Giuseppe Donizetti

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Giuseppe Donizetti
Donizetti Paşa
Donizetti Paşa
Doğum 6 Kasım 1788
Bergamo, günümüzde Lombardiya, İtalya
Ölüm 12 Şubat 1856
İstanbul
Meslek Müzisyen, Bando şefi

Giuseppe Donizetti (Donizetti Paşa) (d. 6 Kasım 1788, Bergamo (günümüzde Lombardiya, İtalya), – ö. 12 Şubat 1856, İstanbul). İtalyan müzisyen.

Türkiye'yi 19. yüzyılda batı müziği ile tanıştıran ve ilk Türk bandosu olan (Mûsikâ-i Hümâyûn)'un gelişmesinde en büyük katkıyı sağlamış olan kişidir.

Hayatı ve Çalışmaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Giuseppe Donizeetti 6 Kasım 1788'da Bergamo (günümüzde Lombardiya, İtalya) doğdu.[1] Çoğu müzisiyen olan bir aile ortamı içinde yetişti. Sonradan tanınmış bir opera bestecisi olan Gaetano Donizetti (1797-848) onun küçük kardeşi idi. Bergamo'da amcası Carini Donizetti'den flüt dersleri aldı. İlk müzik derslerini icin Bergamnoi'da yeni acilan Lezioni Caritatevoli di Musica adlı okula devam etmek istedi ama 17 yasinda yaşı büyük olması nedeniyle konservatuvarlara kabul edilmedi. Kardeşi sonradan opera bestecisi olarak ün yapacak Gaetano'nun müzik hocası Bergamo'da yerleşik Alman besteci Johann Simon Mayr'dan bir süre bedava 19 müzik dersi aldı. [2]

1808'de 20 yaşında iken Napolyon Bonapart'ın Fransa ordusuna kayıt oldu. Fransa ordusunda 1808-1813 arasinda asker olarak Avusturya ve İspanya seferlerine katıldı. 1813'de Cenevre'de "Elba Adsai Taburu Bandosu"'na girdi. 1814 Napolyon Elba adasına sürüldüğünde onunla birlikte Elba'ya gitti. Napolyon Mart 1815'de Fransa'ya dönüp Yüz Gün tekrar imparator olarak hüküm sürmesi döneminde bando şefi olarak Napolyon'nun yanında idi. O yil Angela Toki ile evlendi. Napolyon'un 19 Haziran,1815'de Waterloo Muharebesi'nde yenildikten sonra Fransa ordusundan ayrıldı. Sonra Sardınya-Piyemonte Krallığı ordusunun "Casale Ili Alayi (Reggimento Provinciale Casale" alayina bando uyesi iolarak katildi, 1821'de bu alayin muzik direktoru ve bando şefi oldu.[1][2]

II. Mahmut (1785-1839) Vakay-i Hayriye adi ile Yeniçeri Ocağı'nı kaldıran reform yapomis ve eski orduyu dağıtmışti. Yerine kurduğu yeni ordu (Asakir-i Mansure-i Muhammediyye) ile birlikte Avrupa asilli asker egitim programini uygulamak icin gereken muzik katkisi icin önceki ordu bandosu olan geleneksel Mehter bandosu yeterli olmadigi goruldu. Mehter egitimi icin Mehterhane ve Mahter tipi askeri muzik sistemi yeni ordu icin yetersiz ve uygunsuz gorulup kaldirildilar. Daha onceki Nizam-i Cedit ordusundan bulunan Fransiz asilli boru takiminin daha gelismis sekli olan batı standartlarında yeni bir saray askeri bandosu kurulmasi kabul edildi. Bu saray askeri bandosuna Mûsikâ-i Hümâyûn adi verildi. Fakat bando icin bando sefi ve muzik ogretmenleri bulunmasi icin gucluk cekildi. Once Nizami Cedid boru takiminda bulunan suvari borazani Vaybelim Ahmet Aga ile trompetci Ahmet Usta ve ogretmen olarak Istanbul'da calisan bir Fransiz asilli muzisiyen olan M. Manguel (veya Mangel) alindi. Fakat Ahmet agalar baska askeri gorevler verilip ayrildilar. M. Manguel ise bir ogretmen olarak yetersiz oldugu kabul edildi. [3][2]

