Esker

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Esker (PSF).png

Esker, Avrupa ve Kuzey Amerika'nın geçmişte buzullarla kaplı olan bölgelerinde bulunan kum ve çakıl katmanlardan oluşan uzun, yılankavi çökeltilere verilen addır. İrlandaca eiscir kelimesinden gelmektedir. Çok uzun olabilen eskerler demiryolu setlerine benzer. Eskerler, buzulun içinden ya da altından akan ırmakların bıraktığı tortulardır. Irmağın etrafını çevreleyen buz duvarlar eridikten sonra geride kalan tortular yüzlerce kilometreye ulaşan uzunlukta sırtlar hâlinde geride kalır.

Jeoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Eskerlerin buzulların altında akan derelerin buz duvarlı tünellerinde oluştuğu savunulur. Buz eridikten sonra dere yataklarında uzun sırtlar oluşmaya başlamıştır. Eskerler, buzul kanallarını sediment birikimi buzul üzerinde de oluşabilir. Genellikle durgun bloklar arasındaki doğrusal bölgelerde ya da buzul kenarlarındaki dar bölgeler içinde oluşur. Eskerler buzul gibi hızlı hareket eden ve ince yapılar değillerdir. Buzullun akışı ve erime boyutu, zamanı ekserlerin oluşuma tünelinin boyutunu ve şeklini belirler. Bu tünel oluşumu da eskerin şekil, ve yapısını belirler. Eskerler tek bir kanal olarak var olabilir ya da dallanan bir sistemin bir kolu olabilir. Bunlar genellikle kesintisiz kabarık tüneller olarak bulunur. Eskerler geniş tepeli ya da dik kenarları olan sivri tepelerdir. Uzunlukları yüzlerce kilometreyi bulabilir ve genellikle yükseklikleri 20-30 metredir.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Esker adı İrlanda kökenli bir kelimedir (Eski İrlandaca: escir), demektir. “bir sırt veya yükselmesi, özellikle ovaları ya da depresif yüzeyleri ayırma “ anlamına gelir. Özellikle uzun ve kıvrımlı sırtları tanımlamak için kullanılmıştır. Eskerlerin en iyi bilinen örneği İrlanda da bulunan Dublin Galway arasındaki 200 km’lik bir yol bir esker üzerine bulunmaktadır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Gedney, Larry (August 1, 1984). "Eskers: The Upside-Down Riverbeds". Alaska Science Forum Article #674. Retrieved 29 September 2011.
  • Easterbrook, D.J. (1999). Surface Processes and Landforms. New Jersey: Prentice Hall. p. 352. ISBN 0-13-860958-6.

Wikimedia Commons'ta Esker ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.