest duty is to God and family. Hamlet's conundrum, then, is whether to avenge his father and kill Claudius, or to leave the vengeance to God, as his religion requires.^[63]

Much of the play's Protestantism derives from its location in Denmark—then and now a predominantly Protestant country, though it is unclear whether the fictional Denmark of the play is intended to mirror this fact. The play does mention Wittenberg, where Hamlet, Horatio, and Rosencrantz and Guildenstern attend university, and where Martin Luther first nailed up his 95 theses.^[64] When Hamlet speaks of the "special providence in the fall of a sparrow",^[65] he reflects the Protestant belief that the will of God—Divine Providence—controls even the smallest event. In Q1, the first sentence of the same section reads: "There's a predestinate providence in the fall of a sparrow,"^[66] which suggests an even stronger Protestant connection through John Calvin's doctrine of predestination. Scholars speculate that Hamlet may have been censored, as "predestined" appears only in this quarto.^[67]

[değiştir] Philosophical

Philosophical ideas in Hamlet are similar to those of the French writer Michel de Montaigne, a contemporary of Shakespeare's. (Artist: Thomas de Leu (fl. 1560–1612).

Hamlet is often perceived as a philosophical character, expounding ideas that are now described as relativist, existentialist, and sceptical. For example, he expresses a relativistic idea when he says to Rosencrantz: "there is nothing either good or bad but thinking makes it so".^[68] The idea that nothing is real except in the mind of the individual finds its roots in the Greek Sophists, who argued that since nothing can be perceived except through the senses—and since all individuals sense, and therefore perceive, things differently—there is no absolute truth, only relative truth.^[69] The clearest example of existentialism is found in the "to be, or not to be"^[70] speech, where Hamlet uses "being" to allude to both life and action, and "not being" to death and inaction. Hamlet's contemplation of suicide in this scene, however, is less philosophical than religious as he believes that he will continue to exist after death.^[71]

Scholars agree that Hamlet reflects the contemporary scepticism that prevailed in Renaissance humanism.^[72] Prior to Shakespeare's time, humanists had argued that man was God's greatest creation, made in God's image and able to choose his own nature, but this view was challenged, notably in Michel de Montaigne's Essais of 1590. Hamlet's "What a piece of work is a man" echoes many of Montaigne's ideas, but scholars disagree whether Shakespeare drew directly from Montaigne or whether both men were simply reacting similarly to the spirit of the times.^[73]

[değiştir] Political

In the early 17th century political satire was discouraged, and playwrights were punished for "offensive" works. In 1597, Ben Jonson was jailed for his participation in the play The Isle of Dogs.^[74] Thomas Middleton was imprisoned in 1624, and his A Game at Chess was banned after nine performances.^[75] Numerous scholars believe that Hamlet's Polonius poked fun at the safely deceased William Cecil (Lord Burghley)—Lord High Treasurer and chief counsellor to Queen Elizabeth I^[76]—as numerous parallels can be found. Polonius's role as elder statesman is similar to the role Burghley enjoyed;^[77] Polonius's advice to Laertes may echo Burghley's to his son Robert Cecil;^[78] and Polonius's tedious verbosity may resemble Burghley's.^[79] Also, "Corambis", (Polonius's name in Q1) resonates with the Latin for "double-hearted"—which may satirise Lord Burghley's Latin motto Cor unum, via una ("One heart, one way").^[80] Lastly, the relationship of Polonius's daughter Ophelia with Hamlet may be compared to the relationship of Burghley's daughter, Anne Cecil, with the Earl of Oxford, Edward de Vere.^[81] These arguments are also offered in support of the Shakespeare authorship claims for the Earl of Oxford.^[82] Nevertheless Shakespeare escaped censure; and far from being suppressed, Hamlet was given the royal imprimatur, as the king's coat of arms on the frontispiece of the 1604 Hamlet attests.^[83]

[değiştir] Psychoanalytic

Freud suggested that an unconscious oedipal conflict caused Hamlet's hesitations. (Artist: Eugène Delacroix 1844).

Since the birth of psychoanalysis in the late 19th century, Hamlet has been the source of such studies, notably by Sigmund Freud, Ernest Jones, and Jacques Lacan, which have influenced theatrical productions.

