Cevizli, Şavşat

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 41°18′N, 42°23′E

Cevizli
—  Köy  —
Koordinatlar: 41°18′K 42°23′D / 41.3°K 42.383°D / 41.3; 42.383
Ülke Türkiye Türkiye
Coğrafi bölge Karadeniz Bölgesi
İl Artvin
İlçe Şavşat
Rakım 1.227 m m (İfade hatası: Tanınmayan "m" kelimesi ft)
Nüfus (2000)[1]
 - Toplam 362
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
İl alan kodu 466
İl plaka kodu 08
Posta kodu 08700

Cevizli, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı ve ilçeye 13 km uzaklıktaki bir köy olup eski adı Tibet'tir.

Köy eski bir yerleşim yeri olup, köy halkının en eski gelenlerinin bir sefer sırasında burdan geçen ve köyü görüp beğendiği için daha sonra gelip burya yerleşen insanlardan oluştuğu ifade edilmektedir. Köydeki bazı insanların misal Terzioğulları mahallesindeki bazı kişilerin Uygurlara benzer göz yapısı vardır. Ayrıca -Turutlar-mahallesi bir KIPÇAK boyunun ismini taşımaktadır ki bu kökeni gösteren bir işarettir. Eski Gürcistan'da Kıpçakların yerleştirilmesi sebebini Kıpçaklar sayfasından öğrenebilirsiniz.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyde eski tarihlerde Ermenilerin yaşadığı fakat bir veba salgını dolayısıyla toplu olarak ölümler yaşandığından köyün daha sonra boş kaldığı bilinmektedir.Haziran 1080'de Selçuklu Başbuğu ile Danişmendli Emir Ahmet, Son Bagratlı – Bizans Müttefikleri Ordusu’nu Posof’un Kol Kalesi altında yapılan meydan savaşında yenince Çoruh Boyları Muş - Oğuz Türkmenlerin’in yerleşim yeri oldu. Fakat Kafkaslar Kuzeyinden gelen Ortodoks Kıpçak/Kuman Türkleri, mezhepdaşları Bağratlıları canlandırarak 40 bin atlı ve ondan daha çok yaya asker ile 1123'de Tiflis ve 1124'te Ardahan ile Çoruh Selçuklular’a bağlı İslam-Türk Beylikleri’nden aldılar ve uç bölgelerine ailelerini de getirip koruyucu savaşçılar olarak yerleştiler.Kıpçaklar Göktürk devletinin batı kolu olup eski tarihlerde ellerinde Göktürklerin simgesi olan bozkurt simgeli bayraklarla Artvin yöresine ve Şavşat'a geldikleri kaynaklarda geçmektedir.Bagratlıların merkezi şimdiki adıyla Cevizli Köyü eski adıyla TİBET'tir.Sargis,Yavuz Sultan Selim döneminde İslamiyeti kabul etmiştir ki Sargis Gürcü ordularına başkomutanlık yapmıştır dolayısıyla Kıpçaklara Gürcü denmesinin nedeni de bunun gibi Gürcü devletinde önemli yerler işgal etmelerinden dolayıdır. Bu yüzden bugüne kadar Ahılkelek-Ahıska-Ardahan-Ardanuç-Oltu-Tortum-Şavşat-Artvin yerli halkının konuştuğu Türkçe, Kıpçak/Kuman ağzına dönmüş bulunuyor. Sarı saçlı, gök gözlü, uzun boylu ve insan güzeli olan Kıpçaklar, bugünde kumral tipinde olan halkı oluşturmaktadırlar.

İşte bu Ortodoks-Kıpçak/Türkleri’nin Posof’la Çataldere'nin birleştiği yerdeki Çak-su üzerinde bulunan ve eski merkez Çak Kalesi'nde ocaklı olarak yaşayan Kıpçaklı T. Sargis, İlhanlılar'ın ilk çağı 1267/8 yılında, Tebriz'de Abaka Handan "Gürcistan-Atabeki" unvanını alarak, Çoruh (Artvin) ve Yukarı Kür (Ardahan-Ahıska-Ahılkelek) Bölgesi’nin "İlbeği"si oldu. Böylece ATABEKLER sülalesini kurmuş oldu. Anadilleri; Kıpçak Türkçesi olduğundan, bugün Artvin ili ve Kars'ın Kür Boyu’ndaki 5 ilçesinin "Gogaren/Gogarlı ve Çin-Çavat" (Çin/Kaşgar ilinden gelme Çavaklar) diye anılan en eski halkı da, Kuman-Kıpçak ağzı ile konuşurlar. Yöre halkı, yöreye Gürcülerin kendilerini koruması davetiyle 1118'de geldiği kabul edilen Kıpçaklardan oluşmaktadır.Önce 300.000 aile gelen Kıpçaklar daha sonra 40.000 aile gelerek Kars'tan Erzurum'un Olur,Oltu,Tortum,İspir'den Hopa'ya kadar geniş bir alanda yerleşmişlerdir.Köyde yaşayan halk tarihte sarı saçlı,mavi gözlü,uzun boylu yakışıklı Türk boyu olarak geçen bu Kıpçak Türklerinin torunlarıdır.

