Güç Kaynağı
 |
Bu madde Vikipedi standartlarına uygun değildir. Sayfayı Vikipedi standartlarına uygun biçimde düzenleyip Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. Not: Gerekli değişiklik yapılmadan bu şablon kaldırılmamalıdır. Bu madde Aralık 2010 tarihinden beri, düzenleme isteğiyle etiketlidir. |
Güç kaynağı, bir sistem ya da düzeneğin gereksinimi olan enerjiyi sağlamak için kullanılan birimlerin genel adı. Cep telefonu ya da el feneri pili, bir pili doldurmak için kullanılan adaptör, bir bilgisayarın gereksinimi olan gücü üreten donanım birer güç kaynağıdırlar.
[değiştir] Bilgisayar güç kaynağı (Power Supply)
Bilgisayar güç kaynağı , genellikle metal bir kasa yerleştirilmiş, içinde transformatör ve/veya elektronik devreler bulunan, bilgisayar birimlerinin çalışmaları için gereksinim duyulan farklı gerilim değerlerinde doğru akım sağlayan Donanım donanımdır. Sıradan bir bilgisayarın kullandığı güç kaynağı yaklaşık 450-600 Watt güçtedir.
Yarıiletken teknolojisindeki gelişmeler sayesinde günümüz güç kaynaklarında, pahalı olan ve çok yer kaplayan transformatörler genellikle kullanılmamaktadır. Bilgisayar güç kaynakları: +3,3 V, +5 V, +12 V, -12 V, -5 V gibi gerilimleri aynı anda ve belirli bir sapma aralığında üretim yapar.
Güç Kaynağı Nedir? Güç kaynağı, prizden elektriği alıp onu bilgisayarınızın değişik parçaları için gereksinim duydukları değişik gerilimlere ayarlayan parçadır. İpucu:Bilgisayarınız için gerekli parçaları aldığınız yere, onları çalıştırmak için ne kadarlık bir güç kaynağının uygun olacağını da sorun. Eğer bilgisayarınızla beraber yazıcı, tarayıcı gibi çevre birimleri de kullanacaksanız, bunları da satıcınıza belirtin. Ve gelecekte de başka çevre birimleri kullanma olasılığınızı da göz önünde tutarak, satıcınızın size önerdiğinin de üzerinde güçte bir güç kaynağı satın alın.
[değiştir] Elektriksel güç kaynakları
Güç kaynaklarını göz önüne alınacak olursa dikkat edilecek hususlar ; ne kadar güç verebileceği, şarj edilmeden veya yakıt ikmali yapılmadan ne kadar dayanabileceği, değişen koşullar altında çıkış gerilim ve akımlarının ne kadar stabil olduğu ve sürekli güç mü yoksa kesik atımlar mı sağladıklarıdır. agapo Güç kaynaklarının çıkış gerilimi ve/veya akımı içine dahil edilmiş devreler aracılığı ile sabit tutulur. Güç kaynağının girişinde oluşabilecek çeşitli değişikliklere karşı çıkıştaki geriliminin etkilenmemesi gerekir. Bu çeşit güç kaynakları stabil olarak değerlendirilir.
[değiştir] Güç Kaynağı seçim kriterleri
UPS HANGI KRITERLERE GORE SEÇİLMELİDİR ?
UPS seçim kriterlerini sırayla inceleyelim:
1- Görünür güce göre UPS seçimi:
UPS çıkışına bağlanacak cihaz (Bilgisayar, yazıcı, fax vs.) sayısı ve gücü, seçilmesi gereken UPS nın gücünü belirler. Bu güç görünür güçtür ve birimi kVA ile ifade edilir. Görünür güç,
Görünür güç (VA) = Gerilim (V)*Akım(A)
bağıntısı ile verilir, değeri doğrudan, gerilim/akım RMS değeri ölçen ölçü cihazlarının ölçtüğü büyüklüklerle saptanır. Ancak elektrik enerjisi tüketen yüklerde asıl harcanan güç aktif güçtür, birimi Watt dır ve görünür güç ile arasında Aktif güç = Görünür güç * Güç faktörü bağıntısı geçerlidir.
Sonuç olarak “1” den küçük olan güç faktörü değerleri UPS nın kullanılabilir kapasitesini azaltmaktadır. Elektrik enerjisinin ne kadar verimli kullanıldığının ölçüsü olan güç faktörü değeri genellikle üç fazlı UPS cihazlarında 0.8, bir fazlı olanlarda ise 0.7 dir. Örnek olarak 10 kVA gücündeki üç fazlı bir UPS nın çıkışından max. 8 kW, bir fazlı olanından ise max 7 kW güç çekebilirsiniz. Bu değerlerin üstünde güç çekecek şekilde çok fazla sayıda cihazı UPS çıkışına bağladığınızda UPS nız aşırı akım uyarısı verir ve yükünüz, çekilen akım değerine bağlı olarak, bir süre sonra bypass kaynağına transfer eder ve/veya UPS nız kapanır.