In his The Interpretation of Dreams (1900), Freud's analysis starts from the premise that "the play is built up on Hamlet's hesitations over fulfilling the task of revenge that is assigned to him; but its text offers no reasons or motives for these hesitations".^[84] After reviewing various literary theories, Freud concludes that Hamlet has an "Oedipal desire for his mother and the subsequent guilt [is] preventing him from murdering the man [Claudius] who has done what he unconsciously wanted to do".^[85] Confronted with his repressed desires, Hamlet realises that "he himself is literally no better than the sinner whom he is to punish".^[84] Freud suggests that Hamlet's apparent "distaste for sexuality"—articulated in his "nunnery" conversation with Ophelia—accords with this interpretation.^[86][87] John Barrymore introduced Freudian overtones into his landmark 1922 production in New York, which ran for a record-breaking 101 nights.

In the 1940s, Ernest Jones—a psychoanalyst and Freud's biographer—developed Freud's ideas into a series of essays that culminated in his book Hamlet and Oedipus (1949). Influenced by Jones's psychoanalytic approach, several productions have portrayed the "closet scene",^[88] where Hamlet confronts his mother in her private quarters, in a sexual light. In this reading, Hamlet is disgusted by his mother's "incestuous" relationship with Claudius while simultaneously fearful of killing him, as this would clear Hamlet's path to his mother's bed. Ophelia's madness after her father's death may also be read through the Freudian lens: as a reaction to the death of her hoped-for lover, her father. She is overwhelmed by having her unfulfilled love for him so abruptly terminated and drifts into the oblivion of insanity.^[89] In 1937, Tyrone Guthrie directed Laurence Olivier in a Jones-inspired Hamlet at the Old Vic.^[90]

In the 1950s, Lacan's structuralist theories about Hamlet were first presented in a series of seminars given in Paris and later published in "Desire and the Interpretation of Desire in Hamlet". Lacan postulated that the human psyche is determined by structures of language and that the linguistic structures of Hamlet shed light on human desire.^[85] His point of departure is Freud's Oedipal theories, and the central theme of mourning that runs through Hamlet.^[85] In Lacan's analysis, Hamlet unconsciously assumes the role of phallus—the cause of his inaction—and is increasingly distanced from reality "by mourning, fantasy, narcissism and psychosis", which create holes (or lack (manque)) in the real, imaginary, and symbolic aspects of his psyche.^[85] Lacan's theories influenced literary criticism of Hamlet because of his alternative vision of the play and his use of semantics to explore the play's psychological landscape.^[85]

[değiştir] Feminist

Ophelia is distracted by grief.^[91] Feminist critics have explored her descent into madness. (Artist: Henrietta Rae 1890).

In the 20th century feminist critics opened up new approaches to Gertrude and Ophelia. New Historicist and cultural materialist critics examined the play in its historical context, attempting to piece together its original cultural environment.^[92] They focused on the gender system of early modern England, pointing to the common trinity of maid, wife, or widow, with whores alone outside of the stereotype. In this analysis, the essence of Hamlet is the central character's changed perception of his mother as a whore because of her failure to remain faithful to Old Hamlet. In consequence, Hamlet loses his faith in all women, treating Ophelia as if she too were a whore and dishonest with Hamlet. Ophelia, by some critics, can be honest and fair, however; it is virtually impossible to link these two traits, since 'fairness' is an outward trait, while 'honesty' is an inward trait.^[93]

Carolyn Heilbrun's 1957 essay "Hamlet's Mother" defends Gertrude, arguing that the text never hints that Gertrude knew of Claudius poisoning King Hamlet. This analysis has been championed by many feminist critics. Heilbrun argued that men have for centuries completely misinterpreted Gertrude, accepting at face value Hamlet's view of her instead of following the actual text of the play. By this account, no clear evidence suggests that Gertrude is an adulteress: she is merely adapting to the circumstances of her husband's death for the good of the kingdom.^[94]