Köyümüzdeki Kıpçak-Uygur Kökeni Nasıl Açıklanır[değiştir | kaynağı değiştir]

Daha ziyade Macar tarihçilerinin mesaisine borçlu olduğumuz yeni bilgilere göre, 1020 civarında, Batı Sibirya’da büyük bir Kimek-Kıpçak kavimler birliği vardır. Kuman (Macarca Kun) kavim yapısının, Kunlar ve Sarıkların yanı sıra en önemli üçüncü halkı olan Kıpçaklar bu devirde birleşmişler ve kaynaşmışlardır; sonraları çok meşhur olan Kuman kavim adı da, işte bu devirde ortaya çıkmıştır. Bu devirde görülen Kuman-Kıpçak kavimler birliğinden evvel, Kuman halkı daha doğuda yaşarken, Sarı Uygurları yenip ülkelerini işgal etmişler ve bu halkın bir kısmını kendilerine bağlamışlardır. İşte bu Kuman-Sarı Uygur birleşmesi, X. asrın ikinci yarısında, Kıtaylar ve komşuları Kayların sıkıştırmasıyla, batıya, Oğuzların ve Karlukların topraklarına yönelmişlerdir. Bu göçün devamıyla, Oğuz bozkırı, artık, tarih kaynaklarında Kıpçak bozkırı(Deşt-i Kıpçak) olarak yer almaya başlayacaktır. Onların tarihte az görülen bu yürüyüşleri, XI. asırda Rus beyliklerine karşı kazandıkları bir dizi galibiyetten sonra, Karpatlar’a, Balkanlar’a kadar sürecektir. Böyle gelişen Kıpçak-Kuman varlığı, XIII. asrın sonlarına kadar, bu bölgenin tayin edici bir gücü olagelmiştir.Köyümüzdeki ve diğer Şavşat köylerindeki Kıpçak-Uygur kaynaşması bu tarihi olayla açıklanabilir)

  • Kültür

Artvin-Erzurum-Ahıska ve Ardahan Kıpçak Türklerinin yaşadığı yerlerdeki Türk kültürü gelenek ve görenekleri yaşanmaktadır.

Muhtarlık[değiştir | kaynağı değiştir]

Yerleşim yerinin köy tüzel kişiliği alması ile birlikte köyün tüzel kişiliğini temsil etmesi için köy muhtarlık seçimleri de yapılmaktadır.

Seçildikleri yıllara göre köy muhtarları:

2014-Bayram Dursun

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyde Artvin-Ardahan-Ahıska Kıpçak Türklerinin ağzı konuşulmaktadır. Köydeki yer isimleri çok eskiden kalmadır.Misal Halogil Mahallesi ormanındaki Omarağo adındaki Omar bildiğimiz Ömer adının Arapça söylenişidir.Ağo ismi ise Trabzon'da da kullanılan bir isim olup ormandan açılmış yer demektir.Yine aynı ormanda bulunan bir yer adı da Tavşaat olup Tav eski Türklerde dağ demektir ki bu gün Kafkasya'da bu şekliyle kullanılır.Şat ise Şavşat'ın adındaki gibi orman demektir.Köy halkı unutulmuş olan Kıpçakça birçok kelime ve yer adını bu gün anlayamamakta ve işin kolayına kaçıp Bu isimler Gürcüce demektedir.

Tibet adı ve Tibet Kilisesi

[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyün adının Gürcülükle alakasını kurmaya çalışanlar olup,bunun yanlış olması gerekir. Tibet isminin, Orta Asya'daki Çin'in sonradan işgal ettiği dünyanın en yüksek şehri olan TİBET'ten gelmiş olması ihtimaldir.Kelime yapısı ihtimaliyle Gürcü diline uzak bir kelimedir.Tbeti terimi zorlama bir terimdir. T'beti terimi zorlama bir terim olarak değerlendiren biriler elbette Gürcü dilini bilmeden Gürcü sözlüklere başvuru etmeden böyle yazarlar. Yoksa, Gürcistan'ın başkenti Tbilisi olduğunu ve T'ba sözü göl anlamına geldiğini bilirdiler. Bu yüzden, Gürcü kulağına T'beti sözü hiç zorlama bir terim olarak gelmiyor. 11. yüzyılına ait Gürcü kaynak T'beti adını kullandığını da (kaynak: Kartlis cxovreba, (Gürcü dilinde), 1. cild, Tiflis, 1955, 380 s.) , bu bölge daha sonra Osmanlı İmparatorluğun eline geçtiğini de göz önüne alırsak, bu söz Osmanlı Türklerin kulağına hoş gelmediği için yerine Tibet sözünü kullandıklarını anlayabiliriz. Köyün eski adını, Türklükle hiç alakası olmayan, Çin tarafından işgal edilmiş Tibet'le bağlantı kurmamız gereği yok. Üstelik kiliseyi yaptıran Kraliçe Tamara'nın annesinin Kıpçak Türklerinden olması ve kilise üzerinde bulunan çalınmış koç heykelinin de Oğuzların simgesi olması nedeniyle kilisede Türk izleri çok belirgindir ve yakın zamana kadar da kilise cami olarak kullanılmış olup içerisinde kuzey kısmında müslümanların namaz kılması için mescit kısmı vardı. Köy, aşağısında bulunan eski adı Vel olan Ciritdüzü köyü ile eskiden birleşik olup Vel-i Tibet adıyla anılmaktaydı ki bu Arapça bir ifade şekliyle ifade edilen addır.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Artvin iline 77 km, Şavşat ilçesine 13 km uzaklıktadır.

