Gürbüz, Hani

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 38.379108°′N, 40.362476°′E

Gürbüz
—  Belde  —
Diyarbakır
Diyarbakır
Koordinatlar: 38°22′45″K 40°21′45″D / 38.379108°N 40.362476°E / 38.379108; 40.362476
Ülke Türkiye
Coğrafi bölge Doğu Anadolu
İl Diyarbakır
İlçe Hani
Yönetim
 - Belediye başkanı Hıfzı Karabulut
Nüfus (2000)[1]
 - Toplam 4,478
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
İl alan kodu 412
İl plaka kodu 21
Posta kodu 21800
İnternet sitesi: []

Gürbüz, (Zazaca: Cewzê) Diyarbakır ilinin Hani ilçesine bağlı bir beldedir.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzeyinde bulunan Nirip Dağı, Nirip Düzü ve bu bölgedeki yerleşik Nirip aşiretinden Asurlar ve koruması altında kurulan Nirbi prensliğinin de Gürbüz ilçe sınırlarını kapsadığı, bugün Niripler denilen bölgede kurulduğu rivayet edilir. Niribi ağan (Kuyular) Niribi çülagan (Abacılar ) Niribiyusfan (Çukur), Niribi aliyan (Atıcı), Niribi melikan (Bozok Mezrası)Niribi cımsak, niribi topalan (hega sor, laya boyin) adlarını taşıyan köyler vardır. Bunların dışında hespene,pıseyl, xıraba, balyan köylerinin kurucuları nirbilerdir. mukuri, dilbi ve cevzede yerleşik çok sayıda nirbi aşireti mensupları vardır. ve nüfusunun tamamı Zaza'dır.

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Köy halkı, Zaza milliyetine mensup olup, köy halkının ana dili Zazaca'dır. Ayrıca beldemizde bulunan ve şuan ki afat bölgesi konutlarının merkezinde olan eski çağlara ait mezarlar halen mevcut olup kimin ve kimlere ait olduğu bilinmemekle birlikte açık seçik görülmektedir . Köyümüzün en belirgin geleneklerinden biri her kavga ve husumetinin sonuç itibarı ile barışçıl yollarda aşıldığı açık görülmekte ve aynı zamanda büyüklere karşı saygı en temel geleneklerimizden dir . Beldemizde yaşayan nüfusun tamamı zazadır 4(dört) büyük aşiret ten oluşmaktadır bunların : Haydar-ı- Kew, Fettıhon,Haydaron, ve Kenan dan oluşmaktadır Haydar ı kew dışındaki 3 aşiret bingöl ün değişik yerlerinden geldikleri bilinmektedir . haydar ı kew aşiretide kulp herta köyünden geldiği bilinmektedir - diğer küçük ailelerde bazıları ırak ve bazılarıda nerden geldiği bilinmemektedir ayrıca arap ailesi köyün en eski ve ilk yerleşimcileridir bu gün kü adları topdemir ailesi dir .Köy halkı nın başka bir özelliği de çalışkan olması ve milliyetçi olmasıdır örneğin zangin kesim belde dışında başka yerde yatırım yapmamakla birlikte rekabetin ve önünün açılmasını sağladığı açık görülmekte nerdeyse köyden çok az bir göç olmuş ve hiç olmamış diyebiliriz tabi eski zamanlarda göç etmiş ve şuan deşte (diyarbakır ovası ) de iki köyleride var . Beldemizde hoşgörü barış ve huzur ortamı mevcut ve dışardan gelen insanlara belde sınırları içinde saygı ve hürmetle ağırladıklarıda açık ve kesin olarak görülmekte gürbüz beldesinin en önemli geleneği saygı ve hürmet olup ve barışçıl bir yapıya sahip olmasıdır köyün narı meşhurdur üzüm bağları meşhurdur. kürtçe dili ana dilleri olmamasına rağmen çok iyi biliyolar.buranın halkı çok misafir perver...Aycan Gögercin

Bedirxan alfabesinden alınan ve bazılarının Zazaca yazımda kullandığı alfabe de bazı küçük sorunlar , yetersizlikler görülmektedir. Bunları aşağıda göstermeye çalıştım.[değiştir | kaynağı değiştir]

