Felemenk Atasözleri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Felemenk Atasözleri
Nederlandse Spreekwoorden
Sanatçı Pieter Brueghel
Yıl 1559
Tür Ahşap pano üzerine yağlıboya
Boyutlar 117 cm × 163 cm (46 in × 64 in)
Konum Berlin Şehir Müzeleri, Berlin

Felemenk Atasözleri[1] (Felemenkçe Nederlandse Spreekwoorden, diğer adları Mavi Pelerin ya da Alt Üst Dünya), Hollandalı ressam Pieter Brueghel tarafından 1559'da meşe pano üzerine yağlıboya ile çizilmiş olan, dönemin Felemenkçe atasözlerini tasvir eden görüntülerden meydana gelen tablodur. Resim, birçok atasözüne yapılmış olan atıflarla doludur. Bunların büyük bölümü halen kullanılmakta olan ya da o dönemde kullanıldığı bilinen atasözleridir. Bir kısmı ise unutulmuştur.

Brueghel'in zamanında atasözleri oldukça popülerdi. Erasmus'un ünlü bir eseri de dahil olmak üzere birçok atasözü derlemesi yayınlanmıştı. Frans Hogenberg 1558'de, 40 atasözünü resimleyen bir gravür üretmişti. Brueghel de aynı yıl farklı panolar üzerine çizdiği On İki Felemenk Atasözü serisini, 1556'da ise Büyük Balık Küçük Balığı Yer isimli tabloyu çizmişti. Ancak Felemenk Atasözleri, bu temayı içeren büyük boyutlu ilk tabloydu. 1564'te ise Rabelais, Gargantua ve Pantagruel isimli romanında bir atasözleri diyarını tasvir etti.

Brueghel'in tablolarındaki genel temalar insanlığın absürdlüğü, günahkârlığı ve ahmaklığıdır. Bunlar Felemenk Atasözleri'nde de görülür. Tablonun ilk adı Mavi Pelerin ya da Dünyanın Ahmaklığı'dır. Buna göre ressam, sadece atasözlerini bir araya getirmeyi amaçlamamış, aynı zamanda insanların akılsızlığını da vurgulamıştır. Resimdeki pek çok insan figürü, Brueghel'in tablolarında akılsızlığı ifade etmek için karakteristik şekilde kullandığı bir özellik olan boş yüz ifadesine sahiptir.

Ressamın, babasının eserlerinin kopyalarını yapmak konusunda uzmanlaşan oğlu Pieter Brueghel, bu tablonun yirmi kadar kopyasını yaptı. Ancak, babanın ya da oğulun yaptığı kopyalar birbirlerinin tamamen aynısı değildi. Tablolar arasında bazı atasözleri ve başka bazı ayrıntılar farklıydı.

Ayrıntılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Tablonun ilk ismi Kocasına mavi pelerin giydirmek deyiminden gelir.

Tabloda yaklaşık yüz atasözü tespit edilebilmektedir; ancak Brueghel daha fazlasını dahil etmiş olabilir. Bugün halen kullanılmakta olan "dalgaya karşı yüzmek", "büyük balık küçük balığı yer", "kafasını tuğla duvara vurmak", "dişine kadar silahlanmak" gibi atasözleri bulunur. "Çatısını turtalarla kaplatmak" gibi bazı deyimler ise günlük kullanımdan çıkmıştır. Her şeyde aşırıya kaçmak anlamındaki bu deyimi Brueghel, daha sonra çizdiği Luilekkerland (Tembellik Diyarı) isimli tabloda da kullanmıştır.

