Bulgaristan Türkleri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Bulgaristan'daki Türkler sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara
Bulgaristan Türkleri
Ahmed Cevdet Pasha.jpg
Hergeleci İbrahim 1908.jpg
Kocayusuf.jpg
Ali Dinçer.jpg
Ahmed Dogan 2009 election night.jpg
Embiya Çavuş.jpg
Hulusikentmen.jpg
Neriman Özsoy 2.jpg
Toplam nüfus
588,318 (Bulgaristan'da 2011 nüfus sayımı)[1]

326,000 - 480,817 (Türkiye'de)[2][3]

10,000 - 30,000 (Hollanda'da)[4][5]

2,000 - 10,000 (KKTC'de)[6][7]

2,620 (Gent Belçika'da)[8]

300 (Värö, Isveç'te)[9][10]

Önemli nüfusa sahip bölgeler
Kırcaali  · Razgrad  · Silistre  · Eski Cuma  · Şumnu
Diller

Türkçe  · Bulgarca

Din

İslam

İlgili etnik gruplar

Anadolu Türkleri, Kırım Tatarları, İdil Tatarları

Bulgaristan Türkleri, Osmanlı İmparatorluğu döneminden itibaren Bulgaristan'da yaşayan Türkler.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Bulgaristan'daki Türkler, Oğuzların ve Kumanların [11][12] soyundan gelmektedirler. Oğuz Türkleri, Anadolu üzerinden ve çoklukla Osmanlı devrinde o bölgeye geçen Türklerdir[13].

Jivkov rejiminin çöküşünden sonra yeni kurulan Bulgaristan hükûmeti 29 Aralık 1989'da Bulgaristan'daki Türklerin Türkçe adlarını alma özgürlüğünü, ibadeti yapma özgürlüğünü ve Türkçe konuşma hakkını tanımıştır.[14]

Nisan 2012 de Bulgaristan Parlamentosu 1987-1989 yıllarında Bulgaristan'da yapılmış olan Türk Asimilasyonunu kınadı.[15]

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Bulgaristan'daki Türklerin tamamına yakını Müslümandır, bunlar aynı Anadolu'da olduğu gibi Alevi ve Sünni olarak ayrılırlar. Sünniler tarikat tutmazlar, Aleviler ise çok sayıda ocak ve tarikata dağılmışlardır. Türk nüfus içinde Alevilerin oranı gayri resmi rakamlara göre %18-20 arası, resmi rakamlara göre %13'tür.

Alevilerin bu tarikat ya da onların deyimiyle sürekleri; Bektaşilik, Kızılbaşlık ve Bedreddiniliktir. Bektaşiler; Kızıldeli Sultan(Kırcaali-Gümülcine), Elmalı Baba(Kırcaali), Ali Koç Baba, Otman Baba ve Akyazılı Sultan ve Demir Baba(Deliorman) ocaklarına bağlıdırlar. Aleviler içerisinde "Alevi" terimi yaygın değildir. Kızılbaşlar, Bektaşiler ve Bektaşiliğin bazı kolları vardır, ama tüm bu gruplar Anadoluda olduğu gibi Alevi çatısı altında birleşmiş değillerdir. 4 Aralık 1992'de yapılan nüfus sayımında ilk defa Aleviler ayrı bir grup olarak sayılmış ve 83.537 kişi kendini Alevi olarak tanıtmıştır.[16] Alevi teriminin yaygınlık oranı ve bazı Alevilerin kimliğini gizleme eğiliminde olduğu göz önünde bulundurulduğunda gerçek sayının biraz daha fazla olabileceği bir gerçektir. Özellikle Razgrad, Rusçuk, Silistre ve Sliven illerinde Alevi nüfus yoğundur.[kaynak belirtilmeli]

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Bulgaristan Türklerinin ana dili Türkçe'dir.

Bulgaristan Son parlemento seçimlerinde Türklerin partisi Hak ve Özgürlükler hareketi Bulgaristan genelinde 618 bin oy almıştır ve ülke genelinde 3'üncü parti olmuştur. Bulgaristan'ın Avrupa konseyinde 14 vekili bulunurken 2 vekil HÖH kökenli türk vekillerdir.