Kullanıcı, satın alacağı UPS gücünü belirlerken, UPS üzerinden beslemeyi düşündüğü yüklerin etiketlerinde yazılı olan tüm VA değerlerini toplamalı veya akım ve gerilim değerlerinden söz konusu gücü hesaplamalıdır. Ortaya çıkan gücün üstündeki standart bir UPS ürününü seçebilirsiniz. Belirlediğiniz gücün %20 üstünde bir güce sahip UPS nın seçilmesi yaygın bir pratiktir. İhtiyacın üstünde seçilecek UPS da güç elemanları daha az
akım ve gerilim streslerine maruz kalır ve kullanım ömrü uzar.
Kullanılan monitörün ölçüsü ile bilgisayarınızın güç kaynağını belirleyen CPU hızı ve üretim proses tipi, kullanılan ekran kartı modeli, Harddisk, soğutucu fanlar vs. gibi faktörler, tümüyle seçmeniz gereken UPS nın gücünü etkiler. Bilgisayar sisteminizin güç tüketimi hakkında bir fikriniz yoksa, UPS satın almadan önce, satıcı firmaya mevcut ve
ileriye dönük ihtiyacınızı iyi anlatmalısınız.
2- Faz sayısına göre UPS seçimi:
Aksi belirtilmedikçe UPS nın faz sayısı çıkış fazları için verilmektedir. Genellikle 10 kVA nın üzerindeki UPS lar üç fazlıdır ve üç fazlı elektrik dağıtım sisteminin kurulu olduğu işletmelerde kullanılır. Ev ve küçük ofis uygulamaları için bir fazlı UPS kullanımı yeterlidir. Üç fazlı UPS ların çıkışına bağlanacak bir fazlı yüklerin dengeli şekilde dağıtılması kadar üç fazlı elektrik dağıtım sisteminden beslenen bir fazlı UPS ların da dengeli dağıtılması esastır. Faz iletkenlerinden çok farklı akımlar çekecek şekilde dengesiz dağıtılmış UPS lar / kritik yükler nötr hattından akacak akımları arttırır. Aşırı nötr akımları, güç kayıplarının artmasına, monitör ekranlarında dalgalanmalara, hatta bazı durumlarda harddisk hatalarına bile neden olabilir ve ek tedbirlerin alınmasını zorunlu kılar. Bir fazlı elektrik sisteminden beslenen bir fazlı UPS kullanımında bu tip olumsuzluklar söz konusu değildir.
Sonuç olarak; sadece evde kullanılacak UPS ların bir fazlı; üç fazlı elektrik tesisatının kurulu olduğu yerlerde ise, kullanıcının tercihine bağlı olarak, bir veya üç fazlı UPS kullanılması gerekir. Üç fazlı sistemlerde faz ve nötr iletkenlerinin uygun boyutlandırılması ve yük dağılımının doğru yapılması, ileride karşılaşılabilecek olası sorunları en aza indirecektir.
3- Akü süresine göre UPS seçimi:
Güç kaynaklarının temel kullanım amacı, elektrik kesintisi durumunda kritik yükleri, çekilen yük akımına bağlı olarak akü kapasitesinin belirlediği bir süre boyunca beslemeye devam etmektir. Aküler en az UPS nın kendisi kadar önemli sistem bileşenleridir ve seçimleri, bakımları ayrı bir önem gerektirir. Aküden beslenme süresi, kullanılan akü kapasitesi ile orantılıdır, diğer bir deyişle uzun süren elektrik kesintileri için düşünülecek akülerin kapasitesi (Ah) yüksek olmak zorundadır. Bu durum ise büyük güce sahip bir UPS kullanmanızı gerektirir. Bununla beraber düşük çıkış gücüne sahip ancak yüksek aküden çalışma süresi sunan standart dışı UPS lar da mevcuttur. Genellikle fiyatları yüksek olan bu modellerde şarj devrelerinin akım değerleri yüksektir veya ek şarj devreleri kullanılmaktadır.
Sadece bir PC ye yönelik standart güç kaynağında yaygın olarak 12 V / 7 Ah lik aküler kullanılır ve aküden besleme süresi yaklaşık 7-10 dakika arasında değişmektedir.