Tablonun özgün ismi olan Mavi Pelerin, tablonun ortasında karısı tarafından mavi bir pelerin giydirilen adamdan kaynaklanır. Burada, eşini aldatan kadınlar için kullanılan kocasına mavi pelerin giydirmek deyimi betimlenmektedir. Tablodaki diğer atasözleri ve deyimlerde ise insanlığın ahmaklığı gösterilir: Bir adam danasının içine düşüp öldüğü çukuru, iş işten geçtikten sonra doldurmaya çalışır; mavi pelerinli adamın hemen üstündeki bir başkası günlerini sepette taşır (zamanını boşuna harcar). Bazı figürler iki farklı deyimi çağrıştırır. Örneğin tablonun alt sol kısmında yan yana oturan iki adamdan biri koyun, diğeri domuz kırkar. Bu figür, bir kişinin diğerine göre daha avantajlı durumda olduğunu anlatan "biri koyun kırkar, diğeri domuz" deyimini betimlediği gibi, "elindeki imkânları gereğinden fazla zorlama" anlamındaki "hayvanları kırkın ama derilerini yüzmeyin" deyimini de anlatıyor olabilir.

Tablodaki atasözleri ve deyimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Tabloda tespit edilmiş olan atasözü ve deyimlerin şunlardır:[2]

