Bilgi erişim

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Bilgi erişim, kişinin istediği bilgiye ulaşmak için bilgi toplama, veri tarama, sınıflama eylemleri, aranan ve istenilen bilgiye ulaşmak için izlediği yol olarak tanımlanabilir.

İçinde bulunduğumuz çağ “Bilgi Çağı” olarak adlandırılabilir. Günümüzde bilgi artış hızı mükemmel derecede artmıştır. 2003 yılında Kaliforniya Üniversitesi’nin yaptığı bir çalışmaya göre (How Much Information) 2002 yılı itibariyle her türlü ortama aktarılmış olan yeni bilgilerin (basılı, yazılı, elektronik…) miktarı yaklaşık 5 exabyte’dır. Günümüzde ise bu bilgi miktarının bir hayli artmış olduğunu söylemek kaçınılmazdır. Bu bilgi artış hızına ayak uydurmak için bilgi erişimin ne olduğunu ve istenen bilgiye nasıl ulaşılabilmesi gerektiğini bilmek ve bilinenleri uygulamak çok önemlidir. “Geleceğin cahili okuma yazma bilmeyen değil de, bilgiye nasıl erişileceğini bilmeyendir” diyor Alvin Toffler.[1]

Bilgi Erişim Sorunları[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüzde bilgi erişim de kullandığımız kaynak internettir özellikle arama motorları. Fakat internetteki bilgiler ne kadar doğru ? Ne kadar sağlıklı? Kullanıcı istediği bilgiyi kolayca bulabiliyor mu? Çünkü günümüzde arama motorları sap ve samanı çoğunlukla ayırt edemez durumda. Ayrıca bilgi erişim olayının karmaşık hale gelmesi büyük bir risk aslında. Mooers Yasasına göre: “Bilgi edinmek için katlanılan zahmet, bilgi edinmeden yaşamanın zahmet ve sıkıntılarından daha fazla ise bilgi erişim sistemleri kullanılmamaya başlar.[2](Tonta,Y.2001, 37.Kütüphane Haftası Bildirileri.).Bilgi erişimin temel sorunu diyebileceğimiz bir sorun var. Kişi tarafından bilinmeyen ve tanımlanamayan bir konuya erişim. Bilgi erişimi için kullanılan teknolojiler bu soruna çözüm olabilmiş değildir.Bilgiye erişim için kullanılabilecek çeşitli sistemler vardır.

Bilgi Erişim Sistemleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Bilgi erişim sistemleri kullanıcıların ihtiyaç duyduğu bilgilerle alakalı tüm verileri sunmak ve alakasız olanları ise ayıklamak amacıyla oluşturulmuşlardır. