Evrenin nihai kaderi

Evren bilimi

Evren · Büyük Patlama Evrenin yaşı Büyük Patlama kronolojisi Evrenin nihai kaderi En erken evren Enflasyon · Nükleosentez GWB · Nötrino arkaplanı Kozmik mikrodalga arkaplanı Erken evren Kırmızıya kayma · Hubble sabiti Uzayın genleşmesi Friedmann denklemleri FLRW çözümü Yapı oluşumu Evrenin şekli Yapı oluşumu Gökada oluşumu Evrendeki büyük ölçek yapılar İçerik Lambda-CDM model Karanlık enerji · Karanlık madde Karanlık akışkan · Karanlık akış Kronoloji Evrenbilimsel teorilerin kronolojisi Büyük Patlama kronolojisi Genişleyen evrenin geleceği Deneyler Gözlemsel kozmoloji 2dF · SDSS COBE · BOOMERanG · WMAP Bilimadamları Einstein · Hawking · Friedman · Lemaître · Hubble · Penzias · Wilson · Gamow · Dicke · Zel'dovich · Mather · Rubin · Smoot

Evrenin nihai kaderi, fiziksel evrenbilimin bir konusu. Evrenin sonu hakkında sonlu ve sonsuz birçok alternatif teori mevcuttur.

Evrenin Büyük Patlama olarak adlandırılan hızlı büyümeyle başlaması düşüncesinin bilim insanlarının büyük bir bölümü tarafından kabul görmesini takiben , nihai kaderi ile ilgili soruları da ortaya çıkmaya başladı. Evrendeki kütle/enerji oranı, evrenin ortalama yoğunluğu ve genişleme hızı evrenin sonunun nasıl olacağını belirleyen parametrelerdir.

Evrenin şeklinin etkisi

Evrenin şekli, özkütle parametresi (Ω) baz alınarak belirlenir.
Yukarıdan aşağıya: Ω > 1 ise küresel, Ω < 1 ise hiperbolik ve Ω = 1 ise düz bir evrenden bahsedilir.

Evrenin şekli ile ilgili yapılan tahminler, evrenin yoğunluğu hakkında elde edilen bilgilere göre şekillenmektedir. Özkütle parametresi, Omega (Ω), evrendeki toplam madde yoğunluğunun, o yoğunluğun kritik değerine bölünmesiyle elde edilir.

Evrenin yoğunluğu eğer kritik yoğunluğun üzerinde (Ω > 1) ise, kapalı (sonlu) ve küresel bir evrenden bahsedilir; kritik yoğunluğun altında (Ω < 1) ise açık (sonsuz) ve eyer şeklinde bir evren modeli geçerli olur. Kritik yoğunluğa eşit yoğunlukta bir evren ise (Ω = 1) bir kağıt gibi düz ve sonsuzdur. WMAP uydusunun yaptığı son ölçümlerle, %0,5 hata payıyla, evrenin düz olduğu sonucuna varılmıştır. Sonlu yaşına rağmen sonsuz boyutta olan evren modeli ise onun yalnızca sonlu bir kısmını gözlemleyebildiğimiz fikrini desteklemektedir.

Karanlık enerjinin itici etkisinin olmadığı kapalı bir modelde (Ω > 1) kütle çekim kuvveti galip gelir ve evren tek bir noktaya dönüşünceye kadar kendi içine çöker. Fakat, belirli bir miktarda karanlık enerji olması durumunda kapalı bir evren dahi sonsuza kadar genişleyebilir. Açık evren (Ω < 1) karanlık enerjiden bağımsız olarak sonsuza kadar genişler, yalnız, karanlık enerjinin varlığı evrenin hızlanarak genişlemesine sebep olur. Düz evren (Ω = 1) karanlık enerji olmazsa, gitgide azalan bir hızla genişler; karanlık enerji olduğunda ise önce kütle çekim kuvvetinin etkisiyle azalan genişleme hızı, daha sonra artar ve açık evrende olduğu gibi davranır.

Evrenin kaderi hakkında teoriler

Evrenin genişleme hızı ve yoğunluğu hakkında yapılan son ölçümler, ağır basan senaryo olarak Büyük Donma'yı işaret etmektedir. Lakin, karanlık maddenin yapısı ve, madde ve yerçekimiyle etkileşiminin daha iyi anlaşılması, salınan evren modelinin de ihtimal dahilinde olduğunu göstermektedir.

Büyük Donma veya ısı ölümü

Büyük Donma, evrenin sürekli genişlemesi sonucu sıcaklığının mutlak sıfıra yaklaşmasıdır ve günümüzde bilim dünyasında en yaygın kabul gören teoridir. Benzer şekilde, ısı ölümü de evrenin maksimum entropiye ulaşıp herşeyin eşit olarak dağıldığı ve hareketsiz hale geldiği bir sondur.

Büyük Çatırtı

Büyük Çatırtı, Büyük Patlamanın genişlemeyi başlatması gibi, evrenin ortalama yoğunluğunun evrenin genişlemesini durdurup kendi içine çökmesine neden olmasıdır. Sonucu bilinmemekle beraber, en basit tahmin evrendeki bütün maddenin boyutsuz bir tekilliğe dönüşmesidir ama bu ölçülerde bilinmeyen kuantum etkiler de göz önünde bulundurulmalıdır. Bu senaryo, Büyük Patlamanın daha önceki bir Büyük Çatırtıdan sonra meydana gelmiş olabileceği fikrini beraberinde getirir. Bahsi geçen döngünün sürekli tekrar etmesi halinde salınan evren modeli ortaya çıkar. Bu, her bir evrenin Büyük Çatırtısının bir sonraki evrenin Büyük Patlaması olduğu, sonlu evrenlerin sonsuz silsilesidir.

Büyük Yırtılma

Büyük bir ihtimalle kaynağı bilinmeyen kara enerji, evreni büyütmeye devam edecek. Fakat büyüyen evren, nihayetinde muhtemelen bir yırtılma (bu da muhtemelen bir karadelik olacak) getirecek. Bu yırtık, yavaş yavaş Samanyolu çevresindeki galaksileri; daha sonrada Samanyolu Galaksisini yutacak.

Kaynakça

İngilizce Vikipedi sayfası.