Cibranlı Halit

Cibranlı Halit
Doğum	Muş
Ölüm	Bitlis
Bağlılığı	Osmanlı Devleti Türkiye Cumhuriyeti
Rütbesi	Miralay
Savaşları/Çatışmaları	I. Dünya Savaşı, Kurtuluş Savaşı

Miralay Cibranlı Halit Bey (Kürtçe: Xalit Begê Cibirî veya Xalîd Beg Cîbran; 1882; Varto, Muş - 14 Nisan 1925, Bitlis), Osmanlı Devleti ve Türkiye Cumhuriyeti ordusunun subayı. Kürt İstiklal Komitesine başkanlık ettiği ileri sürülmektedir.

Gençlik ve askerlik

1882 yılında Muş'un Varto (Gumgum) ilçesinde doğdu. Babası Cibran aşireti'nin reisi Mahmut Bey'di. İstanbul'da bulunan Aşiret Mektebi'ni bitirdikten sonra Harbiye Mektebi Aşiret Sınıfı'na girdi, ve Erkan-ı Harp Mektebi'ne alınan tek Kürt kökenli Harbiye Mektebi Aşiret Sınıfı öğrencisi oldu. Bu okulu Yüzbaşı rütbesiyle bitirerek yaver unvanıyla Osmanlı Ordusu'na katıldı.

I. Dünya Savaşı'nın başlaması üzerine Filistin'deki görevini bırakıp Varto'ya döndü. Cibran aşireti mensuplarından oluşan üç hafif süvari alayından birinin başına geçti ve Rus ordusuna karşı savaştı. Bu savaşta gösterdiği kahramanlıktan dolayı miralaylık rütbesine terfi edildi. Kurtuluş Savaşı'nda Mustafa Kemal'in yanında yer aldı ve İstanbul Hükûmeti'yle müttefiklere tavır aldı.

Paris konferansı

Cibranlı Albay Halit, 1919 yılında Şerif Paşa ile birlikte Paris Konferansında Kürt delegesi olarak çalıştı. 1 Mart 1920 tarihinde konferansa bir Kürdistan haritası sundu. Doğu illerinin paylaşımı konusunda Ermeni Boğos Nubar Paşa ile mutabakata varılmasını sağladı. Sevr Anlaşması maddelerine dayanarak Kürt Teali Cemiyeti başkanı Seyit Abdülkadir ve TBMM mebusu Yusuf Ziya Bey ile temasa geçerek milletler cemiyetine başvurmak istedi. Ermeniler ile doğu illerinin paylaşılması konusu gündeme gelince birçok aşiret ve kişilerden tepkiler aldı. Sözgelimi Said Nursi doğu illerinin İngiliz himayesinde ve Sevr Anlaşması altında paylaşılması fikrini lanetleyen yazılar yayınladı.

Kürt İstiklâl Komitesi

Şeyh Said'in kayınbiraderi olan Cıbranlı Halit Bey, gizli Kürt İstiklal Komitesinin kurucularındandır. 20 Aralık 1924'te Erzurum'da tutuklandı ve Süvari Tümen Komutan Vekili Albay Ferit Bey başkanlığında kurulan Bitlis Harp Divanı'nda yargılandı. Hıyanet-i Vataniye Kanunu gereğince verilen karar sonucu 14 Nisan 1925 saat 5.30'da Bitlis'te Yusuf Ziya Bey, Yusuf Ziya'nın kardeşi Teğmen Ali Rıza Bey, Yusuf Ziya'nın damadı Faik Bey ile Molla Abdurrahman ile birlikte kurşuna dizildi.

Savaşları

I. Dünya Savaşı Doğu Cephesi

Kurtuluş Savaşı

Akrabalık

Cıbranlı Mahmud Bey

Şeyh Said

Fatma Hanım

Cıbranlı Miralay Halit Bey

Güllü Hanım

Binbaşı Kasım Bey

Kaynakça

• Demir Özlü, Öteki Günler Gibi Bir Gün, "Cibranlı Halit Bey'in Ölümü", ISBN 978-975-304-189-8
• Tahsin Sever, 1925 Kürt Hareketinin Yapısı ve Hedefleri, Payamaazadi, 2006 PDF dosyası
• "Kürt Teali cemiyetinden PKK'ya", Avni Özgürel, 02 Aralık 2007, Radikal Gazetesi
• Uğur Mumcu, Kürt - İslam Ayaklanması 1919-1925, Tekin Yayınları, İstanbul, 1991, s. 62-68. ISBN 975-478-088-9
• Mehmet Şerif Fırat, Doğu İlleri ve Varto Tarihi, M.E.B Yay., Ankara, 1961.

Ayrıca bakınız

• Yusuf Ziya Bey
• Hacı Musa Bey
• Şeyh Said
• Seyit Abdülkadir