Brezilya'daki Yahudilerin tarihi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Brezilya Yahudisi
Judeu Brasileiro
יְהוּדִי ברזילי (Yehudi Brazili)
Toplam nüfus
96,000
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Brezilya Brezilya
(Çoğunlukla: São Paulo ve Rio de Janeiro)
96,000 [1]
Diller

Anadil: Portekizce
Ayrıca: İbranice, Ladino, Yidiş, Almanca, Flemenkçe, Macarca, Lehçe, Rusça

Din

Musevilik

İlgili etnik gruplar

Barbados Yahudileri


Brezilyalı Yahudi (Portekizce: Judeu Brasileiro, İbranice: יְהוּדִי ברזילי‎) Yahudi kökenli veya Yahudiliğe geçmiş Brezilyalılara denir.

Brezilya'daki Yahudilerin geçmişi uzun ve karmaşık olup Avrupa'dan gelen yerleşimcilere kadar uzanır. Yahudiler Brezilya'ya 16.yy'daki Portekiz Engizisyonu sebebile kaçıp yerleştiler. Zamanında Hollanda hakimiyetinde olan Brezilya'da ilk sinagog 1636'da Recife'de kuruldu. Yahudilerin çoğu İspanyol ve Potekiz Engizisyonlarından dini özgürlük sunan Hollanda'ya kaçan Sefaradlardı. 1824 Brezilya Anayasasında dini özgürlük verilmesiyle Yahudiler bu ülkeye göç etmeye başladı. Kauçuk endüstrisindeki patlama nedeniyle birçok Fas Yahudisi 19.yy'da buraya vardı. Ülkeye olan Yahudi göç dalgaları Avrupa'da Nazilerin başa geçmesiyle artışa geçti. Bir başka göç dalgası da 1950'lerin sonunda göç eden binlerce Kuzey Afrika Yahudisi ile gerçekleşti. Bugünlerde huzur içinde yaşayan Brezilya Yahudilerinin Yahudi ve Siyonist grupları, lokalleri, okulları vs. bulunmaktadır. 2006 İsrail-Lübnan Savaşıyla bazı antisemitik olaylar olmuştur.

İlk Yahudiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Birçok kaynağa göre Belém'deki ilk sinagog 1824'te kurulan Sha'ar haShamaim ("Cennet kapısı") sinagogudur. Fakat, Eretz Amazônia: Os Judeus na Amazônia'nın yazarı Samuel Benchimol'a göre 1823 veya 1824'te kurulan Eşel Avraham ("İbrahim'in Ilgını") sinagogu Belém'in ilk sinagogu olup Sha'ar haShamaim sinagogu 1826 veya 1828 yılında açılmıştır. Grão-Pará'nın 1842'deki başkentinde Yahudilere ait nekropol bulunur.[2]

Yahudiler adına Avrupa'daki kötü gidiş nedeniyle Avrupa Yahudileri 1890'larda Brezilya'da tarımsal yerleşim birimleri kurmanın planlarını kurdular, fakat Brezilya'daki politik çekişmeler yüzünden bu gerçekleşemedi.[3] 1904'te Yahudi Kolonizasyon Birliği (JCA)'nin desteğiyle güneydeki Rio Grande do Sul'de tarım kolonileri kurulmaya başlandı. Bu yerleşim birimlerinin kurulmasındaki JCA'nin ana amacı Rus İmparatorluğu'nda zulüm gören Rus Yahudilerine yeni bir yurt yaratmaktı. İlk koloniler Philippson (1904) ve Quatro Irmãos'tu (1912).[4] Bu kolonizasyon çabaları "Deneyimsizlik, maddi imkânsızlıklar, kötü planlama" ve "İdari sorunlar, tarım tesislerinin yetersizliği, ve şehir merkezindeki iş olanaklarının cazibesi" sebeplerinden ötürü çöktü. 1920'de JCA bu toprakları Yahudi olmayan yerleşimcilere satıp elden çıkardı.[3] Başarısızlığa rağmen "Brezilya'ya yardım edip, 'sadece ticaret ve finanstan anlayan Yahudilerin üretken olmadığı' önyargısını sildi. Bu tarımsal deneylerin ana faydası 20.yy'da Brezilya'nın Avrupa Yahudilerine karşı koyduğu engellerin kaldırılmasını sağlaması oldu."[4] I.Dünya Savaşı'nda Brezilya'da 7000 Yahudi vardı. 1910'da Rio Grande do Sul'un başkenti Porto Alegre'de bir Yahudi okulu açıldı. 1915'te Yidiş gazetesi Di Menshhayt ("İnsanlık") basın hayatına başladı. Bir yıl sonra Rio de Janeiro Yahudi cemaati I.Dünya Savaşı kurbanlarına yardım için bir komite kurdu.[3]

Günümüz Yahudi cemaati[değiştir | kaynağı değiştir]

Bugün Brezilya'da 96,000 Yahudi yaşamaktadır. Yahudilerin çoğunu Polonya ve Almanya kökenli Aşkenazlar oluşturmaktadır, ayrıca ekseriyetle Mısır kökenli olan Sefaradlar da bulunur.[1] Poltika, spor, akademi, ticaret ve endüstride önemli roller alan Yahudiler Brezilya hayatının her alanına entegre olmuşlardır. Brezilya Yahudilerinin çoğunluğu São Paulo eyaletinde yaşamaktadır fakat Rio de Janeiro, Rio Grande do Sul, Minas Gerais, ve Paraná eyaletlerinde de büyük cemaatleri vardır.