Göç[değiştir | kaynağı değiştir]

TurkishEmblem.svg


Türklerin Bulgaristan'dan Göçü, 1878-1994[17]

Yıl Sayı Not
1878-1912 350,000[17] 93 Harbi, Balkan Savaşları
1923-33 101,507[17] 1933 Razgrad Olayları
Eylül 1934 97,181[17] 1934 Balkan Antantı
Eylül 1940 21,353[17] 1940 Craiova Anlaşması
1950 154,198[17] Kore Savaşı
1952-68 24[17]
1969-78 114,356[17]
1979-88 10[17]
1989 321,800[17] 150,000 kadarı 1990'larda Bulgaristan'a geri döndü.[17]
1991-92 50,000[17]
1993-94 70,000[17]

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

2011 Nüfus sayımına göre Türk nüfus oranı
Bulgaristan'daki illerde Türk nüfusu dağılımı (%)

Bulgaristan'da, başta Filibe, Kırcaali, Razgrad, Şumnu, Eski Cuma, Silistre, Dobriç, Burgaz ve Rusçuk şehirleri olmak üzere birçok yerleşim bölgesinde Türkler yaşamaktadırlar. Bulgaristan demografik durumu itibariyle en son 2001'de yapılan etnik sayım üzerinden bugüne 10 yıl geçmiş bulunmaktadır. Bu geçen süre içerisinde Bulgaristan nüfusu genel olarak düşmüş, Avrupa Birliğine girilmesi sebebiyle ülkede yaşayan Bulgar, Türk, Pomak, Roman gibi toplumların Avrupa'ya göçü olmuştur, ayrıca ülkeye 1989 sürgünüyle Türkiye'ye gitmek zorunda kalan Türklerin Bulgaristan vatandaşlık haklarını almalarıyla gelen Türk göçü nüfus düşüşünü bir ölçüde frenlemiştir. Ülkedeki etnik Bulgar nüfus yaşlanmış olmakta ve nüfus artışı % -0.5 % - 0 arasında seyretmekte, Türk nüfusu ise gelen göç ve nüfus artışıyla yükselmektedir oransal olarak % 0.5 - % 1. Ayrıca ülkede yaşayan Roman azınlığın nüfus artış hızı Bulgar ve Türk nüfusundan daha yüksek olduğu bilinmektedir.


2001 nüfus sayımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Bulgaristan'da 2001 yılında yapılan nüfus sayımı sonuçlarına göre, Türklerin toplam nüfusa oranının % 20 ve üzerinde olduğu Bulgar yönetim birimleri aşağıdaki gibidir: [18]


İl: Türk nüfusu / Toplam nüfusu

Yerel Ağızlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Bulgaristan'daki Türkçe başlıca olarak ikiye ayrılabilir; Kuzey Bulgaristan (Deliorman) ve Güney Bulgaristan (Kırcaali ve Rodop)'da konuşulan Türkçe.

Deliorman ve Dobruca Ağzı[değiştir | kaynağı değiştir]

Deliorman ve Dobruca Türklerinin kökeni Celali Ayaklanmalarından sonra gerçekleşen büyük Türkmen sürgününe dayanır.16.yy'ın başından itibaren Celali ayaklanmasının çıktığı Tokat,Yozgat,Sivas,Kırşehir,Maraş,Adana,Toros dağlarındaki Türkmenlerden ve Mersin,Karaman civarından Deliorman ve Dobruca'ya yoğun bir Türkmen göçü(sürgün-iskan) olmuştur.Fakat bu Türkmenler Deliorman'a geldiklerinde Sarı Saltuk'la birlikte gelen Türklerle ve Kıpçak-Peçenek halkla karşılaşmışlar ve onlarla karışmışlardır, işte Deliorman'da ve Dobruca'da kullanılan Türkçe özellikle bu Orta Anadolu Türkmen ağızları ve Kıpçak şivesinin izlerini taşıyan bir ağızdır.


  • Deliorman-Dobruca yöresinde;

Şimdiki zaman çekimlerine örnekler (Deliorman ve Dobruca'daki farklı kullanımlar):

1.tekil : Geliyerim , Geleerim , Geleerin , Geleem , Geliim , Geloorum , Geliyörüm

2.tekil : Geliyersin, Geleersin ,Geleesin , Geliisin , Geloosun , Geliyörsün

3.tekil : Geliyeri , Geleeri , Gelee , Geliyi , Gelooru , Geliyörü

1.çoğul : Geliyeriz , Geleeriz , Geleez , Geliiz , Gelooruz , Geliyörüz

2.çoğul : Geliyersiniz , Geleersiniz ,Geleesiniz , Geliisiniz , Geloorsun ,Geliyörsün

