Düzmece Dimitri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Ayrıca bakınız ; Dmitry İvanovich (Rusya)

Düzmece Dimitri
Pseudo-Dmitrius.jpg
I. Dimitri, Polonyalı sanatçı Mniszek in portre çalışması; Devlet Tarih Müzesi, Moskova
Tüm Rusya'nın Çarı
Hüküm süresi 21 Temmuz 1605 - 17 Mayıs 1606
Taç giymesi 21 Temmuz 1605
Önce gelen II. Fyodor
Sonra gelen IV. Vasili
Eş(leri) Marina Mniszek
Tam ismi
Grigory Bogdanoviç Otrepyev
Hanedan Rurik
Babası Korkunç İvan[1]
Annesi Bilinmiyor
Doğum 1581
Moskova
Ölüm 17 Mayıs 1606
Moskova
İmza
Dini Rus Ortodoks

I. Dimitri (ö. 1606) Moskova Büyük Prensliği tahtında hak iddia edip, 1605'ten 1606'daki ölümüne kadar yaklaşık bir yıl boyunca I. Dimitri adıyla Rus çarı ünvanını sürdürdü. Dimitri'nin gerçek ismi Yuri (Grigory) Otrepyev'dir.[2] Rurik hanedanının sona ermesiyle (1598) başlayan Karışıklık Dönemi sırasında, IV. İvan'ın 1591'de Ugliç'te esrarengiz biçimde ölen küçük yaştaki oğlu Dimitri İvanoviç olduğunu öne sürmüştür. Gençliğinde ülkenin önde komutanlarından eğitim almıştır ve Düzmece Dmitri'nin ilerleyen zamanlarda gerçek IV. İvan'ın oğlu olduğunu savunmuştur. Ayrıca Dimitri'yi asker olarak eğiten komutanı Gerasim Evangelical, I. Aleksey dönemine kadar yaşamış o dönemlerde 1655 yılında bir köydeki suikastta ölmüştür.[3]

I. Dimitri, Rurik Hanedanı'nın son çarı I. Fyodor'un ölümünün ardından eniştesi Boris Godunov'un tahta geçmesi üzerine ortaya çıktı ve Godunov'un tahta çıkışının geçersiz olduğunu ilan etti. Birçok tarihçiye göre Grigori (Yuri) Bogdanoviç Otrepyev adlı, sonradan keşişliğe başlamış, Romanovlara yakın bir soylu olan Dimitri, tahtın yasal varisi olduğuna içtenlikle inanıyordu. Moskova'da bulunduğu 1601-1602 yıllarında Prens Çareviç Dimitri olduğunu öne sürdü. Ama sürgünle tehdit edilince, 1603'te Litvanya'ya kaçtı. Burada Moskova Büyük Prensliği tahtını ele geçirmek için askeri bir sefer düzenlemek üzere destek aramaya başladı. Bazı Litvanyalı ve Polonya'lı soyluların yanı sıra Cizvitlerden aldığı yardımlarla Kazaklardan ve serüvencilerden oluşan bir ordu topladı ve 1604 sonbaharında Rusya'ya girdi. Askeri yenilgiler almasına karşın, Rusya'nın güneyinde çok sayıda yandaş kazandı. Dimitri İsyanı bozulup askerlerin moralleri kırılıp ordu dağılacakken, Nisan 1605'te Çar Boris Godunov'un ölümü üzerine, askerleri I. Dimitri'nin safına geçti ve veliaht olan oğlu boyarlarca öldürüldü.

Haziran 1605'te Moskova'ya törenlerle giren I. Dimitri çar ilan edildi. Ama saray gelenek ve göreneklerine uymaması, Polonya'lı bir aristokratın kızı olan karısı Marina Mniszek'in Polonyalıların etkisi altına girmesi ve OsmanlılarAvrupa'dan çıkarmak için Rusları büyük bir Hıristiyan ittifakına sokmaya çalışması, Ortodoks Rusya'yı Katolikleştirmeye çalışması yandaşlarının uzaklaşmasına yol açtı. Mayıs 1606'da boyarlardan Vasili Şuyski bir darbe yaparak I. Dimitri'yi öldürdü ve çar oldu. Yakılan cesedinini külleri Polonya sınırına savruldu.[4]

Dimitri'nin Rus Çarlığı tahtına çıkışı[değiştir | kaynağı değiştir]