Ophelia has also been defended by feminist critics, most notably Elaine Showalter.^[95] Ophelia is surrounded by powerful men: her father, brother, and Hamlet. All three disappear: Laertes leaves, Hamlet abandons her, and Polonius dies. Conventional theories had argued that without these three powerful men making decisions for her, Ophelia is driven into madness.^[96] Feminist theorists argue that she goes mad with guilt because, when Hamlet kills her father, he has fulfilled her sexual desire to have Hamlet kill her father so they can be together. Showalter points out that Ophelia has become the symbol of the distraught and hysterical woman in modern culture.^[97]

[değiştir] Influence

See also Stage and screen adaptations (below), and Literary influence of Hamlet

Hamlet is one of the most quoted works in the English language, and is often included on lists of the world's greatest literature.^[98] As such, it reverberates through the writing of later centuries. Academic Laurie Osborne identifies the direct influence of Hamlet in numerous modern narratives, and divides them into four main categories: fictional accounts of the play's composition, simplifications of the story for young readers, stories expanding the role of one or more characters, and narratives featuring performances of the play.^[99]

Henry Fielding's Tom Jones, published about 1749, describes a visit to Hamlet by Tom Jones and Mr Partridge, with similarities to the "play within a play".^[100] In contrast, Goethe's Bildungsroman Wilhelm Meister's Apprenticeship, written between 1776 and 1796, not only has a production of Hamlet at its core but also creates parallels between the Ghost and Wilhelm Meister's dead father.^[100] In the early 1850s, in Pierre, Herman Melville focuses on a Hamlet-like character's long development as a writer.^[100] Ten years later, Dickens's Great Expectations contains many Hamlet-like plot elements: it is driven by revenge-motivated actions, contains ghost-like characters (Abel Magwich and Miss Havisham), and focuses on the hero's guilt.^[100] Academic Alexander Welsh notes that Great Expectations is an "autobiographical novel" and "anticipates psychoanalytic readings of Hamlet itself".^[101] About the same time, George Eliot's The Mill on the Floss was published, introducing Maggie Tulliver "who is explicitly compared with Hamlet"^[102] though "with a reputation for sanity".^[103] The Count of Monte Cristo by Alexander Dumas makes mention of Hamlet numerous times and deals with the same revenge theme.

In the 1920s, James Joyce managed "a more upbeat version" of Hamlet—stripped of obsession and revenge—in Ulysses, though its main parallels are with Homer's Odyssey.^[100] In the 1990s, two women novelists were explicitly influenced by Hamlet. In Angela Carter's Wise Children, To be or not to be^[104] is reworked as a song and dance routine, and Iris Murdoch's The Black Prince has Oedipal themes and murder intertwined with a love affair between a Hamlet-obsessed writer, Bradley Pearson, and the daughter of his rival.^[102]

[değiştir] Performance history

Ana maddeler: Hamlet in performance ve Shakespeare in performance

[değiştir] Shakespeare's day to the Interregnum

Shakespeare almost certainly wrote the role of Hamlet for Richard Burbage. He was the chief tragedian of the Lord Chamberlain's Men, with a capacious memory for lines and a wide emotional range.^[5] Judging by the number of reprints, Hamlet appears to have been Shakespeare's fourth most popular play during his lifetime—only Henry IV Part 1, Richard III and Pericles eclipsed it.^[105] Shakespeare provides no clear indication of when his play is set; however, as Elizabethan actors performed at the Globe in contemporary dress on minimal sets, this would not have affected the staging.^[106]

Firm evidence for specific early performances of the play is scant. What is known is that the crew of the ship Red Dragon, anchored off Sierra Leone, performed Hamlet in September 1607;^[107] that the play toured in Germany within five years of Shakespeare's death;^[108] and that it was performed before James I in 1619 and Charles I in 1637.^[109] Oxford editor George Hibbard argues that, since the contemporary literature contains many allusions and references to Hamlet (only Falstaff is mentioned more, from Shakespeare), the play was surely performed with a frequency that the historical record misses.^[110]

All theatres were closed down by the Puritan government during the Interregnum.^[111] Even during this time, however, playlets known as drolls were often performed illegally, including one called The Grave-Makers based on Act 5, Scene 1 of Hamlet.^[112]

[değiştir] Restoration and 18th century

David Garrick's iconic hand gesture expresses Hamlet's shock at the first sight of the Ghost. (Artist: unknown).

