İlah

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(El İlah sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara
Kenan tanrısı El, Aslan ayaklı, Tahta oturmuş, konik bir başlık giyiyor. Bir kral, rahip ya da daha alt düzey bir tanrıdan hediye alıyor. Yapıt Filistinde bulundu.[1][2]

İlâh; (Arapça: إله; çoğul: آلهة ʾ ālihah) "tanrı" anlamına gelen Arapça bir terimdir. Dişil ilāhe (tanrıça). Dini inanışta kutsal (mukaddes) sayılan ve tapınılan doğaüstü varlıktır.

Etimoloji/Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkçede belirli bir varlığı işaret etmeyen İlah kelimesi, cins isim olarak, inanılan veya tapınılan Tanrı, ya da Yaradan gibi genel olarak tapınılan (mabud)ları ifade etmek için kullanılan deyimdir. İngilizce'de "Deity" ifade edilen kavram Türkçe'ye Arapça' dan geçmiştir. İslamda Allah olarak telaffuz ve ifade edilir. İlah kelimesinin birçok panteonun baştanrısı veya Kenan bölgesinde babatanrı olan El veya İl'e "parazitik h" eklenmesiyle türetildiği ve zamanla Türkçede Tanrı sözüyle ifade edilen "tapınılan kutsal varlık" olarak "cins isim" şekline dönüştüğü düşünülmektedir.

Sami ırklarda; El kelimesi semitik kökenli birçok ismin içinde geçmektedir. Cebrail (Gibrael), Mikail (Michael), İshmael (İsmail), Emmanuel vb.

Aynı kökten kelimelerin tarihi sami ırklar olarak bilinen Ugaritlerde ʾil, çoğ. ʾlm; Fenikelilerde ʾl çoğ. ʾlm; İbranilerde ʾēl, çoğ. ʾēlîm; Aramilerde ʾl; Akadlarda ilu, çoğ. ilānu şeklinde görülebilir. Ayrıca Elah, Eloah veya Elohim (çoğ) gibi kullanışlara sahiptir.

İslam öncesi Araplar'da; Kabe'de 360 tane puta tapıyordu bunlardan en güçlüsü ve en yükseğe koydukları ilah ay tanrısı olan Al-ilah idi.[3] İslam öncesi Araplara göre Al-ilah “Dünyanın yaratıcısı, havadan yağmur indirici, yerden dane çıkarıcı ve Kabe'nin efendisi” idi. [4] Al-ilah'ın üç adet kızı bulunmaktaydı; El-Lât, El-Uzzâ, El-Manât

Eski Arap Tanrıçası Al-‘Uzzá meşhur ʿAbd’ûl-'Uzzâ'nın İmân ettiği en yüce tanrıça idi.

Ay Tanrısı değişik kabilelerde Sin ve Hubal gibi isimlerle anılırdı. Kureyşteki adı ise Al-ilah idi. Dilbilimciler “Allah” kelimesinin “Al-ilah” tan türediğini söylemişlerdir.[5] Kabe MÖ.800 lü yıllarda “Al-ilah ın evi” olarak anılmaya başlanmıştır.[6]

“Al-ilah” kelimesi İslam öncesi Arap şiirlerinde yaygın olarak kullanılmıştır.[7]

El İlah, İslami teorisyenlere göre İslamiyet öncesi Arabistan'da yaygın olan tek tanrılı din olan İbrahim'in Hanif dininin tanrısına verilen addır. Cahiliye Dönemi dönemi bazı Araplar, Hanif dininin Tanrısı olan El İlah'a inanmakla beraber ona tapınmak için putları aracı edinmişler ve bazı putlara El İlah ismini verip onlara tapınmışlardır. İslamiyet'le birlikte bu putperest anlayış reddedilmiş ve putperestlik yasaklanmıştır.

Kullanım/yaygınlık[değiştir | kaynağı değiştir]

İlah kelimesi günlük dini hayatta ve ritüellerde sıkça kullanılır. Ezan, kelime-i şehadet bunlardan bazılarıdır.

İlah eşdeğeri kelimeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Farklı dillerde ve dinlerde ilâh eşdeğeri kelimeler bulunur; Tengriism'de Tengri,

Hristiyanlık'ta İsa,

Musevilik'te Yahova veya Elohim,

Zerdüştçülük'te Ahura Mazda ile

Yezdânizm'deki Yezdân[8][9] bunlardan bazılarıdır. Türkçede Tanrı, Farsçada Hüda kullanılır.

Yunan Tanrısı Zeus ile Eski Arap Tanrıçası Al-‘Uzzá değişik kültürlerde ilah örnekleridir.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ FLETCHER, ELIZABETH. "CANAANITE RELIGION". http://www.bible-archaeology.info/ancient-religions.htm. Erişim tarihi: 11 August 2013. 
  2. ^ Sitchin, Zecharia. "Riders of the Clouds". http://www.bibliotecapleyades.net/sitchin/stairway_heaven/stairway08.htm. 
  3. ^ Who Is This Allah?, G. J. O. Moshay, 1994, p 138, A Restatement of The History of Islam & Muslims, Sayed A. A. Razwy, Muslim, The State of Religion in Pre-Islamic Arabia, p19-20 1997,First encyclopedia of İslam, 1987, Islam, p. 587-591
  4. ^ God and Man in the Quran, Toshihiko Izutsu, Chapter 4: Allah, p96-119, 1980
  5. ^ İslam Muhammed and his religion, Arthur Jeffery, 1958, p 85,Muhammad at Mecca, W. Montgomery Watt, 1953, p 23-29
  6. ^ A Guide to the contents of Quran Faruq Sherif, Reading, 1995, pgs. 21-22.
  7. ^ Encyclopedia of Islam, eds. Lewis, Menage, Pellat, Schacht; Leiden: E.J.Brill, 1971, III:1093
  8. ^ Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır, Hak Dini Kur'an Dili, Cilt 10, Sahife 491, Feza Gazetecilik, Yenibosna, İstanbul.
  9. ^ John Bowker, ed. (2000). "Yezidis". The Concise Oxford Dictionary of World Religions. Oxford University Press. http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t101.e8093.