Cibranlı Halit

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Cibranlı Halit
Miralay Cibranlı Halit Bey
Doğum Muş
Ölüm Bitlis
Bağlılığı Osmanlı Devleti
Türkiye Cumhuriyeti
Rütbesi Miralay
Savaşları/Çatışmaları I. Dünya Savaşı, Kurtuluş Savaşı

Miralay Cibranlı Halit Bey (Kürtçe: Xalit Begê Cibirî veya Xalîd Beg Cîbran; 1882; Varto, Muş - 14 Nisan 1925, Bitlis), Osmanlı Devleti ve Türkiye Cumhuriyeti ordusunun subayı. Kürt İstiklal Komitesine başkanlık ettiği ileri sürülmektedir.

Gençlik ve askerlik[değiştir | kaynağı değiştir]

1882 yılında Muş'un Varto (Gumgum) ilçesinde doğdu. Babası Cibran aşireti'nin reisi Mahmut Bey'di. İstanbul'da bulunan Aşiret Mektebi'ni bitirdikten sonra Harbiye Mektebi Aşiret Sınıfı'na girdi, ve Erkan-ı Harp Mektebi'ne alınan tek Kürt kökenli Harbiye Mektebi Aşiret Sınıfı öğrencisi oldu.[1] Bu okulu Yüzbaşı rütbesiyle bitirerek yaver unvanıyla Osmanlı Ordusu'na katıldı.

I. Dünya Savaşı'nın başlaması üzerine Filistin'deki görevini bırakıp Varto'ya döndü. Cibran aşireti mensuplarından oluşan üç hafif süvari alayından birinin başına geçti ve Rus ordusuna karşı savaştı. Bu savaşta gösterdiği kahramanlıktan dolayı miralaylık rütbesine terfi edildi. Kurtuluş Savaşı'nda Mustafa Kemal'in yanında yer aldı ve İstanbul Hükûmeti'yle müttefiklere tavır aldı.

Paris konferansı[değiştir | kaynağı değiştir]

Cibranlı Albay Halit, 1919 yılında Şerif Paşa ile birlikte Paris Konferansında Kürt delegesi olarak çalıştı. 1 Mart 1920 tarihinde konferansa bir Kürdistan haritası sundu. Doğu illerinin paylaşımı konusunda Ermeni Boğos Nubar Paşa ile mutabakata varılmasını sağladı. Sevr Anlaşması maddelerine dayanarak Kürt Teali Cemiyeti başkanı Seyit Abdülkadir ve TBMM mebusu Yusuf Ziya Bey ile temasa geçerek milletler cemiyetine başvurmak istedi. Ermeniler ile doğu illerinin paylaşılması konusu gündeme gelince birçok aşiret ve kişilerden tepkiler aldı. Sözgelimi Said Nursi doğu illerinin İngiliz himayesinde ve Sevr Anlaşması altında paylaşılması fikrini lanetleyen yazılar yayınladı.[2][3]

Kürt İstiklâl Komitesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Şeyh Said'in kayınbiraderi olan Cıbranlı Halit Bey, gizli Kürt İstiklal Komitesinin kurucularındandır. 20 Aralık 1924'te Erzurum'da tutuklandı ve Süvari Tümen Komutan Vekili Albay Ferit Bey başkanlığında kurulan Bitlis Harp Divanı'nda yargılandı. Hıyanet-i Vataniye Kanunu gereğince verilen karar sonucu 14 Nisan 1925 saat 5.30'da Bitlis'te Yusuf Ziya Bey, Yusuf Ziya'nın kardeşi Teğmen Ali Rıza Bey, Yusuf Ziya'nın damadı Faik Bey ile Molla Abdurrahman ile birlikte kurşuna dizildi.[4]

Savaşları[değiştir | kaynağı değiştir]

I. Dünya Savaşı Doğu Cephesi

Kurtuluş Savaşı

Akrabalık[değiştir | kaynağı değiştir]

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Cıbranlı
Mahmud Bey
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Şeyh Said
 
Fatma Hanım
 
Cıbranlı Miralay
Halit Bey
 
Güllü Hanım
 
Binbaşı
Kasım Bey
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Not[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Kürt Teali cemiyetinden PKK'ya", Avni Özgürel, 02 Aralık 2007, Radikal Gazetesi
  2. ^ Ergün Baybars, İstiklal Mahkemeleri, s.219
  3. ^ İslam Ansiklopedisi Kürtler maddesi s.1089-1106
  4. ^ Mehmet Nuri Dersimi, Dersim Tarihi, Eylem Yayınevi, İstanbul, s. 153, Uğur Mumcu, Kürt - İslam Ayaklanması 1919-1925, Tekin Yayınları, İstanbul, 1991, s.102, 204. Dersimi'ye göre 15 Nisan 1925.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]