Câmi'ut-Tevârîh

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Cami'üt-Tevarih sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara
Reşidüddin Hamedani'nin Cami’üt-Tevarih'inden bir minyatür, (yak. 1335), 605 yılında Muhammed bin Abdullah'ın Hacerü'l-Esved'i Kabe'ye yerleştirme hikayesini tasvir eder.

Cami’üt-Tevarih, (Arapça: جامع التواريخ; ǧāmiʿu t-tawārīḫ) Bu ansiklopedik, Mahmud Gazan'dan, Moğollar ve onların hanedanlığını, sonraları Âdem'den Reşidüddin Hamedani’nin yaşadığı döneme kadar olan tüm tarihi kayıtları içeren değerli bir kitapdır.

Yazarı[değiştir | kaynağı değiştir]

Cami’üt-Tevarih'in yazarı Reșìdeʿd-dìn Fazlullāh (12471318) musevi asıllı hekim, yazar, tarihçi ve İlhanlıların Farslı bir veziridir.

İçerik[değiştir | kaynağı değiştir]

Mahmud Gazan Han'ın İslama dönüşü, Cami’üt-Tevarih

Cami’üt-Tevarih, dört farklı ana bölümden oluşur;

Birinci bölüm[değiştir | kaynağı değiştir]

Ta'rikh-i Gazani, en kapsamlı birinci bölüm,

İkinci bölüm[değiştir | kaynağı değiştir]

Kitabın ikinci cildinde yer alan "Tarih-i Oğuzân ve Türkân" adlı bölümüne dayanılarak Zeki Velidi Togan tarafından "Oğuz Destanı" adıyla yayımlanmıştır. Reșìdeʿd-dìn Fazlullāh, bu eserinde Uygurca Oğuz Kağan’dan istifade etmemiştir. Reșìdeʿd-dìn kendisine yazılı olarak verilen Tarih-i Oğuzan’ı değiştirmemiş, yalnızca Kur’an’dan ayetler, bazı tarihi kayıtlar, İran edebiyatından ve Şehname’den şiirlerle süslemiştir. Kendisince bilinen bazı isimlere ekler yapmaktan hoşlanmıştır. Destanın eski zamanlara ait kısımlarında Orta Asya’nın Çin ile münasebetleri derin bir bilgiye dayandırılmıştır. Bu bir kitaptan alınmamış, halkın hatırında yaşayan rivayetlerden çıkarılmış olabilir. İnal Yabgu zamanından önceki hanlara ait kısmının ravilerin hafızasından ziyade, rivayetlere dayandığını gösteren izler vardır. Oğuz Kağan’nın seferleri arasında en dikkat çekeni Ön Asya (İran, Mezopotamya) seferidir.

Üçüncü bölüm[değiştir | kaynağı değiştir]

Shu'ab-i panjganah (MS 2937) ismindeki Arap, Yahudi, Moğol, Frenk, ve Çinlilerin soyağacı içerikli el yazması kitabı İstanbul'da Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesinde bulunmakta ve şimdiye kadar hiç yayınlanmamıştır.

Dördüncü bölüm[değiştir | kaynağı değiştir]

Suwar al-akalim, bir coğrafi incelemedir. Maalesef, o bilinen el yazması günümüze kadar ulaşamamıştır.

Cami’üt-Tevarih'e eşzamanlı el yazmaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Arapça el yazmaları[değiştir | kaynağı değiştir]

İki bölüme ayrılmış, birisi Edinburgh Üniversitesi'nde (151 sayfa) ve ikincisi Profesör Nasser Davud Halili derlemelerinde (59 sayfa) bulunan eşzamanda yazılmış iki farklı baskı Arapça el yazmaları bulunur.

Edinburgh'daki bölüm, 41.5 × 34.2 santimetre ölçüsünde, sayfa başına 35 satırı kapsar ve Nesih (Arapça: نسخ, nasakha, naskh) el yazısı ile yazılıdır.

Farsça el yazmaları[değiştir | kaynağı değiştir]

İki adet Farsça kopyaları İstanbul'da Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesinde saklanmaktadır.

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • S. Blair, A compendium of chronicles : Rashid al-Din’s illustrated history of the world, 1995, 2006 ISBN 1-874780-65-X (İngilizce)
  • S. Blair and J. Bloom, The Art and Architecture of Islam 1250 – 1800, Yale University Press, 1994 ISBN 0-300-05888-8 (İngilizce)
  • O. Grabar, Mostly Miniatures: An Introduction to Persian Painting, Princeton University Press, 2000 ISBN 0-691-04941-6 (İngilizce)
  • B. Gray, Persian painting, Macmillan Publishers, 1978 ISBN 0-333-22374-8 (İngilizce)
  • B. Gray, The 'World history' of Rashid al-Din: A study of the Royal Asiatic Society manuscript, Faber, 1978 ISBN 0-571-10918-7 (İngilizce)
  • D. T. Rice, Basil Gray (ed.), The illustrations to the “World History” of Rashid al-Din, Edinburgh University Press, 1976 ISBN 0-85224-271-9 (İngilizce)
  • A.Z.V. Togan, The composition of the history of the Mongols by Rashid al-din, Central Asiatic Journal, 1962, pp 60 – 72. (İngilizce)

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]