The play was revived early in the Restoration. When the existing stock of pre-civil war plays was divided between the two newly created patent theatre companies, Hamlet was the only Shakespearean favourite that Sir William Davenant's Duke's Company secured.^[113] It became the first of Shakespeare's plays to be presented with movable flats painted with generic scenery behind the proscenium arch of Lincoln's Inn Fields Theatre.^[114] This new stage convention highlighted the frequency with which Shakespeare shifts dramatic location, encouraging the recurrent criticisms of his violation of the neoclassical principle of maintaining a unity of place.^[115] Davenant cast Thomas Betterton in the eponymous role, and he continued to play the Dane until he was 74.^[116] David Garrick at Drury Lane produced a version that adapted Shakespeare heavily; he declared: "I had sworn I would not leave the stage till I had rescued that noble play from all the rubbish of the fifth act. I have brought it forth without the grave-digger's trick, Osrick, & the fencing match".^[117] The first actor known to have played Hamlet in North America is Lewis Hallam. Jr., in the American Company's production in Philadelphia in 1759.^[118]

John Philip Kemble made his Drury Lane debut as Hamlet in 1783.^[119] His performance was said to be 20 minutes longer than anyone else's, and his lengthy pauses provoked the suggestion that "music should be played between the words".^[120] Sarah Siddons was the first actress known to play Hamlet; many women have since played him as a breeches role, to great acclaim.^[121] In 1748, Alexander Sumarokov wrote a Russian adaptation that focused on Prince Hamlet as the embodiment of an opposition to Claudius's tyranny—a treatment that would recur in Eastern European versions into the 20th century.^[122] In the years following America's independence, Thomas Abthorpe Cooper, the young nation's leading tragedian, performed Hamlet among other plays at the Chestnut Street Theatre in Philadelphia, and at the Park Theatre in New York. Although chided for "acknowledging acquaintances in the audience" and "inadequate memorisation of his lines", he became a national celebrity.^[123]

[değiştir] 19th century

A poster, c. 1884, for an American production of Hamlet (starring Thomas W. Keene), showing several of the key scenes

From around 1810 to 1840, the best-known Shakespearean performances in the United States were tours by leading London actors—including George Frederick Cooke, Junius Brutus Booth, Edmund Kean, William Charles Macready, and Charles Kemble. Of these, Booth remained to make his career in the States, fathering the nation's most notorious actor, John Wilkes Booth (who later assassinated Abraham Lincoln), and its most famous Hamlet, Edwin Booth.^[124] Edwin Booth's Hamlet was described as "like the dark, mad, dreamy, mysterious hero of a poem ... [acted] in an ideal manner, as far removed as possible from the plane of actual life".^[125] Booth played Hamlet for 100 nights in the 1864/5 season at The Winter Garden Theatre, inaugurating the era of long-run Shakespeare in America.^[126]

In the United Kingdom, the actor-managers of the Victorian era (including Kean, Samuel Phelps, Macready, and Henry Irving) staged Shakespeare in a grand manner, with elaborate scenery and costumes.^[127] The tendency of actor-managers to emphasise the importance of their own central character did not always meet with the critics' approval. George Bernard Shaw's praise for Johnston Forbes-Robertson's performance ends with a sideswipe at Irving: "The story of the play was perfectly intelligible, and quite took the attention of the audience off the principal actor at moments. What is the Lyceum coming to?"^[128]

In London, Edmund Kean was the first Hamlet to abandon the regal finery usually associated with the role in favour of a plain costume, and he is said to have surprised his audience by playing Hamlet as serious and introspective.^[129] In stark contrast to earlier opulence, William Poel's 1881 production of the Q1 text was an early attempt at reconstructing the Elizabethan theatre's austerity; his only backdrop was a set of red curtains.^[130] Sarah Bernhardt played the prince in her popular 1899 London production. In contrast to the "effeminate" view of the central character that usually accompanied a female casting, she described her character as "manly and resolute, but nonetheless thoughtful ... [he] thinks before he acts, a trait indicative of great strength and great spiritual power".^[131]

In France, Charles Kemble initiated an enthusiasm for Shakespeare; and leading members of the Romantic movement such as Victor Hugo and Alexandre Dumas saw his 1827 Paris performance of Hamlet, particularly admiring the madness of Harriet Smithson's Ophelia.^[132] In Germany, Hamlet had become so assimilated by the mid-19th century that Ferdinand Freiligrath declared that "Germany is Hamlet".^[133] From the 1850s, the Parsi theatre tradition in India transformed Hamlet into folk performances, with dozens of songs added.^[134]

[değiştir] 20th century

In 1908, Edward Gordon Craig designed the MAT production of Hamlet (1911–12). The isolated figure of Hamlet reclines in the dark foreground, while behind a gauze the rest of the court are absorbed in a bright, unified golden pyramid emanating from Claudius. Craig's famous screens are flat against the back in this scene.