Atasözü/Deyim Anlamı Tablodaki yeri
Şeytanı bile yastığa bağlayabilmek İnatçılıkla her güçlüğü aşmak NP-1.jpg
Direk ısıran Din konusunda ikiyüzlü davranan kimse NP-2.jpg
Bir elinde ateş, diğerinde su taşımak İkiyüzlü davranıp huzursuzlukları körüklemek NP-3.jpg
Kafasını tuğla duvara vurmak İmkânsızı başarmaya çalışmak NP-6.jpg
Bir ayağı yalın diğeri giyinik olmak Denge önemlidir NP-68.jpg
Domuz tıpayı çıkarır Umursamazlık felaketle sonuçlanır NP-4.jpg
Kediyle çıngırak çalmak Gizli kalması gereken planları açığa vurmak NP-5.jpg
Dişine kadar silahlanmak En ağır silahları kuşanmak NP-5.jpg
Demir ısıran Kendiyle övünen / boşboğazlık eden kimse NP-5.jpg
Biri koyun kırkar, diğer domuz Bir kişinin diğerine göre daha avantajlı durumda olması NP-7.jpg
Hayvanları kırkın ama derilerini yüzmeyin Elindeki imkânları gereğinden fazla zorlama NP-18.jpg
Burada herring[3] pişmez İşler plana uygun gitmiyor NP-15.jpg
Yumurtası için tüm balığı pişirmek Ufak bir kazanç için çok fazla uğraşmak NP-15.jpg
Kapağı kafasına geçirmek Sorumluluğu üstlenmek NP-16.jpg
Ringa kendi çenesinden asılır Herkes kendi davranışlarından sorumludur NP-17.jpg
Burada içi boşaltılmış ringadan fazlası var İlk bakışta görülenden daha fazlası var NP-17.jpg
Duman demire ne yapabilir ki? Değiştirilemeyecek bir şeyi değiştirmeye uğraşmak yararsızdır NP-92.jpg
Köpeği teknede bulmak Sorunu engellemek için geç kalmak NP-109.jpg[4]
İki sandalya arasında küllere oturmak Kararsız kalmak NP-11.jpg
Tavuk yoklamak (Daha yumurtadan çıkmadan tavukları saymak) Henüz elde etmediği şeyleri var saymak NP-8.jpg
Makas orada asılı Oradakilerin seni kandırmaya çalışmaları olası NP-10.jpg
Hep aynı kemiği kemirmek Hep aynı konudan bahsetmek NP-9.jpg
Kartların düşüşüne bağlı Şansa kalmış NP-13.jpg
Tersine dünya Herşeyin olması gerektiğinin aksine gerçekleşmesi NP-14.jpg
En az bir yumurtayı kümeste bırakmak Her zaman yedekte bir şeyler bulundurmak NP-12.jpg
Dünyanın üstüne pislemek Herşeyi hor görmek NP-19.jpg
Birbirini burnuyla yönlendirmek İki kişinin birbirini kandırması NP-21.jpg
Zarlar atıldı Karar verildi NP-90.jpg
En iyi kartlar ahmaklara gelir Şans zekâyı yenebilir NP-20.jpg
Birinin parmakları arasından bakmak Hoşgörülü olmak NP-22.jpg
Bıçağı asmak Meydan okumak NP-23.jpg
Tahta ayakkabılar orada duruyor Birinin boş yere beklemesi NP-24.jpg
Süpürgeyi dışarı uzatmak Efendisi uzaktayken eğlenmek NP-25.jpg
Süpürge altında evlenmek Evlenmeden birlikte yaşamak NP-26.jpg
Çatısını turtalarla kaplatmak Şatafat içinde yaşamak NP-27.jpg
Çatısında delik olmak Gösterişsiz olmak NP-104.jpg
Eskimiş çatıya pek çok yama gerekir Eski eşyanın tamirata daha fazla ihtiyacı olur NP-105.jpg
Çatıda çarklar var Birileri dinliyor olabilir (Yerin kulağı vardır) NP-103.jpg
Kulağının arkasında diş ağrısı olmak Hasta rolü yapmak NP-29.jpg
Aya karşı işemek Nafile bir çabayla zamanını harcamak NP-32.jpg
Çömlek burada asılı Olması gerekenin tam tersi oluyor NP-106.jpg
Birinciyi bulmak için ikinci oku fırlatmak Ahmakça bir hareketi tekrarlamak NP-28.jpg
Ahmağı sabunsuz traş etmek Birini kandırmak NP-30.jpg
Aynı çatı altında iki ahmak Ahmaklar birbirini bulur NP-34.jpg
Pencereden dışarı doğru büyümek Artık gizlenemeyecek hâle gelen bir olay NP-33.jpg
Boyundurukla oynatmak Birinin utanç verici davranışlarına başkalarının dikkatini çekmek NP-31.jpg
Kapı nerde açıksa, domuz tarlaya oradan girer Felaketler ihmallerden doğar NP-40.jpg
