Devlet kurucuları listesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Aşağıdaki devlet kurucuları listesi ülke bazında , ülkesinin kuruluşunda çok önemli derecede faydası olduğuna inanılan insanların listesidir. Devlet kurucuları ülkelerindeki yönetimlerin ( örneğin hükümet ,siyasi sistem, anayasa , yönetim biçimi vs. ) kuruluşu aşamasında çok etkili roller oynamışlardır. Bu kişiler aynı zamanda ülkelerinin kurtuluş savaşlarında liderlik yapmış ve ülkeyi özgürleştirmiş asker kişilerde olabilir.

Afrika[değiştir | kaynağı değiştir]

 Mısır[değiştir | kaynağı değiştir]

Bağımsız Mısır'ın Kurucusu Saad Zaglul (1859- 23 Ağustos 1927), Mısır hükümetlerinde birçok bakanlık görevinde bulunmuş bir siyasetçi iken 2. Dünya Savaşı sonrası dönemde İngilizler'den bağımsızlık görüşmelerinin başlamasını istemesi sonrasında 1919 yılında tutuklanarak Maltaya sürgüne gönderildi fakat sonrasında Mısır'a geri gelerek devrimini tamamladı. Zaglul daha sonra Mısır Sultanı (daha sonra Kral olarak anılır) 1. Fuad'ı İngilizlerle bağımsızlık görüşmelerine başlaması için ikna etti ve 1922'de Mısır bağımsız bir krallık olarak ilan edildi ve Zahlul Başbakan oldu.

Saad Zaglul bağımsız Mısır'ın kurucusu. "Zaeem al Ummah (Halkın Lideri)"

 Kenya[değiştir | kaynağı değiştir]

Jomo Kenyatta -(1963–1964) döneminde ilk başbakan ve (1964–1978) döneminde de Kenya Cumhuriyeti'nin Cumhurbaşkanı olarak hizmet etti..

 Libya[değiştir | kaynağı değiştir]

Omar Al-Mukhtar - 1911 ile 1931 tarihleri arasındaki Italyan hakimeti altındaki Libya döneminde ki Libya'lı direnişçi ve ulusal kahramandır. 1931 yılında İtalyan Faşist Benito Mussolini hükümeti tarafından savaş mahkemesinde yargılanarak asılmıştır.

 Gana[değiştir | kaynağı değiştir]

Kwame Nkrumah (1909–1972) 1957 yılında ülkesinin İngiltere'den bağımsızlığının kazanılmasında öncü olmuştur.[1]

 Liberya[değiştir | kaynağı değiştir]

Joseph Jenkins Roberts (1809–1876) Özgür bir Afroamerikan olarak doğdu.1829'da ailesi Liberyaya göç etti.1839'da Liberya'nın vali yardımcılığı görevine geldi ve sonrasında valinin ölmesi ile 1841–1848 döneminde vali oldu. Liberya'nın kurucusu olarak bilenen Roberts 1847 yılında Liberya'nın bağımsızlığını ilan etmiştir.[2]

 Namibya[değiştir | kaynağı değiştir]

Namibya'nın kurucusu olarak bilinen ve ülkenin Güney Afrika'dan ayrılmasında öncülük den kişi Dr. Samuel Daniel Shafiishuna Nujoma'dır

 Nijerya[değiştir | kaynağı değiştir]

Herbert Macaulay (1864–1946), Profesör Eyo Ita (1904- ), Alvan Ikoku (1900–1971), Dr. Nnamdi Azikiwe (1904–1996), Şef Obafemi Awolowo (1909–1987), Sir Ahmadu Bello (1910–1966), Sir Abubakar Tafawa Balewa (1912–1966), Sir Udo Udoma (1917-1998), General Murtala Mohammed (1938–1976), Hacı Aminu Kano (1920–1983), Joseph Tarka (1932–1980) ve Dennis Osadebay (1911–1994) adlı kişiler Nijerya'nın kurucuları olarak bilinir. Obafemi Awolowo, Nnamdi Azikiwe, ve Ahmadu Bello üçlüsü Funmilayo Ransome Kuti'nin de desteği ile Nijerya'nın İngiltere'den bağımsızlık görüşmelerini yürütmüşlerdir.

 Tanzanya[değiştir | kaynağı değiştir]

Julius Nyerere - Ülkenin bağımsızlık tarihindeki önemli bir kişi ve ilk başkanıdır.