Açık bir din hayatı yaşayan Yahudilere karşı antisemitik hareketlere ender karşılanmaktadır. Ana şehirlerde, Yahudilerin, geleneklerini ve kültürlerini yaşayıp gelecek nesillere aktaracak okulları, birlikleri ve sinagogları vardır.

Bazı Yahudi dinadamlarına göre Brezilya'da Yahudiliği tehdit eden tek şey karışık evliliklerdir. Fakat, İsrail'in Lübnan'a saldırısıyla birlikte Belo Horizonte'de bir Yahudi mezarlığı 2007'de vandalizme uğramıştır.

Brezilya'daki Yahudi cemaatlerinin nüfusu[değiştir | kaynağı değiştir]

São Paulo'nun diğer Yahudi cemaatleri Santos, Guarujá, São Vicente, Praia Grande, Campinas, Valinhos, Vinhedo, Americana, Santo André, São Bernardo do Campo, São Caetano do Sul, Mauá, São José dos Campos, Jacareí, Taubaté, Ubatuba, Guaratinguetá, Ribeirão Preto, São Carlos, Sorocaba, Itu, Araçoiaba da Serra, Boituva, São José do Rio Preto ve Araraquara'da bulunur.

Rio Grande do Sul'un diğer Yahudi cemaatleri Santa Maria, Passo Fundo ve Cruz Alta'dır.

Ayrıca, Bahia (Itabuna), Paraíba (Campina Grande ve João Pessoa), Rondônia (Porto Velho) ve Sergipe (Aracaju)'de de küçük Yahudi cemaatleri bulunur.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b American Jewish Year Book. 107. American Jewish Committee. 2007. http://www.ajcarchives.org/main.php?GroupingId=10143. , to see chapter used, see "World Jewish Population, 2007"
  2. ^ Scheinbein (2006), p.45
  3. ^ a b c Oreck, Alden. "Brazil". The Virtual Jewish History Tour. Jewish Virtual Library. http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Brazil.html. Erişim tarihi: 2008-06-09. 
  4. ^ a b Nachman, Falbel (2007-08-16). "Jewish agricultural settlement in Brazil". Jewish History (Springer Netherlands) 21 (3-4, September 2007): 325. doi:10.1007/s10835-007-9043-6. OCLC 46840526. http://www.springerlink.com/content/7v63748ugn1k5p60/fulltext.pdf. Erişim tarihi: 2008-06-15. Diğer özet – Spinger Link. "Jewish agricultural colonization in Brazil began in 1904 in the state of Rio Grande do Sul, supported by the Jewish Colonization Association (JCA). The JCA created the first colonies – Philippson (1904) and Quatro Irmãos (1912) – with the intention of resettling Russian Jews during the decisive years of mass immigration from the Russian empire." . No page, quote taken from abstract.
  5. ^ "Federação Israelita do Rio Grande do Sul" (Portuguese). 2009-05-29. http://www.firgs.org.br/paginas/a-federacao-israelita-do-rio-grande-do-sul-.aspx. Erişim tarihi: 2008-06-09. 
  6. ^ Andréa Telo da Côrte (2009-05-29). "Judeus e Judeus: A Coletividade Judaica de Niterói e as Disputas pela Memória" (Portuguese). http://www.rj.anpuh.org/Anais/2006/conferencias/Andrea%20Telo%20da%20Corte.pdf. Erişim tarihi: 2008-06-09. 
  7. ^ Lia Vainer Schuman (2009-05-29). "Produção de Sentidos e a Construção da Identidade Judaica em Florianópolis" (Portuguese). http://www.tede.ufsc.br/teses/PPSI0224.pdf. Erişim tarihi: 2008-06-09. 
  8. ^ Daniele Ricci (2009-05-29). "Volta para casa: Restos mortais de três judeus deixam Piracicaba" (Portuguese). Gazeta de Piracicaba. http://gazetadepiracicaba.cosmo.com.br/conteudo/mostra_noticia.asp?noticia=1567730&area=26050&authent=520616607227332347217461567214. Erişim tarihi: 2008-06-09. 
  9. ^ Álvaro Guimarães (2009-05-29). "Perdão e reverência no Sábado dos Sábados" (Portuguese). Diário Popular. http://www.diariopopular.com.br/25_09_04/ag240902.html. Erişim tarihi: 2008-06-09. 
  10. ^ "Prefeitura Municipal de Erechim" (Portuguese). 2009-05-29. http://www.pmerechim.rs.gov.br/principal.php?id_menu=conteudo&id_conteudo=159&id_item=26&id_men=39&submenu=N. Erişim tarihi: 2008-06-09.