Apart from some western troupes' 19th-century visits, the first professional performance of Hamlet in Japan was Otojiro Kawakami's 1903 Shimpa ("new school theatre") adaptation.^[135] Shoyo Tsubouchi translated Hamlet and produced a performance in 1911 that blended Shingeki ("new drama") and Kabuki styles.^[135] This hybrid-genre reached its peak in Fukuda Tsuneari's 1955 Hamlet.^[135] In 1998, Yukio Ninagawa produced an acclaimed version of Hamlet in the style of Nō theatre, which he took to London.^[136]

Constantin Stanislavski and Edward Gordon Craig—two of the 20th century's most influential theatre practitioners—collaborated on the Moscow Art Theatre's seminal production of 1911–12.^[137] While Craig favoured stylised abstraction, Stanislavski, armed with his "system", explored psychological motivation.^[138] Craig conceived of the play as a symbolist monodrama, offering a dream-like vision as seen through Hamlet's eyes alone.^[139] This was most evident in the staging of the first court scene.^[140][141] The most famous aspect of the production is Craig's use of large, abstract screens that altered the size and shape of the acting area for each scene, representing the character's state of mind spatially or visualising a dramaturgical progression.^[142] The production attracted enthusiastic and unprecedented worldwide attention for the theatre and placed it "on the cultural map for Western Europe".^[143]

Hamlet is often played with contemporary political overtones. Leopold Jessner's 1926 production at the Berlin Staatstheater portrayed Claudius's court as a parody of the corrupt and fawning court of Kaiser Wilhelm.^[144] In Poland, the number of productions of Hamlet has tended to increase at times of political unrest, since its political themes (suspected crimes, coups, surveillance) can be used to comment on a contemporary situation.^[145] Similarly, Czech directors have used the play at times of occupation: a 1941 Vinohrady Theatre production "emphasised, with due caution, the helpless situation of an intellectual attempting to endure in a ruthless environment".^[146] In China, performances of Hamlet often have political significance: Gu Wuwei's 1916 The Usurper of State Power, an amalgam of Hamlet and Macbeth, was an attack on Yuan Shikai's attempt to overthrow the republic.^[147] In 1942, Jiao Juyin directed the play in a Confucian temple in Sichuan Province, to which the government had retreated from the advancing Japanese.^[147] In the immediate aftermath of the collapse of the protests at Tiananmen Square, Lin Zhaohua staged a 1990 Hamlet in which the prince was an ordinary individual tortured by a loss of meaning. In this production, the actors playing Hamlet, Claudius and Polonius exchanged roles at crucial moments in the performance, including the moment of Claudius's death, at which point the actor mainly associated with Hamlet fell to the ground.^[147]

Notable stagings in London and New York include Barrymore's 1925 production at the Haymarket; it influenced subsequent performances by John Gielgud and Laurence Olivier.^[148] Gielgud played the central role many times: his 1936 New York production ran for 136 performances, leading to the accolade that he was "the finest interpreter of the role since Barrymore".^[149] Although "posterity has treated Maurice Evans less kindly", throughout the 1930s and 1940s he was regarded by many as the leading interpreter of Shakespeare in the United States and in the 1938/9 season he presented Broadway's first uncut Hamlet, running four and a half hours.^[150] Olivier's 1937 performance at the Old Vic Theatre was popular with audiences but not with critics, with James Agate writing in a famous review in The Sunday Times, "Mr. Olivier does not speak poetry badly. He does not speak it at all."^[151] In 1963, Olivier directed Peter O'Toole as Hamlet in the inaugural performance of the newly formed National Theatre; critics found resonance between O'Toole's Hamlet and John Osborne's hero, Jimmy Porter, from Look Back in Anger.^[152]