Mısırın azaldığı yerde domuz çoğalır Bir kişinin kazanımı, diğerinin zararıdır NP-40.jpg
Arkası yanıyormuş gibi koşuşturmak Büyük endişe içinde olmak NP-94.jpg
Ateş yiyen kıvılcım çıkarır Tehlikeli bir işe girişen, ortaya çıkacak sonucu göze almalıdır NP-94.jpg
Pelerinini rüzgara göre asmak Kabul gören mevcut fikirlere göre bakış açısını değiştirmek NP-39.jpg
Rüzgarda tüy savurmak Sonuç almadan çalışmak NP-42.jpg
Leyleği seyretmek Zamanını boşa harcamak NP-38.jpg
Bir vuruşta iki sineği öldürmeye çalışmak Verimli olmaya çalışmak (Bir taşla iki kuş vurmak) NP-43.jpg
Öküzün üstünden kıç üstü düşmek Zor zamanlara girmek, başı sıkışmak NP-35.jpg
Kapının kulbunu öpmek Samimiyetsiz davranmak NP-37.jpg
Ardını kapıya silmek Bir konuyu önemsememek NP-36.jpg
Omzunda yükle dolaşmak Bir şeyin olduğundan daha kötü durumda olduğunu sanmak NP-36.jpg
Ağın gerisinde balık tutmak Bir fırsatı kaçırmak NP-47.jpg
Büyük balık küçük balığı yutar Büyük balık küçük balığı yutar NP-48.jpg
Suda yansıyan güneş ışığını görememek Başkasının başarısını kıskanmak NP-60.jpg
Hendek üstünde tuvalet gibi durmak Apaçık ortada olmak NP-112.jpg
Duvarda delik varsa, herkes ardını görür Açık olandan bahsetmenin gereği yoktur NP-45.jpg
Aynı delikten pislemek Anlaşma içinde olmak, beraber hareket etmek NP-46.jpg
Parasını suya atmak Parasını boşa harcamak NP-61.jpg
Çatlak duvar sonunda çöker Kötü yönetilen her şeyin sonu başarısızlıktır NP-93.jpg
Ateşte ısınabildiği sürece kimin evinin yandığını umursamamak Başkalarının başına gelebilecekleri umursamadan fırsatları değerlendirmek NP-44.jpg
Kütüğü sürüklemek Aşığı tarafından aldatılmak ya da
Yararsız bir iş yapmak
NP-50.jpg
Korku yaşlı kadını koşturur Umulmadık bir olay, kişilerin bilinmeyen özelliklerini ortaya çıkarabilir NP-49.jpg
At pisliği incir değildir Görünüşe aldanmamak gerekir NP-53.jpg
Kör körün kılavuzu olursa, ikisi birden çukura düşer Kendisi kadar bilgisiz birinin fikrini soran, bir sonuç alamaz NP-51.jpg
Kiliseyle çan kulesini görmek, yolculuğun bittiği anlamına gelmez Bir işi tam olarak bitirmeden bırakmamak gerekir NP-52.jpg
Bir şey ne kadar iyi örtülmüş olursa olsun, sonunda güneşe çıkar Hiçbir şey sonsuza dek saklanamaz NP-111.jpg
Gözü yelkende olmak Uyanık, tedbirli olmak NP-54.jpg
Darağacına pislemek Hiçbir ceza karşısında yılmamak NP-55.jpg
Leş nerede ise, sinek orada vızıldar Belirtiler o yöndeyse, bir şey muhtemelen doğrudur NP-113.jpg
Rüzgar önünde yelken açmak kolaydır Şartlar elverişli ise, amaca ulaşmak kolaylaşır NP-54.jpg
Kazlar kim bilir neden yalın ayak dolaşır Açıkça görülemese bile, her şeyin bir sebebi vardır NP-56.jpg
Çobanları sen değilsen, bırak kazlar kaz kalsın Seni ilgilendirmeyen konulara burnunu sokma NP-56.jpg
Ayıları dans ederken görmek[5] Açlıktan ölmek üzere olmak NP-57.jpg
Vahşi ayılar birbirini sever[5] Arkadaşlar, yabancılarla olmaktansa birbirleriyle olmayı tercih eder NP-57.jpg
Cübbesini çite asmak Daha sonra işe yarayıp yaramayacağını düşünmeden, bir şeyi atmak NP-66.jpg
Akıntıya karşı yüzmek zordur Genel kanıların aksini savunmak zordur NP-65.jpg
Testi suya, kırılana kadar gidip gelir Her şeyin sınırı vardır NP-95.jpg
En iyi kemer başkasının derisinden yapılır Başkasının malından/çabasından faydalanmak kolaydır NP-67.jpg
Yılan balığını kuyruğundan tutmak Zor bir işi üstlenmek NP-62.jpg
Küfeye düşmek Reddedilmek NP-59.jpg
Yerle gök arasında asılı kalmak Uygunsuz bir durumda kalmak NP-59.jpg