Koca Hüsrev Mehmed Paşa ve Sardınya Krallığı İstanbul elçisi Markı Groppallo vasıtasıyla Fransız müzisiyen Manguel yerine Mûsıkâ-i Humâyûn bandosunun başına bir deneyimli bir İtalyan müzisiyen bando şefi aranmış ve Markı'nın tavsiyesi ile Fransa ve Sarfinya ordusunda bando şefliği deneyimi olan Giuseppe Donizetti bu görev için davet edildi. Giuesppe Donizetti II. Mahmut tarafından İstanbul'a gelmesi için yapılan daveti kabul ederek İstanbul'a geldi ve 17 Eylül 1828'de görevine başladı. Donizetti İtalya'dan gemi ile gelirken Batı Avrupa tipi bir askeri bando için gerekli müziksel çalgıları da birlikte getirmişti. Ayrıca yanında askeri bando deneyimi olan ve müzik öğretmenliği yapacak kabileyetli birkaç İtalyan da gelmişti.

Giuseppe Donizetti istanbul'a varınca ilk iş olarak askeri bando Mûsikâ-i Hümâyûn]'u yapılandırdı ve bir ay içerisinde padişaha ilk konserini verecek hale getirdi.[1][2]

Donizetti Paşa

Bundan sonraki 28 yıl boyunca Osmanlı Devleti'nin hizmetinde çalışan Giuseppe Donizetti'ye 1841'de miralay (albay) ve 1885'de mirliva (tuğgeneral) rütbesi ile "Paşa" unvanı verilmiş ve hükümdarın kurduğu modern ordunun bando teşkilatını ölümüne kadar yönetmiştir. İstanbul, Donizetti için ikinci bir vatan olmuş ve 12 Şubat 1856'da ölene dek İstanbul'da yaşamıştır.[1][2]

Giuseppe Donizetti'nin, II. Mahmut için bestelediği "Mahmudiye Marşı" onbir yıl, II. Mahmut'un ölümünden sonra tahta çıkan oğlu Sultan Abdülmecit için bestelediği "Mecidiye Marşı" da (1839) 22 yıl boyunca Osmanlı Devleti'nin marşı olarak çalınmıştır.[2]

Sultan Abdülmecit tarafından Paşa unvanı ile taltif edilen Donizetti'nın başarıları sadece askeri bando kurulması ile sınırlı kalmadi. Bazı Türk müzikisi eserlerini Klasik Batı müziği sistemine uydurarak çok sesli hale getirdi. Türk müzikisi makamlarını kullanarak bazı eserlerin bestelemesini yaptı. Sarayda Osmanlı hanedan ailesinin fertleri ve harem halkına (örneğin Sultan Abdülmecid, Dürrinigar Kalfa) müzik dersleri verdi. Türkiye'de Batı müziğinin öğretimi ve kurumlaşması için gayet ciddi çabalar sarfetti. Yetiştirdikleri arasında Nacib Paşa, Hacı İbrahim Paşa, Süleyman Paşa, Neşet Paşa, Miralay Halil Bey, Kaymakam Atıf Bey ve Dürrinigar Kalfa gibi Türk müziğinin sonraki gelişmelerini ilerletebileten talabeleri vardı.[1] [2]

Müzik alanında yaptığı başarılı çalışmalar dolayısiyla Sultan II. Mahmut tarafindan "İftihar" ; Sultan Abdülmecit tarafından "Mecidi" ve Fransa tarafından "Legion d'Honneur" nişanları ile ödüllendirilmiştir. [1][2] [4]

Pera'da (Beyoğlu ve çevresinin eski adı) her yıl düzenlenen İtalyan opera gösterilerini desteklemiş, sarayda konserler düzenlemiş ve İstanbul'u ziyaret eden Franz Liszt, Parish Alvars ve Leopold de Meyer gibi zamanın önde gelen virtüözlerine ev sahipliği yapmıştır. 1848'de İstanbul'u ziyaret eden Lizst Sultan Abdülmecit'e sunmak üzere Grande Paraphrase de la marche de Donizetti composée pour Sa Majesté le Soultan Abdül Mejid-Khan adlı bir beste yapmış ve bu bestenin notaları 1848'de Berlin'de basılıp yayımlanmıştır. Donizetti'nin kendisi gibi müzisyen olan iki kardeşi daha vardır. İçlerinden en yetenekli ve ünlüsu bir opera bestecisi küçük kardeşi Gaetano Donizetti idi. Geatano uzun zamandır ağabeyini hiç görmemekle beraber onu sevgi ile "Benim Türk kardeşim" diye andığı belirtilmektedir.