 Sierra Leone[değiştir | kaynağı değiştir]

Sierra Leone'nin başkenti olan Freetown , kısmen Thomas Peters adlı bir Afroamerikan kökenli köle tarafından kurulmuştur. Peters , öncelikle İngiltere için ABD'de topraklarında özgürlüğünü kazanmak için savaşmıştır ve buna karşılık İngiliz kölelik karşıtlarını ikna ederek 1192 Afroamerikan kökenli kişinin bölgeye yerleşmesi için İngilizleri ikna etmiştir. Peters, David George ve Moses Wilkinson ile birlikte Freetown bölgesinin kurulmasında oldukça etkili olmuştur fakat günümüzde Peters Sierra Leone'nin kurucusu olarak hatırlanmaktadır. 2007 yılında vali Winstanley Bankole Johnson tarafından bir sokağa adı verilmiştir.[3]

 Güney Afrika[değiştir | kaynağı değiştir]

Jan van Riebeeck (1619–1677)Cape Town'un ilk valisiydi. Riebeeck bölgeye birçok Avrupalının gelmesini sağlayarak bölgede bir Cape Kolonisi kurulmasını sağladı.
Voortrekkers (1800'lerde) bugünkü Güney Afrika'nın büyük bir kısmını oluşturan , Transvaal Cumhuriyeti , Orange Free State ( Orange Özgür Eyaleti ) ve diğer Boer cumhuriyetleri'nin kurucularıdır.

Nelson Mandela (1918– ) Güney Afrika'nın 1994–1999 yılları arasında başkanlığını yapan ve seçimle iktidara gelen ilk başkanıdır.Frederik Willem de Klerk ile birlikte ırkçı aparheid sisteminin bitirilmesi ve ülkenin birliğinde öncülük yapmışlardır. Ve 1993'te beraber Nobel Barış ödülünü almışlardır.

 Tunus[değiştir | kaynağı değiştir]

Tunus'un kurucusu ve ilk devlet başkanı Habib Burgiba'dır .

Asya[değiştir | kaynağı değiştir]

 Afganistan[değiştir | kaynağı değiştir]

Ahmed Şah Dürrani (1723–1773) Paştunları birleştirdi ve 1747 yılında Afganistan'ı kurdu.[4] Afganların kendisini Ahmad Şah Baba olarak adlandırdığı Ahmet Şah'ın türbesi Kandahar'dadır.[5]

 Bangladeş[değiştir | kaynağı değiştir]

Sheikh Mujibur Rahman

Mucibur Rahman (1920–1975), Bangladeş'de ulusun babası olarak bilinir. Karizmatik bir hatip ve halk tarafından "Bangabandhu" (Bengal'in dostu) olarak adlandırılan, Mucibur öğrencilik hayatında başladığı siyasi hayatında Bangladeş ulusal hareketinde liderliğe kadar yükseltti. Mart 1971'de bağımsızlığı ilan etmesi sonrasında[6] Pakistan ordusu demokratik seçim sonuçlarını reddederek Doğu Pakistan' sert bir askeri müdahalede bulundu. Mucibus tutuklandı ve 9 ay süren Bangladeş kurtuluş savaşı süresince Batı Pakistan'da hapse atıldı. Daha sonra Ocak 1972'de serbest bırakıldı ve yeni kurulan ülkesine önderlik etmek için Bangladeş'e döndü.

Mucibur'un yönetimi kıtlıklar ve savaş ile yıpranmış ülkenin idaresi konusunda yetersiz kaldı ve 15 Ağustos 1975'de, bir grup asker askeri darbe yaparak Mucibur ve ailesinin büyük bir kısmını Dakka'da öldürdüler.

2003'de BBC Bengal tarafından yapılan bir ankette "Tüm Zamanların En Büyük Bangladeşlisi" ( (İngilizce) "The Greatest Bengali of All Time" ) olarak seçildi.[7]

 Bhutan[değiştir | kaynağı değiştir]

Shabdrung Ngawang Namgyal (1594–1651) Tibet'ten kaçıp Butan'daki aşiretleri( derebeylerini ) birleştirdi. Ülkede bugün de halen geçerli olan ikili bir yönetim sistemi kurdu ki , sisteme göre dini işlemlerde the Je Khenpo denilen ruhani lider , devlet (seküler) işlerinde ise the Druk Desi denilen bir lider güç paylaşımı ile ülkeyi halen yönetmektedir.

 Çin[değiştir | kaynağı değiştir]

Sun Yat-sen -- Çin Cumhuriyeti'nin kurucusu ( "Father of the Country" (國父) of the Republic of China ) olarak kabul edilir.Çin İç Savaşı sonrasında ,Çin Cumhuriyeti ikiye bölünmüştü. Bir taraf Çin Halk Cumhuriyeti olmuş , diğer taraf ise Tayvan olarak bildiğimiz Çin Cumhuriyeti olarak devlet halini almıştı.Mao Zedong ise genel olarak Çin Halk Cumhriyeti'nin mimarı olarak kabul edilmektedir.