Bir UPS’den ile elektrik kesintisi anında nekadar istifade edebileceğimiz UPS’deki akünün büyüklüğüne ve kullandığımız cihazın ne kadar enerji tükettiğine bağlıdır.
Monitör ile bilgisayarımızın toplam 350 Watt güce ihtiyacı olduğunu varsayalım. Kullandığımız güç kaynağının aküsü 12 Volt ve 10 Amper Saatlik olsun. 350Watt enerjinin 12Voltta çektiği akım yaklaşık 350/12 = 30 Amper. Eğer UPS te kullanılan akü 30 Amper saatlik olsaydı bilgisayarımız 1 saat boyunca elektrik kesintisine maruz kalmadan çalışabilecekti. Fakat kullanılan akü 10 Amper saatlik akü olduğu için bu tip UPS bizi yaklaşık 20 dakika idare edecektir. Tabii zamanla piller eskiyeceği için bu değer 10 dakikaya kadar da düşebilir.
UPS da akü ile ilgili sorunlar yaşamamak için akü bağlantılarının sağlam, akü şarj geriliminin doğru ve akü ortam sıcaklığının uygun (ortalama sıcaklık 20° derece) olduğundan emin olmalısınız. Uzun süre kullanılmayan UPS ların aküsü kendi iç direnci üzerinden boşalır ve akünün durumuna, markasına / modeline ve kullanım süresine bağlı olarak yeniden şarj olmayabilir. Bilgisayarın kullanılmadığı zamanlarda bile UPS nın çalışır durumda (şebekeye bağlı) bırakılması tavsiye edilir.
Aküden beslenme süresinin arttırılması istendiğinde, mevcut akü grubuna akü eklenmesi gerekir. Eklenecek aküler mevcut gruba paralel bağlanmalı ve mevcut grupta kullanılan aküler ile aynı sayıda olmalıdır. Mümkünse aynı marka ve model akü kullanılmalıdır. Akü eklendiğinde UPS’nın gerekli şarj akımını sağlayabildiğinden emin olunmalıdır. Aynı marka olsa dahi farklı imal tarihli akülerin birlikte kullanılması öngörülmemektedir.
4- İzleme özelliklerine göre UPS seçimi:
UPS teknolojisindeki gelişmeler kullanıcı arayüzüne de yansımıştır. Ön panelde yer alan analog veya sayısal göstergeler kullanıcıya UPS nın çalışma durumu ve alarmları hakkında bilgiler verir. Hemen hemen tüm UPS larda yer alan aşırı yük alarmı UPS nın aşırı bir şekilde yüklendiğini, akü alarmı aküden besleme süresinin azaldığını veya akü ile ilgili bir sorunun yaşandığını bildirir.
Kullanıcıların bu alarmları dikkate alması ve kullanım kitapçığına veya satıcı firmaya başvurarak gerekli tedbiri alması gerekir. Bazı UPS lar izleme (monitoring) yazılımları ile sunulmaktadır. Bu yazılımları bilgisayarınıza yükleyerek ve bilgisayarın seri haberleşme portu ile UPS nızın RS232 portu arasında bir haberleşme linki kurarak, UPS nızın tüm çalışma durumunu bilgisayar ekranınızdan sürekli izleyebilirsiniz. Gelişmiş UPS modellerinde SNMP yazılımları da mevcuttur. SNMP kitleri, UPS nızı internet veya ağ ortamında, ancak gecikmeli olarak izleme imkanı sunar.
Çok kritik uygulamalarda izleme özellikleri, arızanın tespit edilmesi ve giderilmesi sırasında servis süresini kısalttığı için önem kazanmaktadır.
5- Şebeke gerilimi değişim aralığına göre UPS seçimi:
Yukarda sayılanların dışında güç kaynağının besleneceği şebeke geriliminin efektif değer ve frekansının değişim aralığı da UPS seçimini etkileyen diğer bir husustur. Şebeke gerilimi çok geniş aralıkta değişiyorsa, kullanılacak güç kaynağı da bu duruma uyum sağlayabilmelidir. Şebeke (giriş) gerilimi nominal değerinin çok üstüne çıktığında ya da çok altına indiğinde kritik yük aküden beslenecek ve bir süre sonra akü tümüyle boşalacaktır. Akü yeniden şarj olmadan meydana gelecek ikinci bir elektrik kesintisinde UPS gerekli güç korumasını sağlayamayacaktır. Bu durumdan korunmak için kullandığınız şebeke geriliminden ve değişim aralığından, UPS cihazınızın teknik verilerinin bu durumu desteklediğinden emin olmalısınız, gereken durumlarda gerilim değişimini düzenleyen bir gerilim regülatörü kullanabilirsiniz.
Daha detaylı bilgi için ; [1]