3.çoğul : Geliyerlee , Geleerlee , Geleelee , Geliilee , Geloolar , Geliyörlar

Kelime sonlarındaki r ünsüzü düşme temayülü gösterir, fakat örneklerde verilen son iki çekim Razgrad-Torlak yöresi ağzının çekimidir, buralarda r düşmez. Şimdiki zaman ekinde yuvarlak ünlü barındıran örnekler Razgrad-Torlak kazası ağzının özellikleridir. Bu yöre Türklerinin menşei günümüz Tokat,Amasya illerinin tümü ile Sivas ilinin merkez ilçesi ve Tokat'a sınır ilçelerinden iskan edilen Türkmen halktır,ağırlıklı olarak Çepni boyundan gelirler. Diğer örnekler ise Razgrad(Torlak ilçesi hariç), Şumnu, Silistre, Rusçuk, H.Pazarcık ve Eskicuma illeri Türklerinin ağızlarıdır. Bu Türkler ağırlıklı olarak Oğuzların Avşar boyundan gelmektedirler.Menşeleri,günümüz Maraş, Adana, Antep, Halep, Malatya, Sivas'ın güney ilçeleri, Mersin, Niğde, Kırşehir illerinden iskan edilen Türkmenlerdir.

Güney Bulgaristan, Kırcaali Ağzı[değiştir | kaynağı değiştir]

Güney Bulgaristan'da Orta ve Güney Anadolu şivesi hakimdir. Konya, Kayseri, Sivas gibi illerle ortak ağza sahip olan Güney Bulgaristan çeşitli nedenlerle iskan ettirilen Avşar, Cerit ve Tecirli gibi Orta ve Güney Anadolu Türkmen aşiretlerinin yerleştiği bir bölgedir. Özellike Avşar Türkmenleri Kahramanmaraş, Adana, Kayseri, Sivas, Karaman, Konya, Aksaray vb illerden gelerek çoğunlukla Güney Bulgaristan'a yerleşmiştir.

Orta ve Güney Anadolu Şivesinden örnekler (Aynı şekilde Kırcaali ve çevresinde de kullanılmaktadır.):

  • "K" harfi "g" olarak telaffuz edilir.

Konya-Gonya Karaman-Garaman Kırcaali-Gırcalı

  • "Y" ve "e" harfi bir araya geldiğinde "e" "i" olur.

Yemek-Yimek

  • "yor" eki kısaca "yon" olarak telaffuz edilir.

N'ediyorsun?-Nediyon? Ne yapıyorsun?-Napiyon?

  • Bazı sessiz harflerden önce "i" harfi getirilir.

Ramazan-Iramazan Limon-İlimon

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "2011 Census Final data". http://www.nsi.bg/EPDOCS/Census2011final.pdf. 
  2. ^ Türkiye Büyük Millet Meclisi (T. B. M. M.) TUTANAK DERGİSİ – Grand National Assembly of Turkey, Session 122, June 30th 2005 Thursday, 1st session 11:00.[1]
  3. ^ [2] MIGRATIONS MÉDITERRANÉENNES RAPPORT 2008-2009, Octobre 2009
  4. ^ [3]"Turkish Bulgarians fastest-growing group of immigrants in The Netherlands", accessed 30.1.2010
  5. ^ [4]"Nieuwe Turk is Bulgaar" accessed 30.1.2010
  6. ^ [5] Хиляди български турци не успяха да дадат своя вот в Кипър
  7. ^ [6] 10 000 наши сънародници в “несъществуващата страна”.
  8. ^ [7] SLiNer, January 2009
  9. ^ http://en.wikipedia.org/wiki/Turks_in_bulgaria
  10. ^ http://hn.se/nyheter/varberg/1.664516-20-ar-sedan-bulgarienturkarna-kom
  11. ^ Hupchick 2002, p.11
  12. ^ Nicole 1990, pp.45
  13. ^ http://www.youtube.com/watch?v=BoGwsztz0AQ
  14. ^ Ömer Turan, 'Geçmişten Günümüze Bulgaristan Türkleri', Balkan Türkleri - Balkanlar'da Türk Varlığı, ASAM, Ankara, 2003, ISBN 978-975-6769-71-3, s. 27.
  15. ^ http://www.ntvmsnbc.com/id/25313271
  16. ^ A.g.e., s. 29.
  17. ^ a b c d e f g h i j k l m Eminov, Ali, Turks and Other Muslim Minorities in Bulgaria, New York, Routledge, 1997, Hoepken, W., "Modernnisierung und Nationalismus: Sizialgeschichtliche Aspeckte der Bulgarischen Minder hertenpolitik gegennüber den Türken", Schönfeld, R., ed, Nationalitätenprobleme in Südosteuropa, Munich, Oldenbourg, 1997, p. 255-303, Erdinç, Didar, "Bulgaristan'daki Değişim Sürecinde Türk Azınlığın Ekonomik Durumu", Türkler, Ankara, 2002, s.394-400.
  18. ^ Bulgaristan Millî İstastik Enstitüsü

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]