El-Harezmî

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Muhammed bin Musa el-Harezmî
Matematik, astronomi ve coğrafya bilginidir. SSCB döneminde El-Harizmî'nin 1200. yaş günü anısına basılan pul
Matematik, astronomi ve coğrafya bilginidir. SSCB döneminde El-Harizmî'nin 1200. yaş günü anısına basılan pul
Doğum 780 civarı
Harezm
Ölüm 835 - 850 arası
Bağdat, Irak

Ebu Abdullah Muhammed bin Musa el-Harezmî (Farsça: خوارزمی - khvârâzmi, Arapça: أبو عبد الله محمد ابن موسى الخوارزمي Abū Abdullāh Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī), matematik, gökbilim ve coğrafya alanlarında çalışmış Fars[1][2] bilim adamı. Kökeni konusunda farklı düşünceler vardır.[3] 780 yılında Harzem bölgesinin Hive şehrinde dünyaya gelmiştir. 850 yılında Bağdat'ta vefat etmiştir.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ebu Abdullah Muhammed bin El-Harezmi 780 yılında Özbekistan'ın Karizmi kentinde dünyaya gelmiştir. Horasan bölgesinde bulunan Harezm'de temel eğitimini alan Harezmi, gençliğinin ilk yıllarında Bağdat'taki ileri bilim atmosferinin varlığını öğrenir. İlmî konulara doyumsuz denilebilecek seviyedeki bir aşkla bağlı olan Harezmi ilmi konularda çalışma idealini gerçekleştirmek için Bağdat'a gelir ve yerleşir. Devrinde bilginleri himayesi ile meşhur olan Abbasi halifesi Mem'un Harezmi'deki ilim kabiliyetinden haberdar olunca onu kendisi tarafından Eski Mısır, Mezopotamya,Yunan ve Eski Hint medeniyetlerine ait eserlerle zenginleştirilmiş Bağdat Saray Kütüphanesi'nin idaresinde görevlendirilir.

Cebir Alanındaki Çalışmaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Cebir sözcüğü de Harezmi'nin "El’Kitab’ül-Muhtasar fi Hısab’il Cebri ve’l-Mukabele” (Cebir ve Denklem Hesabı Üzerine Özet Kitap) adlı eserinden gelmektedir. Bu eser aynı zamanda doğu ve batının ilk müstakil cebir kitabı olma özelliğini taşımaktadır.

Matematik alanındaki çalışmaları cebirin temelini oluşturmuştur. Bir dönem bulunduğu Hindistan’da sayıları ifade etmek için harfler ya da heceler yerine basamaklı sayı sisteminin kullanıldığını saptamıştır. Harezmî'nin bu konuda yazdığı kitabın Algoritmi de numero Indorum adıyla Latince'ye tercüme edilmesi sonucu, sembollerden oluşan bu sistem ve sıfır, 12. yüzyılda batı dünyasına sunulmuştur. Hesab-ül Cebir vel-Mukabele adlı kitabı, matematik tarihinde, birinci ve ikinci dereceden denklemlerin sistematik çözümlerinin yer aldığı ilk eserdir. Bu nedenle Harezmî (Diophantus ile birlikte) "cebirin babası" olarak da bilinir. İngilizce'deki "algebra" ve bunun Türkçe'deki karşılığı olan "cebir" sözcüğü, Harezmî'nin kitabındaki ikinci dereceden denklemleri çözme yöntemlerinden biri olan "el-cebr"den gelmektedir.[kaynak belirtilmeli]

Harezmi sıfır rakamını ve x bilinmeyenini kullandığı bilinen ilk kişidir.[4] [5][6][7]

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Coğrafya alanında da tanınmış biridir ve coğrafya alanında birçok araştırmalar yapmıştır. Dağlar ve kum yuvaları konusunda ölçüm ve hesapları bulunmaktadır.

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Matematik ile ilgili eserleri
  • El- Kitab'ul Muhtasar fi'l Hesab'il Cebri ve'l Mukabele
  • Kitab al-Muhtasar fil Hisab el-Hind
  • El-Mesahat

Matematik alanındaki çalışmaları cebirin temelini oluşturmuştur. Bir dönem bulunduğu Hindistan’da sayıları ifade etmek için harfler ya da heceler yerine basamaklı sayı sisteminin ( onluk sistem) kullanıldığını saptamıştır. Harezmî'nin bu konuda yazdığı kitabın Algoritmi de numero Indorum adıyla Latinceye tercüme edilmesi sonucu, sembollerden oluşan bu sistem ve sıfır 12. yüzyılda batı dünyasına sunulmuştur.

Astronomi ile ilgili eserleri
  • Zîc-ul Harezmî
  • Kitab al-Amal bi'l Usturlab
  • Kitab'ul Ruhname
Coğrafya ile ilgili eserleri
  • Kitab surat al-arz
Tarih ile ilgili eserleri
  • Kitab'ul Tarih

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Hogendijk, Jan P. (1998). "al-Khwarzimi". Pythagoras 38 (2): 4–5. ISSN 0033–4766.
  2. ^ Oaks, Jeffrey A., "Was al-Khwarizmi an applied algebraist?". University of Indianapolis. Retrieved on 2008-05-30.
  3. ^ Springer Reference Biographical Encyclopedia of Astronomers. ss. 631. ISBN 978-0-387-31022-0. 
  4. ^ A History of Algebra From al-Khwärizml to Emmy Noether. 1985. ss. 4. ISBN 978-3-642-51601-6. 
  5. ^ http://www.wilbourhall.org/index.html#algebra
  6. ^ http://historyofislam.com/contents/the-classical-period/al-khwarizmi/
  7. ^ http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Al-Khwarizmi.html

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]