 Hindistan[değiştir | kaynağı değiştir]

Mahatma Gandhi (1869–1948) genellikle Hindistan'ın kurucusu olarak kabul edilir. Britanya Hindistanı yönetiminden bağımsızlık için mücadele elen ve çeşitli Güney Asya bölgelerinin Hindistan adı altında birleşmesi için mücadele eden Hindistan Ulusal Kongresi'nin en büyük liderlerinden biridir. Ayrıca Hindistan'ın ilk Hindistan Başbakanı olan Cevahirlal Nehru ve ilk Başbakan yardımcısı olan Vallabhbhai Chaverbhai Patel de kurucular olarak bilinir.[8] Ayrıca bir eğitimbilimci , önde gelen bir siyasi figür , Hindistan'ın ilk Adalet Bakanı ve Hindistan anayasasının mimarı , olan Dr. Bhimrao Ramji Ambedkar (1891–1956) içinde kurucu denilebilir. Hindistan anayasası bireyler için geniş ölçüde sivil haklar ( dini özgürlükler , dokunulmazlığın kaldırılması ve her türlü ayrımcılığın yasaklanması vs. ) konusunda anayasal güvence ve koruma sağlamıştı. Anayasa 9 Ağustos 1949'da Kurucu bir meclis tarafından kabul edilmişti. Bir müslüman olan Abul Kalam Azad'da aynı zamanda Hindistan'da birlikte yaşamak için mücadele edenlerden olmakla birlikte ilk Millî Eğitim Bakanı'dır.[9]

 Endonezya[değiştir | kaynağı değiştir]

Sukarno, Endonezya'nın İlk Devlet Başkaını

Sukarno ( Ahmet Şükrani ) ve Muhammed Hatta Endonezya'ının kurucularıdır. 17 Ağustos 1945'de Sukarno tarafından okunan ve ülkenin Hollanda'dan bağımsızlığını ilan eden bağımsızlık bildirgesini her ikisi de imzalamıştır. Birgün sonrasında sırasıyla Başkan ve Başkan Yardımcısı olarak seçildiler. Hollanda bu bağımsızlığı tanımadığı için 1945 ile 1949 yılları arasındaki Endonezya Ulusal kurtuluş savaşı sırasında her iki karakterde öncüydü ve Hollandalılara karşı savaşta halkın birliğinin sembolü olarak görünüyorlardı.Muhammed Hatta Lahey'de Ağustos 1949'da başlayan ve 23 Aralık 1949'da Hollanda tarafından bağımsızlığın resmen tanındığı Hollanda-Endonezya Yuvarlak Masa toplantılarına başkanlık etmişti.[10]

 İran[değiştir | kaynağı değiştir]

Büyük Kiros (MÖ 600 – MÖ 530 ) (Büyük Keyhüsrev ve Büyük Kuraş olarak da bilinir )Akamanış Hanedanlığı altında o tarihe kadar görülmemiş büyüklükte bir dünya imparatorluğu olan ( yaklaşık 50 milyon nüfus [11] ve dünya nüfusunun % 44'üne sahip [12] ) Pers İmparatorluğu'nu kurmuştur.[13]

 İsrail[değiştir | kaynağı değiştir]

David Ben-Gurion ( David Grün ) (1886 - 1973) Israil'in kurucusu ve ilk başbakanıdır.

 Güney Kore[değiştir | kaynağı değiştir]

Hwanung (환웅;桓雄) ve oğlu Dangun Wanggeom (단군왕검; 檀君王儉) ilk Kore Krallığı olan Gojoseon'un efsanevi kurucularıdır. Kuruluş tarihinin MÖ 3 Ekim 2333 olduğuna inanılır.[14] 3 Ekim ayrıca Güney Kore'de ulusal kuruluş bayramdır. .

 Malezya[değiştir | kaynağı değiştir]

Tunku Abdülrahman (8 Şubat 1903 – 6 Aralık 1990) genellike "the Tunku" (Malezya'da prenslere verilen ad ) ve Bağımsızlığın Babası ( Bapa Kemerdekaan - Father of Independence) veya Malezya'nın Babası ( Bapa Malaysia -Father of Malaysia) olarak adlandırılır. Abdülrahman 1955'den itibaren Malaya Federasyonu Eyalet Başbakanlığını yaptı ve 1957'deki bağımsızlık sonrasında ülkenin ilk başbakanlığını yaptı. Sabah, Saravak ve Singapur'un 1963'te birleşip Malezya'yı oluşturmasından sonra da başbakan olarak görev aldı. Singapur 1965 yılında bu birlikten ayrılarak bağımsızlığını ilan etmiştir.

