Dolar diplomasisi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Dolar diplomasisi, ABD'nin, ülke dışındaki ticari ve mali çıkarları korumak ve genişletmek için diplomatik yöntemlere başvurmaya, çeşitli dış politika amaçlarına ulaşmak için devlet kredisi ya da özel kredi biçiminde para kullanmaya dayanan yönetim politikası. Kötüleyici bir anlam yüklenen dolar diplomasisi terimi, daha çok Başkan William Howard Taft (1909-1913) ve dışişleri bakanı Philander Knox'un politikaları için kullanılmıştır.

Yabancı ülkelerdeki ekonomik çıkarları geliştirme politikası, çeşitli ABD yönetimlerince uygulanagelmiş olmasına karşın, belirli diplomatik amaçlara ulaşmak için mali yardımın kullanılışı 20. yüzyılda başlar. Bu yöndeki ilk uygulama 1907'de Theodore Roosevelt'in Dominik Cumhuriyeti ile yaptığı antlaşma oldu. Bu antlaşma ABD'li bir bankacının vereceği krediye teminat olarak, ABD'ye gümrük memurlarını denetleme hakkı tanıyordu. Ama söz konusu kredi hiçbir zaman verilmedi. ABD 1911'de Nikaragua ve Honduras ile de benzer antlaşmalar imzaladı; bu antlaşmalar da onaylanmadı.Nikaragua ile 1914'te imzalanan ve onaylanan Bryan-Chamorro Antlaşması'nda benzer koşullar yer aldı. Nikaragua halkının tepkisini askeri müdahalede bulunarak bastıran ABD, dolar diplomasisini I. Dünya Savaşı öncesi dönemde Doğu Asya'da da uyguladı. Çin'le bu yönde kurulan ilişkiler, ABD'nin yeterli kredi sağlayamaması ve dünya kamuoyundaki tepkiler nedeniyle istenen sonuçları getirmedi.

1913'te Başkan Woodrow Wilson dolar diplomasisini tanımadığını kamuoyna açıkladı. Ama başka açılardan, Orta Amerika ve Antiller'deki ABD üstünlüğünü koruma politikasını en az önceki başkanlar kadar etkin bir biçimde izledi.