1 –Zazacada  ( Arapçadaki ayn harfi – Ben bunu burada şapkalı  şeklinde gösterdim- ) sesi vardır ve çevremizde konuşulmaktadır. Örnek : ( Âebre-Dara , ÂEDAR-Mart ayı , Âem-Hala , Âesir-Helva , Âeşfe-Çapa , âezeb-bekar , Âurtık-Gegirme , Âardleq-Deprem , Âelb-Kap/su kabı ) gibi. Bu sesi veren bir harf , Bedirxan alfabesinde yoktur. Bazıları bu (Ayn) sesinin Arapçadan geldiğini söylüyor. Arapçadan gelip gelmediği bilinmez ama velevki Arapçadan gelsin , bu sesi konuştuğumuz halde yazıda kullanmayalım mı , başka dillerden gelen harfler yok mudur sanki ? - J - harfi Zazaca da , birkaç yerde geçtiği halde , yine de alfabeye konmuş ( Celaled Ali Bedirxan alfabesine ) ama , -  - ( ayn ) sesi çok daha fazla kullanılmasına rağmen alfabelerinde olmaması bir sıkıntı oluşturmaktadır.

2- Bedirhan alfabesi veya bazılarının yazımda kullandığı Zazacadaki alfabede H ve Ħ diye iki farklı ses aynı sembolle gösteriliyor. ( Ben burada bu iki sesi H ve Ħ şeklinde gösterdim ). Oysaki biri gırtlaktan ( Ħelaw-pekmez , Ħıl-vardiye , Ħıng-an/zaman , ħes kardış-sevmek gibi ) , diğeri ise dudaktan hafifçe çıkıyor. ( Heş-ayı , hıng-arı , hak-yumurta gibi ). V-W sesleri gibi, H-Ħ sesleri de iki farklı simge ile gösterilmelidir.

3- Türkçedeki ( I , ı ) harfinin yerine - I , i - aynı sesin sembolü olarak kullanılıyor. Yani iki sembol tek sesi gösteriyor. Ayrıca Türkçedeki ( İ , i ) – harfleri yerine şapkalı - Î - harfi kullanılıyor. Bu İngiliz alfabesi taklidi değil de nedir ? Bence bu konuda Türkçedeki gibi kullanılsa daha iyidir. Aynı sese iki harf kullanıldığı halde bazı seslere hiç harf yok , veya belirttiğim gibi iki sese , tek harf kullanılmış. Bu , doğru bir yazıma benzemiyor.

4- Ğ ve X diye iki ses aynı sembolle gösteriliyor. Sembol kıtlığı mı var. Örnek: ( Ğele-buğday , ğela-kıtlık , ğar-bilye , ğereqayış-bayılma gibi) ve ( Xox-şeftali , xela-hediye , xal-dayı , xebat-çalışma gibi) Burada Ğ harfi yok sayılıp , onun yerine yine - X - harfi kullanılmaktadır. Bu doğru bir yazım olarak görünmüyor.

5- Türkçedeki ( O , U ) yerine Zazacada bir tane ses vardır. Bunun için - O - kullanılması yeterlidir. Yine Türkçedeki ( Ö , Ü ) yerine Zazacada bir tane ses vardır. Bunun için - U - kullanılması yeterlidir. Yani bunun için ayrıca bir de şapkalı Û kullanmaya gerek yoktur.

- Ancak  , Ê , Ħ harfleri ile yazı yazmakta bir sorun ortaya çıkıyor. Gerçi el ile yazmada sorun yoktur , fakat bilgisayar ile yazmaya başlarsan büyük bir sorunla karşılaşırsın. Çünkü klavyede bu harfler yoktur. Sadece Word programında yazabilirsin orada da çok yavaşlatıyor. Çünkü Word programının üst taraflarındaki ekle – simge kısmını tıklıyorsun , sonra harfi bulup eklersin , bu da zaman kaybına yol açar. Bunun için bilgisayardan anlayan bir kişi , bir program yaparsa veya işletim sistemleri üretenler, klavyeye bir kod eklerse sorun hal olunabilir. Türk Lirasının yeni sembolü ( ) de klavyede yoktu ama bu sembol için , bir kodlama yapmışlar ve bu kodlama programını bilgisayarına kurup yüklersen basit bir işlemle yazabilirsin ( galiba bu TL nin yeni sembolünün yazılması için ALT + T tuşuna basılıyordu. Tabi önce kodlama programının bilgisayara yüklenmesi gerekir. ). Buna benzer bir kodlama da  , Ê , Ħ harfleri için gerekmektedir. Bunu bilgisayardan iyi anlayan biri yapabilir , internetten de dağıtılırsa , isteyen herkes yararlanabilir.