Other New York portrayals of Hamlet of note include that of Ralph Fiennes's in 1995 (for which he won the Tony Award for Best Actor) - which ran, from first preview to closing night, a total of one hundred performances. About the Fiennes Hamlet Vincent Canby wrote in The New York Times that it was "...not one for literary sleuths and Shakespeare scholars. It respects the play, but it doesn't provide any new material for arcane debates on what it all means. Instead it's an intelligent, beautifully read..."^[153] Stephen Lang's Hamlet for the Roundabout Theatre Company in 1992 received positive reviews, and ran for sixty-one performances; and Sam Waterston's for the New York Shakespeare Festival at the Vivian Beaumont Theatre in 1975 (for which Lang played Bernardo and other roles) was well-received. Off Broadway, the Riverside Shakespeare Company mounted an uncut first folio Hamlet in 1978 at Columbia University, with a playing time of under three hours.^[154] In fact, Hamlet is the most produced Shakespeare play in New York theatre history, with sixty-four recorded productions on Broadway, and an untold number Off Broadway.^[155]

[değiştir] Screen performances

Sarah Bernhardt as Hamlet, with Yorick's skull (Photographer: James Lafayette, c. 1885–1900)

Ana madde: Hamlet on screen

The earliest screen success for Hamlet was Sarah Bernhardt's five-minute film of the fencing scene,^[156] produced in 1900. The film was a crude talkie, in that music and words were recorded on phonograph records, to be played along with the film.^[157] Silent versions were released in 1907, 1908, 1910, 1913, and 1917.^[157] In 1920, Asta Nielsen played Hamlet as a woman who spends her life disguised as a man.^[157] Laurence Olivier's 1948 film noir Hamlet won best picture and best actor Oscars. His interpretation stressed the Oedipal overtones of the play, to the extent of casting the 28-year-old Eileen Herlie as Hamlet's mother, opposite himself, at 41, as Hamlet.^[158] Gamlet (Şablon:Lang-ru) is a 1964 film adaptation in Russian, based on a translation by Boris Pasternak and directed by Grigori Kozintsev, with a score by Dmitri Shostakovich.^[159] Innokenty Smoktunovsky was cast in the role of Hamlet, which won him a praise from Sir Laurence Olivier. Shakespeare experts Sir John Gielgud and Kenneth Branagh consider this work the definitive rendition of the Bard's tragic tale.^[160] John Gielgud directed Richard Burton at the Lunt-Fontanne Theatre in 1964–5, and a film of a live performance was produced, in ELECTRONOVISION.^[161] Tony Richardson directed Nicol Williamson as Hamlet and Marianne Faithfull as Ophelia in his 1969 version. Franco Zeffirelli's Shakespeare films have been described as "sensual rather than cerebral": his aim to make Shakespeare "even more popular".^[162] To this end, he cast Mel Gibson—then famous for the Mad Max and Lethal Weapon movies—in the title role of his 1990 version, and Glenn Close—then famous as the psychotic other woman in Fatal Attraction—as Gertrude.^[163]

In contrast to Zeffirelli, whose Hamlet was heavily cut, Kenneth Branagh adapted, directed, and starred in a 1996 version containing every word of Shakespeare's play, combining the material from the F1 and Q2 texts. Branagh's Hamlet runs for around four hours.^[164] Branagh set the film with late 19th-century costuming and furnishings;^[165] and Blenheim Palace, built in the early 18th century, became Elsinore Castle in the external scenes. The film is structured as an epic and makes frequent use of flashbacks to highlight elements not made explicit in the play: Hamlet's sexual relationship with Kate Winslet's Ophelia, for example, or his childhood affection for Yorick (played by Ken Dodd).^[166] In 2000, Michael Almereyda's Hamlet set the story in contemporary Manhattan, with Ethan Hawke playing Hamlet as a film student. Claudius became the CEO of "Denmark Corporation", having taken over the company by killing his brother.^[167]