Tavuğun yumurtasını alıp kazınkini bırakmak Kötü bir tercih yapmak NP-63.jpg
Fırına karşı esnemek Başarabileceğinden fazlasını yapmaya kalkışmak NP-64.jpg
Bir somundan diğerine zor uzanmak Gelirine uygun yaşamakta zorlanmak NP-69.jpg
Sapsız çapa Muhtemelen "değersiz şey"[6] NP-96.jpg
Balta aramak Bir bahane bulmaya çalışmak NP-71.jpg
Feneriyle birlikte gelmek Yeteneklerini göstermek için sonunda fırsat bulmak NP-71.jpg
Saplı balta Muhtemelen "eksiksiz şey"[6] NP-97.jpg
Lapasını yere döken, hepsini toplayamaz Olmuş bir şey geri alınamaz NP-70.jpg
Tekerine çomak sokmak Bir engel çıkararak birinin planlarına ket vurmak NP-73.jpg
Para kesesinin olduğu yerde aşk bir kenara itilir Aşk para ile satın alınabilir NP-107.jpg
İpin uzun ucunu çekmeye çalışmak Avantaj yakalamaya çalışmak NP-74.jpg
Kendi ışığında dikilmek Kendiyle gurur duymak NP-72.jpg
Kendi fırına girmeyen, kimseyi fırında aramaz Başkasının kötü olduğunu düşünmek, kendi kötülüğünün işaretidir NP-72.jpg
Dünyayı parmağının ucunda döndürmek Her türlü avantaja sahip olmak NP-85.jpg
İsa'nın yüzüne sahte sakal takmak Bir hileyi dindarlık kisvesiyle saklamak NP-58.jpg
Dünyaya girebilmek için eğilmek zorunda kalmak Başarılı olmak için hilekâr olmak gerekebilir NP-84.jpg
Domuzun önüne gül atmak Hak etmeyen kişi için çabalamak NP-79.jpg
Dana boğulduktan sonra kuyuyu kapatmak Bir felaket gerçekleştikten sonra önlem almak NP-75.jpg
Kuzu gibi sabırlı olmak Çok sabırlı olmak NP-101.jpg
Kocasına mavi pelerin giydirmek Kocasını aldatmak NP-76.jpg
Dikkat et ki araya kara köpek girmesin İki kadının olduğu yerde bela çıkması için bir de köpeğe gerek yoktur NP-110.jpg
Birinin eğirdiğini diğeri örekeye sarar İkisi birlikte dedikodu yayar NP-77.jpg
Gününü sepette taşımak Zamanını boşa harcamak NP-78.jpg
Şeytana mum tutmak Her gördüğünü pohpohlayarak arkadaş edinmek NP-80.jpg
Şeytana günah çıkarmak Birinin sırlarını düşmanına söylemek NP-81.jpg
Domuz karnından bıçaklandı Yapılanlar geri alınamaz NP-83.jpg
Bir kemik peşindeki iki köpek nadir anlaşır Bir konu üzerinde tartışmak NP-82.jpg
Kaymak kepçesi olmak Asalak ya da otlakçı olmak NP-102.jpg
İçi boş oldukça, güzel bir tabağın faydası ne? Güzellik tek başına işe yaramaz NP-99.jpg
Tilkiyle turna birbirini oyalar İki hilebaz, kendi avantajlarını hep akılda tutar [7] NP-87.jpg
Kulağına üflemek Dedikodu yaymak NP-114.jpg
Tebeşirle yazmak Hatırlamak üzere gerekeni yapmak NP-100.jpg
Şişteki et sürekli yağlanmalı Belli işler sürekli dikkat ister NP-116.jpg
Şişi onunla çevirmek imkânsız İş birliğine yanaşmıyor NP-115.jpg
Sıcak kömüre oturmak Sabırsız olmak NP-88.jpg
Ağ olmadan balık tutmak Başkalarının emeğinden kazanç sağlamak NP-117.jpg

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynak notları[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Dufour, Alessia Devitini (2002). "En büyük yorumcu: Yaşlı Bruegel" (Türkçe). ArtBook Bosch. Dost Kitabevi. ss. 131. ISBN 975-298-002-3. .
    Kaynakta tablonun adı Flemenk Atasözleri olarak yazılmıştır.
  2. ^ Staatliche Museen zu Berlin tarafından hazırlanan ve Hagen s.36-7'de de yer alan, atasözlerini ve anlamlarını içeren liste
  3. ^ Herring: Hollanda'da çiğ yenen ve ringa balığından yapılan bir tür meze
  4. ^ Tablodaki kirlenme sebebiyle burada köpeği görmek çok güçleşmiştir.
  5. ^ a b Burada betimlenen deyimin ne olduğu tam olarak bilinmemektedir.
  6. ^ a b Bu deyimin tam anlamı bilinmemektedir.
  7. ^ Burada Ezop masallarına atıf vardır.