Dilinin ucunda fenomeni

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Dilinin ucunda fenomeni (İngilizce: tip-of-the-tongue phenomenon (TOT), ya da bazen presque vu denilir) bilinen bir kelimenin bellekten geri çağırmadaki hata nedeniyle hatırlanamaması, bellekten kısmi geri çağırma ile birlikte her an hatırlanabileceği hissine kapılmaktır. [1] Fenomenin ismi bu gibi durumlarda sıklıkla söylenen "Dilimin ucunda." sözünden gelmektedir. [2][3][4] Hemen hemen evrensel bir durum olarak çok iyi bilinen bir kelimenin ya da ismin hatırlanmasında zorluk şeklinde bir bellek çağırma durumu olarak ifade edilir. Dilinin ucunda fenomeni sözcüksel erişimin aşama aşama gerçekleştiğini ortaya koymaktadır.[5][6]

Bu fenomeni yaşayan insanlar sıklıkla hedef kelimenin bir veya birkaç özelliğini hatırlayabilirler. Örneğin ilk harf, benzer kelimeler ve vurgular ya da kelimenin anlamı anımsanabilir.[3]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Fenomeni ilk tanımlayan psikolog William James

Dilinin ucu terimi argo kullanımdan gelmektedir.[2] Bu terim ilk olarak 1890 yılında Principles of Psychology adlı makalesiyele William James tarafından tanımlanmıştır. Ancak William James, fenomeni şimdiki şekliyle adlandırmamıştır.[7]

Sigmund Freud ise bilinçaltı psikolojik faktörlerin ve dürtülerin tanıdık sözcükleri unutmada etken olabileceğini belirtmiştir.[8]

Araştırmalar[değiştir | kaynağı değiştir]

TOT durumunda Anterior singulat korteks'te aktivasyon artışı görülür

İlk deneysel araştırma Harvard Üniversitesi araştırmacıları Roger Brown ve David McNeill tarafından yapılmış ve 1966 yılında Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior isimli makaleyle yayınlanmıştır.[3] Brown ve McNeill araştırmalarında bu fenomendeki hatırlamaya çok yakın olma hissinin gerçek bir geri çağırma hissi mi yoksa sadece bir yanılsama mı olduğunu belirlemek istemişlerdir.[9]

Günümüzde dilinin ucu fenomeninin nörolojik mekanizmaları hakkında sınırlı sayıda da olsa bazı çalışmalar yapılmaktadır. Bu alandaki çalışmalarda manyetoensefalografi (MEG)[10] ve olay-ilişkili fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme (fMRI) teknikleri kullanılmaktadır.[11][12]

Yapılan araştırmalarda dilinin ucunda fenomeni durumunda beynin çeşitli alanlarında aktivasyon artışı tespit edilmiştir. Aşağıda aktivasyon artışı gösteren beyin bölgeleri gösterilmiştir;

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Brown, AS. (Mar 1991). "A review of the tip-of-the-tongue experience.". Psychological Bulletin 109 (2): 204–23. doi:10.1037/0033-2909.109.2.204. PMID 2034750. 
  2. ^ a b Schwartz, BL. (Sep 1999). "Sparkling at the end of the tongue: the etiology of tip-of-the-tongue phenomenology.". Psychonomic Bulletin & Review 6 (3): 379–93. PMID 12198776. http://www2.fiu.edu/~schwartb/sparkling.pdf. 
  3. ^ a b c Brown, Roger; McNeill, David (1966). "The "tip of the tongue" phenomenon". Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior 5 (4): 325–337. doi:10.1016/S0022-5371(66)80040-3. http://www.itma.vt.edu/itma2/modules/digaud/brown_old.pdf. 
  4. ^ Rastle, Kathleen G.; Burke, Deborah M. (1996). "Priming the Tip of the Tongue: Effects of Prior Processing on Word Retrieval in Young and Older Adults". Journal of Memory and Language 35 (4): 586–605. doi:10.1006/jmla.1996.0031. 
  5. ^ Beattie, G.; Coughlan, J. (Feb 1999). "An experimental investigation of the role of iconic gestures in lexical access using the tip-of-the-tongue phenomenon.". Br J Psychol 90 (1): 35–56. doi:10.1348/000712699161251. PMID 10085545. 
  6. ^ Schwartz, BL.; Metcalfe, J. (Jul 2011). "Tip-of-the-tongue (TOT) states: retrieval, behavior, and experience.". Mem Cognit 39 (5): 737–49. doi:10.3758/s13421-010-0066-8. PMID 21264637. 
  7. ^ James, W. (1890). Principles of Psychology. Retrieved from http://psychclassics.yorku.ca/James/Principles/
  8. ^ Freud, S. (1965). The Psychopathology of Everyday Life. New York: Norton.
  9. ^ Baddeley, A, Eysenck, M., & Anderson, M. (2009). Memory. New York: Psychology Pres Inc.
  10. ^ Lindin, M., Diaz, F., Capilla, A., Ortiz, T. & Maestu, F. (2010). On the characterization of the spatio-temporal profiles of brain activity associated with face naming and the tip-of-the-tongue state: A magnetoencephalographic (MEG) study. Neuropsychologia, 48, 1757-1766.
  11. ^ a b c d e f g h Maril, A.; Simons, JS.; Weaver, JJ.; Schacter, DL. (Feb 2005). "Graded recall success: an event-related fMRI comparison of tip of the tongue and feeling of knowing.". Neuroimage 24 (4): 1130–8. doi:10.1016/j.neuroimage.2004.10.024. PMID 15670690. 
  12. ^ a b c d e f Kikyo, H., Ohki, K. & Sekihara, K. (2001). Temporal characterization of memory retrieval processes: an fMRI study of the `tip of the tongue' phenomenon. European Journal of Neuroscience, 14, 887-892.