I. Dimitri (Grigory Otrepyev)

Rusya'da IV. İvan'ın ölümünün ardından oğlu I. Fyodor çar ilan edilmiştir. Fakat iyi bir çar olamadığı için ulusal konsey ile birlikte ve eşinin kardeşi Boris Godunov ile birlikte ülkeyi yönetmiştir. 17 Ocak 1598'de ölen I. Fyodor'dan sonra Boris Godunov ulusal konsey tarafından çar ilan edilmiştir. Tahta çıkan Çar Boris, henüz tahta çıkmadan önce IV. İvan'ın küçük oğlu Dimitri İvanoviç'i öldürterek ileride tahtta hak iddia etmesini engellemeye çalışmıştır.[5] Ancak Polonya'da yaşayan münzevi bir keşiş olan Grigory bu olayları duyması üzerine Rus tahtına çıkmanın yollarını aramaktadır. Rusya'ya giderek kendisini IV. İvan'ın Vasili Şuyski tarafından Ugliç'te öldürülen oğlu Dimitri İvanoviç olduğunu söyleyip, eniştesi Boris Godunov'un tahta çıkışını geçersiz saymıştır. Halk Ruriklerden geldiğine inandığı Grigory'i desteklemiştir, bu durum çar'ın kulağına kısa sürede gitmiştir. Boyarlar Grigory'i sürgünle tehdit etmiştir ve Grigory Litvanya'ya kaçmıştır. Orada Lehistan kralı, III. Zygmunt Waza'nın desteğini alarak büyük bir ordu toplama girişimlerine başlamıştır. Kral Waza, Grigory'nin komutasına 3500 asker vermiştir. Böylece bazı Kazaklar'da Prens Dimitri (Grigory Otrepyev)'in ordusuna katılmıştır. Desteği toplayan Dimitri Moskova'ya gitmiştir. Çar Boris Godunov boyarları toplayarak toplantı yapacağını duyurmuştur. Halk artık Düzmece Dimitri'nin safında yer almıştır, Çar Godunov, Küçük yaşta Dimitri İvanoviç'i öldürmenin üzüntüsüyle tahtında ölmüştür. Oğlu II. Fyodor tahta çıkmaya hazırlanırken Düzmece Dimitri Rus boyarları kendi tarafına çekerek II. Fyodor'u öldürtüp Haziran 1605'te Kremlin'e girdi ve 21 Temmuz 1605'te resmen Rus çarı ilan edildi.[6]

Çar olarak Düzmece Dmitri'nin Politikaları[değiştir | kaynağı değiştir]

III. Zygmunt Waza, Düzmece Dimitri'den bağlılık yemini alır. Çizim; Nikolai Nevrev (1874)
Carl Wenig trafından 1879'da hazırlanan Düzmece Dmitri'nin hayatının son anları adlı bir portresi.
I. Dimitri ve Çariçe'si Marina Mniszech.

Münzevi bir keşiş olan Dimitri, bir süre Polonya'da uşaklık yapmıştır. Rus Çarlığı'nda I. Fyodor'un ölümünden sonra tahta çıkan Boris Godunov'un çar olmasını geçersiz saymış ve Polonya kralı, III. Zygmunt Waza'nın desteğiyle ordu toplayıp, kendini IV. İvan'ın öldürülen küçük oğlu Dimitri İvanoviç olduğunu savunarak Rus Çarlığı tahtında hak talep etmiştir.

23 Nisan 1605'de ansızın ölen Çar Boris Godunov'un yerine tek oğlu II. Fyodor tahta çıkmıştır. Kısa süre tahtta kalan II. Fyodor kendine bağlı boyarları tarafından öldürülerek yerine Düzmece Dimitri'yi çar ilan etmişlerdir.

Dış politikaları, Dmitri Polonya-Litvanya Birliği ve Papa ile bir ittifak içine girmeye çalışmıştır. Osmanlı İmparatorluğu'na karşı bir savaş planlamıştı ve seri silah üretilmesini emretmiştir. Bu isteği üzerine boyarların düşmanlıklarını kazanmıştır.

8 Mayıs 1606, Dmitri Moskova'da Marina Mniszech ile evlendi. Bir Rus Çarı başka inançtan bir kadınla evlendiği zaman, o kadın Rus Ortodoksluğu'na inanması gerekiyordu, ancak Marina dinini değiştirmeyi kabul etmedi. Marina Mniszech, Dimitri'yi değil sadece Rus Çarlığı tahtında Çariçe olmak istiyordu.[7]

Bu hem Rus Ortodoks Kilisesi'ni, boyarları ve halkını kızdırdı ve Dimitri'nin düşmanlarının desteğini arttırdı. Prens Vasili Şuyski başkanlığında boyarlar, Roma Katolik ile Çar I. Dimitri'yi suçlayarak, ona karşı komplo başlattılar.

17 Mayıs 1606 sabahı, komplocular Kremlin Sarayı'nı bastılar. Dmitri bir pencereden kaçmaya çalıştı ama bacağını kırdı. Ploter isimli bir nişancı tarafından sırtından vurarak Dimitriyi öldürdü. Dimitri'nin cesedi Moskova meydanına getirilerek yakıldı. Yakılan cesedinin külleri Polonya sınırına savruldu. Çar I. Dimitri saltanatı sadece on ay sürmüştü. Çar IV. Vasili onun yerine tahta geçti.[8][9]

Dimitri'nin ölümünden sonra Moskova'nın her yerinden kendini IV. İvan'ın öldürülen oğlu Dimitri İvanoviç olduğunu söyleyen sahte Dimitriler ortaya çıkmıştır. Bunların en önemlileri II. Düzmece Dimitri ve III. Düzmece Dimitri'dir. Bu iki düzmeceler I. Dimitri'nin Polonyalı eşi Marina Mniszech ile evlendiler, Marina sadece tahtı istiyordu.[10]

Literatür'de tasvirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Önce gelen:
II. Fyodor
Rusya Çarı
1605 - 1606
Sonra gelen:
IV. Vasili

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ana Britannica, Cilt 10, s. 224

Referanslar[değiştir | kaynağı değiştir]