 Moğolistan[değiştir | kaynağı değiştir]

Cengiz Han ölümünden sonra yapılan bir portre

Cengiz Han (Chinggis Khaan, Çinggis Haan) (ya da doğum adıyla Temuçin (anlamı: demirci)), (Moğolca: Чингис Хаан ya da "Tengiz" (anlamı: deniz)), Farsça: جنكيز خان (d. 1162 – ö. 18 Ağustos 1227). Günümüz Moğolistan'ın kurucusu olarak bilinir ve birçok göçebe aşireti birleştirerek Moğol İmparatorluğu'nu kurmuştur. Çin hakimiyeti altındaki Moğolistan Halk Cumhuriyeti dönemindeki azalan eğilime rağmen, 1990'daki demokratik devrim sonrasında Cengiz Han tekrar Cengiz'in Moğolistanı ibaresiyle modern Moğolistan'ın kurucusu olarak taçlandırılmıştır.

 Myanmar[değiştir | kaynağı değiştir]

Myanmar , Birmanya ve Burma olarak bilinir. Anawrahta Antik Burma krallığı olan Pagan Krallığı'ın kurucusudur. Myanmar olarak da bilinen modern Burma'nın kurucusu ise General Aung San'dır. Ülkenin bağımsızlığını görememiş olsada , bağımsızlık hareketinin ve hükümetin temel altyapısını o hazırlamıştır. Aung San'ın siyasi hayatı 1930'da bir İngiliz idareciyi görevi kötüye kullanmak suçladığı Rangoon Üniversitesi gazetesinde editör olarak başlamıştı. 1940 sonlarında askeri eğitim almak için Japonların kontrol ettiği Tayvan'a ve Xiamen'e gitti ve Burma Ulusal Ordusuna liderlik ederek Japonların Burmayı işgal etmesine yardımcı oldu. Daha sonra taraf değiştirerek müttefikler safına geçti ve Burma Seferi'ne yardım etti. Savaş sonrasında , tekrar idareyi alan İngiliz yönetimi tarafından Burma Yönetme Konseyi Başkan Yardımcılığı görevine getirildi ve sonrasında da bağımsızlık görüşmelerine girebilecek konuma gelmişti. Ayrıca Şubat 1947'de imzalanan ve diğer ulusal gruplar arasında birlik sağlamayı amaçlayan Panglong Anlaşmasının hazırlanmasına da yardımcı olarak tüm Burma topraklarının bağımsızlığına giden yolu açtı. Fakat 19 Temmuz 1947'de Rangoon'daki yürütme konseyi toplantısı sırasında kabine üyeleri ile birlikte suikaste uğradılar.

 Nepal[değiştir | kaynağı değiştir]

Prithvi Narayan Şah birçok kişi tarafından Nepal'in birliğini sağlayan kişi olarak kabul edilir ve Nepal'in kurucusu olarak tanınır. Anlatıldığına göre birleşik bir Nepal'i idare etme düşüncesini eski adı Nepa Vadisi olan Katmandu'ya yakın bir tepede hayal etmiş ve bu birlleşik Nepal'i idare etmeye karar vermiştir. Stratejik planı oldukça başarılıydı ve halefleri bu planı geliştirebildiler. Prithvi Narayan Şah'dan sonra gelenler 2008'de Monarşi'nin kaldırılışından önceki 2006'daki demokratik dönüşüme kadar , Kral Gyanendra Bir Bikram Şah Dev'in de yetkilierini alarak 240 yıl ülkeyi yönettiler.

 Pakistan[değiştir | kaynağı değiştir]

Pakistan'ın kurucusu olan Muhammed Ali Cinnah (1876–1948), müslüman bir avukattır. İngiliz sömürgesi altındaki Hindistan yönetimi döneminde müslümanların hakları için önce Hindistan Ulusal Kongre Partisinde ve sonra da Müslüman Birliği'nde mücadele etmiştir. Kaydi Azam قائد اعظم / Büyük Önder ve Milletin Babası olarak da anılır.