[değiştir] Sahne ve ekran uyarlamaları

Hamlet Batı Alman yönetmen Helmut Käutner tarafından Der Rest ist Schweigen'de (The Rest is Silence) ve Japon yönetmen Akira Kurosawa tarafından Warui Yatsu Hodo Yoku Nemuru'da (The Bad Sleep Well) sivil yozlaşma ile ilgili hikayelere uyarlandı.^[168] Claude Chabrol'un Ophélia (Fransa, 1962) adlı filmindeki baş karakter Yvan, Olivier'in Hamlet'ini izler ve kendisini Hamlet'in durumunda olduğuna ikna eder.^[169]

Tom Stoppard'ın Rosencrantz ve Guildenstern Öldüler (Rosencrantz & Guildenstern are Dead) adlı oyununda (oyunun 1990 yapımı bir film versiyonu da bulunur) Hamlet'teki olaylar, Hamlet'in iki okul arkadaşının bakış açısı ile canlandırılır. Oyun, anlamadıkları bir dramada rollerini yerine getirebilmek için ölmeleri gereken iki küçük karakterin trajedisi olarak yeniden şekillendirilir. Bir Hamlet parodisi olan Rosencrantz and Guildenstern W. S. Gilbert tarafından 1874'te yazıldı. 1977'de Doğu Alman oyun yazarı Heiner Müller, Hamlet'in postmodernist, özet bir versiyonu olan Die Hamletmaschine (Hamletmachine) oyunu yazdı. this adaptation was subsequently incorporated into his translation of Shakespeare's play in his 1989/1990 production Hamlet/Maschine (Hamlet/Machine).^[170] The highest-grossing Hamlet adaptation to date is Disney's Academy Award-winning animated feature The Lion King, which enacts a loose version of the plot among a pride of African lions.^[171]

[değiştir] Kaynakça

[değiştir] Dipnotları

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

   

Commons'da Hamlet ile ilgili çoklu ortam dosyaları bulunmaktadır.

   

VikiKaynak'ta Hamlet ile ilgili belge kayıtları bulunmaktadır.

   

VikiSöz'de Hamlet ile ilgili özlü sözler bulunmaktadır.

[değiştir] Dışsal kaynaklar

• [1] Wikisource'da Hamlet oyununun tam metni İngilizce.

Edebiyat Portalı – Vikipedi'de edebiyat ile ilgili diğer maddelere ulaşın.

Tiyatro Portalı Tiyatro Projesi

	William Shakespeare'in tamamlanmış eserleri
Trajediler:	Romeo ve Juliet | Macbeth | Kral Lear | Hamlet | Othello | Titus Andronicus | Julius Caesar | Antonius ve Kleopatra | Coriolanus | Troilus ve Cressida | Atina'lı Timon
Komediler:	Bir Yaz Gecesi Rüyası | Sonu İyi Biterse | Size Nasıl Geliyorsa | Cymbeline | Aşkın Çabası Boşuna | Kısasa Kısas | Venedik Taciri | Windsor'un Şen Kadınları | Kuru Gürültü |Perikles | Hırçın Kız | Yanlışlıklar Komedisi | Fırtına | Onikinci Gece | Veronalı İki Centilmen | İki Soylu Akraba | Kış Masalı
Tarihsel Oyunlar:	Kral John | II. Richard | IV. Henry, bölüm 1 | IV. Henry, bölüm 2 | V. Henry | VI. Henry, bölüm 1 | VI. Henry, bölüm 2 | VI. Henry, bölüm 3 | III. Richard | VIII. Henry
Şiirler ve Soneler:	Soneler | Venus ve Adonis | The Rape of Lucrece | The Passionate Pilgrim | Zümrüdüanka ve Kaplumbağa | A Lover's Complaint
Shakespeare Apocrypha ve Kayıp Sahne Oyunları	Edward III | Sir Thomas More | Cardenio (kayıp) | Love's Labour's Won (kayıp) | The Birth of Merlin | Locrine | The London Prodigal | The Puritan | The Second Maiden's Tragedy | Richard II, Part I: Thomas of Woodstock | Sir John Oldcastle | Thomas Lord Cromwell | A Yorkshire Tragedy | Fair Em | Mucedorus | The Merry Devil of Edmonton | Arden of Faversham | Edmund Ironside
Ayrıca bkz.:	Oyunlarındaki karakterler