Zazaki , Kırdki elifbi ( Zazaca harfler veya alfabe ) PİRONIC[değiştir | kaynağı değiştir]

1- A – a – Adır , adırvaş , alef , alınç , alışk , alliy , apey , arcic , arco , ard , arış , aroş , asın , asmi , aşm , ati , aver , aw , awo , ayre , azo

2- B – b – Bar, barmı, barz, barzi, başna, baweri, bawkal, bawo, berıħ, beron, betal, bey, bın, bınki, bıra, bırew, bırrık, bız, bızik, boç, boron

3- C – c – Ca , cağ , cal, calok , carg , cazi, ceni, cayi , cemed , comi , comird , cew , cırrn , cıt , CITİRON , cif , ciro , cuweyn , CUWEYNON

4- Ç – ç – Çal , çap , çaq , çarres , çaşba , çeher , çeng, çepık , çeq , çere , çewres , çeyle ,çıkos, çılay , ÇILE , çılk , çım , çırronık , çogon , çok

5- D – d – Dapir , darg , darzin , dat , datza , dayi , dec , des , desmac , dest , destermo , dı , dıjn , dındo , dışeme , dik , diy , diyes , do , dur

6- E – e – Ek , ekl , elawıtış , ereq , ereqo , erey , erinayış , eriş , esnaw , estarıtış , este , esti , eşkena , eşkawayış , eynı , eyom , eyr , eyştış, ez

7- Ê – ê – Bê hêş , nê weş

8- F – f – Faq , fart ,feâm, fek , fekbulay , felqe , feqiyr , ferek fewt , fêz , fılħo , fıraq , fıring, fıringi, fırq, fırrkardış, fısto , fıtar , fızıl , fiki , firket

9- G – g – Ga , gac , garm , gede germaw , GERMAWON , gew , gıl , gıjık , gılgıl , gıron, goni, gonkiyş, goş, goyn, gud, gudvewr, GULON , gürz

10- Â – â – Âard , âeba , âebre, âebur , ÂEDAR , âelâeloş , âelb , âem , âemc , âemza , âesir , âeşfe, âeşif , âeşif , âeybrat , âezeb , âezele, âonc

11- Ğ – ğ – Ğar , ğardayış , ğaysayış , ğaybone , ğedr , ğela , ğele , ğelet , ğenim , ğereqayış , ğewesnayış , ğewf kardış , ğıdar , ğızbonık

12- H – h – Hak, hali, haylok, her, hera, herr, heş, heyşt, heyştay, heyştês, hewt, hewtay, hewte, hewtês, hılayış, hıng, hınzar, hirês, hirı, HOMAY

13- Ħ – ħ – Ħac, ħacħacık, ħed, ħedernayış, ħelaw, ħelawi, ħelir, ħenek, ħes, ħeskardış, ħewi, ħewş, ħeyf, ħezn, ħıl, ħılayış, ħıng, ħinçıla, ħiyr

14- I – ı – Imbaz , ımsar , ımvarde , ın , ına , ıngimi , ıngişt , ıngiştre , ıngur , ıskıc , ıskura , ıspar , ıstare , ıstonik , ıstor , ışlıg

15- İ – i – İlħes , imış , İMIŞON , incıl , işk , iro , isot , izar , izım

16- J – j – Jeâr , jo

17- K – k – Kal, kalme, kar, karg, kaş, kate, kec, keko, kerra, keye, kesa, kesek, kıl, kıri, kışlo, ko, koho, kondiz, kuçe, kund, kutık kuze, küre