Donizetti'nin cenazesi, ölümünden sonraki üç hafta boyunca Beyoğlu'ndaki Santa Maria Kilisesi'nde muhafaza edilmiş ve 6 Mart 1856'da Santa Esprit Kilisesi'inin mezarlığına nakledilerek defnedilmiştir.

Ölümünden sonra yerine Callisto Guatelli Paşa atanmış ve 1856-1858 ile 1868-1899 yılları arasında Mûsikâ-i Hümâyûn bandosunu yönetmiştir.

Hakkında Yapılan Çalışmalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Müzikolog Emre Aracı tarafından kaleme alınan kapsamlı bir biyografisi Donizetti Paşa Osmanlı Sarayının İtalyan Maestrosu adı altında 2006 yılında bir kitap halinde [2] ve kısaltılmış biyografisi bir makale olarak "The Musical Times" dergisinde 2002-2003'de yayımlanmıştır.

4 Ocak 2007'de "Bergamo Müzik Festivali"'nde "Teatro Donizetti"'de Türk müzikolog Emre Aracı ilk kısmı "Donizetti Paşa'nın batı müziği besteleri" ve ikinci kısmı "Donizetti Paşa'nın klasik Osmanlı müziği" adlı iki kısımdan oluşan bir lirik-senfonik konseri hazırlayıp ve orkestra şefliği yapmıştır.

Anısına Beyoğlu'nun Pera Bölgesinde "Palazzo Donizetti Hotel" bulunmaktadır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e f Güntekin, Mehmet ,(1999), "Donizetti Paşa", Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.1 s.389 ISBN:975-08-0072-9
  2. ^ a b c d e f g h i Aracı, Emre (2006), Donizetti Paşa Osmanlı Sarayının İtalyan Maestrosu, Istanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık, ISBN: 978-975-08-1153-4.
  3. ^ Mûsikâ-i Hümâyûn adı ile kurulan bando, Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası’nın temelini oluşturur. Mûsikâ-i Hümâyûn 1924’te Atatürk’ün isteği ile Ankara’ya taşındı ve 1932’de "Riyaset-i Cumhur Filarmoni Orkestrası" adını aldi. 1957'de Orkestranın Özel Kuruluş Yasası çıkip "Riyaset-i Cumhur Senfoni Orkestrası" oldu ve sonra ismi Turkçeleştirildi.
  4. ^ "Turkish Music Portal" adli websitesi [[1]]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Güntekin, Mehmet ,(1999), "Donizetti Paşa", Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık, ISBN: 978-975-08-1153-4. C.1 s.380 ISBN:975-08-0072-9
  • Aracı, Emre (2006), Donizetti Paşa Osmanlı Sarayının İtalyan Maestrosu, Istanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık, ISBN: 978-975-08-1153-4.
  • Aracı, Emre (2002) "A Levantine life: Giuseppe Donizetti at the Ottoman court (Levanten Bir Hayat: Osmanlı sarayında Giuseppe Donizetti)", The Musical Times Cilt 143 [[2]] (İngilizce)
  • Bellotto, Francesco (2001) '"Giuseppe Donizetti." ; The New Grove Dictionary of Music and Musicians, Londra, ISBN 0-333-60800-3 (İngilizce)
  • Donizetti, Guiseppe (1911) La Musique en Turquie et Quelques Traites Biograohique sur Donizetti Pacha İstanbul (Fransızca)
  • Casari, Mario, (2008) "Un musicista alla corte ottomana: Giuseppe Donizetti", Quaderni di Oriente Moderno, 2008-6, s.101–110 (İtalyanca).
  • Costanza, Maurizio, (2010) La Mezzaluna sul filo - La riforma ottomana di Mahmûd II, , Venezia: Marcianum Press (cap. IV.7b) (İtalyanca)
  • Akdemir, Hayrettin (1991) Die neue türkische Musik, dargestellt an Volksliedbearbeitungen für mehrstimmigen Berlin: Chor. ISBN 3-924423-12-1 (Almanca)
  • Gazimihal, Murat Ragip (1955), Türk Askeri Müzikaları Tarihi, , İstanbul:Maarif Basimevi