Yaylacılık[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski Türklerin yaşam biçimi olan yaylacılık,Tibetliler tarafından hala devam ettirilmektedir.Gürcistan'ın özerk cumhuriyeti Acaristan sınırındaki Arsiyan Yaylasına çıkılmaktadır.Geçmişte güçlü şekilde yapılan yaylacılık artık yok olmaya yüz tutmuş vaziyettedir.

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Artvin'in en çok öğretmen yetiştiren köyüdür.Bu bilgi,bir 7 Mart Artvin Kurtuluş gününde 08 Fm'de konuk bulunan Artvin il milli eğitim görevlisi tarafından ifade edilmiştir

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyün iklimi, Karadeniz iklimi etki alanı içerisindedir.

Köyün en eski mahallelerinin asıl olarak üç mahalle olduğu bilinmektedir.Bunlardan biri Halogildir.

Mahalleleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Halogil(Hal Arapça'da siyah ben anlamına gelir,Ahıska ağzında da aynı anlamdadır,köyün en eski üç ailesinden biridir,Osmanhocagil(öztürk sayodı ile köye eski gelenlerindendir.)Karal,Yücel,Temiz,Küçük(Cumogil mahallesinden gelmişlerdir ki Karal soyadlılarla yakın akrabalıktan dolayı iç güveği olarak gelmişlerdir ve Balcı(Şalcı köyünden gelmedir) soyadlılar bu mahallede oturur),Harşolar,Kopolar,Turutlar(Meşhur Kıpçak Türk boylarından olup Buçigil mahallesini koruma amaçlı Buçigil sakinleri tarafından köye getirilmiş ve yerleşmişlerdir,mahalledekilerin tamamı Torun soyadını taşımaktadır),Kurtgil(Ardahan tarafından geldiklerinden dolayı bu adla anıldıkları bilinir,Kürdaş,Atasoy ve Şerifoğulları soyadını taşıyanlar bu mahallede oturur),Ağanigil(Geçmişte Baratlı olarak anılırlarmış,ordan gelmiş olsalar gerek,Ziyatlar,Mamogil,Dere Mahallesi,Demurçilar,Demurcigil(Mahallede Demir soyadlılar otururlar),Eteregil(Yeter soyadı taşıyanlar bu mahallede oturur),Nadırgil,Yoramgil,Ğarşolar,Halbacigil,Beglar(Kıpçak beylerinin mahalleyle alakasından dolayı mahallenin bu adı taşıdığı düşünülür),Cami Mahallesi,Terzigil(Yüzyıllar önce Ahıska'dan geldikleri bilinir,tipolojik özellikleri Uygur Türklerini anımsatmaktadır),Cirigil,Buçigil(Lezgi boyudur,Turan soyadlılar bu mahallede oturur),Gemalmazgil(Saran soyadlılar bu mahallede oturur,Cumogil(Uygurlardan gelmedir,Küçük soyadlılar bu mahallede oturur),Okulun Önü,Sakigil. Şu anki cami mahallesi Rufetağagil adını taşırdı. Eski Cami mahallesi kilise eskiden cami olarak kullanıldığından kilisenin üstündeki mahalleye Cami mahallesi denirdi,yeni cami yapılınca Rufetağagil cami mahallesi olarak anılmaya başlandı

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıllara göre köy nüfus verileri
2010 362
2009 357
2008 354
2007 323
2000 600
1997 576

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyün ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Köyde birçok meyve yetiştirilmektedir. Toprağı çok verimlidir.Yetiştirilen meyvelerden yalnız ceviz satılır.Yetiştirilen meyveler :Ceviz,Elma(Uruset Elması,Demur Elması,Şeker Elması,Nene Elması,İmerğev Elması,Soba Elması),Armut,Kiraz,Vişne,Ayva,Erik,Dut,Yaz Elması,Yaz Eriği,Sarol,Azraz,Kirkat,Kızılcık,Muşmula,Fındık,

Altyapı bilgileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyde ilköğretim okulu vardır. Adı Cevizli Köyü Birleştirilmiş Sınıflı İlköğretim Okulu'dur Köyün içme suyu şebekesi ve kanalizasyon şebekesi yoktur. Ama her kapıda su akmaktadır PTT şubesi ve PTT acentesi yoktur. Sağlık ocağı ve sağlık evi yoktur.Ancak eskiden kullanılan ama atama yapılmadığı için boş görünen Sağlık Ocağı vardır. Önceleri çalışıyordu. Köye ulaşımı sağlayan yol asfalt olup köyde elektrik ve sabit telefon vardır.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]