18- L – l – La, lac, lacek, laser, lay, lazıt , lemat, leng, leppık, lete, lew , lewe, leyir, lez, li, lil, liçık, lilık, lobi, locın, lomey, loqla, lul, luli, luri

19- M – m – Ma, mabi, mare, marg, marr, mase, mast, may, meħtef, mexmel, mılçık, mind, mirde, mirdım, mone, monga, mucey, muj, murv

20- N – n – Nali, naşi, nege, nemr, ney, new, neway, newe, newês, nımac, nıme, nımıtış, nımz, nıng, nim, nimla, niştuş, no, nonpize, nuzdi

21- O – o – Omarıtış , omeyış , omi , omivaş , Omno , ona , onac , oncina , onkıf , ontış , ortme , otayış , oxeyş , oxmak

22- P – p – Pali, par, Payız, pel, pellas, peşme, pey, pırr, pi , pil, pize, pine, pir, pol, ponc, poncas, poncês, ponk, purd, purt, puş, PUŞPELON

23- Q – q – Qal, qasud, qelafet, qesba, qevd, qıfle, qıjâa qıloncık, qılincre, qımit, qıt, qızbon, qiyri, qoç, qom, qonz, qorı, qot, qul, qulız, qut

24- R – r – Rayır, rayşt, rayştey, recf, remıl, rew, reye, rez, REZON, rı, rık, rınd, rıpel, rışiş, rıt, rıwe, rız, riz, ro, roc, roce, roşn, roşna, roşo

25- S – s – Sard, say, se, ser, sere, serr, serre, sewl, sıft, sımbore, sımer, sıpi, sıtl, sıvık, siğ, sir, sişeme, siya, sol, sur, surazk, surinc, suwe

26- Ş – ş – Şağ, şar, şarısto, şeâm, şêr, şerme, şermzar, şeş, şeşık, şew, şewq, şewşewık, şeyşt, şınık, şıma, şıt, şilık, şirin, şix, şiyês, şom, şone

27- T – t – Tari, tarr, teâda, teâm, telı, tena, teng, terkey, terraq, teyşo, tewq, tey, teyel, teyşt, tı, tıki, tırb, tırs, tinc , tir, tiy, to, torg, toy, tun, tur

28- U – u – gul , kutık , luli , lul kardış

29- V – v – Va, varg ,varıg, varo, VARON , vaş, vaştiri, vay, veng, ver, vewr, veyek, veyşo, veyv, veyve, vılik, vırso, vıya, vızir, vince, vist, vom

30- W – w – Wardış, warway, warza, waşta, way, wayır, wel, welwelık, welat, wendış, werdek, Wesarr , wesf, wesni, weş, wetaw , wırdik, wışk

31- X – x – Xag, xal, xalcıni, xalıq, xecl, xefle, xela, xelas, xet, xeyr, xeyşa, xeyt, xıl, xılt, xıri, xışn, xint, xiyar, xom, xorı xort, xox , xoz, xu, xurt

32- Y – y – Ya , yayk , yaykza , yene , yere , yew , yewek , yewendes , yewkone , yın , yi , yo

33- Z – z – Zard, zardık, zature, zem, zeng , zerr , zerrenc , zerrn , zewac, zewt, zımbil, Zımısto, zıvqir, zili, ziyar , zo , zoma , zonc, zuqlıq, zur

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Gürbüz, Diyarbakır il merkezine 60 km, Hani ilçe merkezine 8 km uzaklıktadır.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Karasal bir iklime sahip bir beldedir. Yazın sıcak ve kurak kışın ise yağışlı geçmektedir. Bitki örtüsü kısa otlar ve meşe ağaçlarıyla kaplı alana denk gelmektedir.

Belediye[değiştir | kaynağı değiştir]

Gürbüz belediyesi 1994 yılında kurulmuştur.

2004 - Hıfzı Karabulut Saadet Partisi %45.01
1999 - Mehmet Tayfur Çiçek Fazilet Partisi
1994 - Fettah Kılıç DYP %43.37

.2009-cumali çiçek (dp)%47

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]