Cinnah siyasi kariyerine Hindu-Müslüman birliği ile Hindistan'ın bağımsızlığı mücadelesi için başlamış fakat sonra İki Millet Teorisi'ne inanmaya başlamış ve sonraları oydaşmacılık olarak adlandırılan stratejiyi benimseyerek müslüman milliyetçiliğini pazarlık unsuru olarak kullanmıştır.3. Ağa Han , şehit başbakan Liyakat Ali Han ve Şair filozof olan Muhammed İkbal ile çalışmıştır. Bu kişilerin hepsi aslında bir nebze kuruculardır. Ağa Han ayrıca Müslüman Birliği'nin kurucusudur. Çohdri Rahmet Ali Pakistan kelimesini bulmuştur ve Pakistan kelimesinin isim babasıdır. Müslüman modernist ve reformist olan Seyyid Ahmed Han , bazıları tarafından İki Millet Teorisi'nin doğmasına neden olduğu söylenen Aligarh Hareketi'nin kurucusudur

 Filipinler[değiştir | kaynağı değiştir]

Jose Rizal, Filipinler'in ulusal kahramanı

Jose Rizal Filipinler'in İspanya'dan bağımsızlığını ilan eden deklerasyonu ve sonraki yeni ABD hükümetine karşı yenilgileri görecek kadar yaşayamadı ama Filipinler'de bir ulusal kimlik oluşmasına çok ciddi katkı yaptı. Bir romancı ve eleştirmen olarak çok etkili kitaplar yazmıştı ki bu nedenle Filipinler'in güneyindeki Mindanao adasına sürüldü. Sürgünden sonra bir ara tekrar tutuklanarak 30 Aralık 1896'da idam edildi. Daha ABD yönetimi altındaki dönemde bile ulusal kahraman olarak ilan edilmişti. Bağımsızlık sonrası dönemde ise tüm ikinci dereceli okullarda ve liselerde Rizal ile ilgili dersler okutulması kararı alındı.

Referanslar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Kwame Nkrumah's Vision of Africa". www.bbc.co.uk. http://www.bbc.co.uk/worldservice/people/highlights/000914_nkrumah.shtml. 
  2. ^ Joseph Roberts, Liberia's first President! The African American Registry
  3. ^ "S Leone honours Africa slave campaigners". news.bbc.co.uk. http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6466951.stm. 
  4. ^ CIA Factbook on Afghanistan
  5. ^ Singh, Ganḍā (1959). Ahmad Shah Durrani: Father of Modern Afghanistan. Asia Publishing House. ss. 457. ISBN 978-1-4021-7278-6. http://books.google.com/?id=F_A8AAAAMAAJ. Erişim tarihi: 2010-08-25. 
  6. ^ http://www.thedailystar.net/story.php?nid=93650
  7. ^ Mustafa, Sabir (14 Nisan 2004). "Listeners name 'greatest Bengali'". BBC News. http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3623345.stm. 
  8. ^ Patel (genellikle Hindistan'ın Demir Adamı olarak bilinir ), Güney Asya'daki birçok Müslüman ve Hindu kralının yetkilerini merkezi hükümete devretmek istememesine rağmen Hindistan'ı bir ulus devlet yapması nedeniyle Hindistanlıların çoğu tarafından kurucu olarak kabul edilir.Gandhi & Nehru
  9. ^ Bhimrao Ambedkar
  10. ^ H. J. Van Mook (1949). "Indonesia". Royal Institute of International Affairs 25 (3): 274–285. JSTOR 3016666. ; Charles Bidien (5 December 1945). "Independence the Issue". Far Eastern Survey 14 (24): 345–348. doi:10.1525/as.1945.14.24.01p17062. JSTOR 3023219. ; Taylor, Jean Gelman (2003). Indonesia: Peoples and History. Yale University Press. ss. 325. ISBN 0-300-10518-5. ; Reid (1973), page 30
  11. ^ Akamanış Hanedanı'na ait nüfus tahminleri 10 ile 80 milyon arasında farklılık göstermektedir. Birçoğu 50 milyonu kabul eder. Prevas (2009, p. 14) tahmini 10 milyon. Strauss (2004, p. 37) tahmini 20 milyon. Ward (2009, p. 16) tahmini 20 milyon. Scheidel (2009, p. 99) tahmini 35 milyon. Daniel (2001, p. 41) tahmini 50 milyon. Meyer ve Andreades (2004, p. 58) tahmini 50 milyon. Jones (2004, p. 8) tahmin 50 milyon üstünde. Richard (2008, p. 34) tahmini yaklaşık 70 million. Hanson (2001, p. 32) tahmini yaklaşık 75 milyon. Cowley (1999 and 2001, p. 17) tahmini muhtemelen 80 milyon şeklindedir.
  12. ^ Bakınız http://www.census.gov/population/international/data/idb/worldhis.php
  13. ^ Schmitt Achaemenid dynasty (i. The clan and dynasty)
  14. ^ "Go-Choson". Asianinfo.org. http://www.asianinfo.org/asianinfo/korea/history.htm. Erişim tarihi: 2009-11-03.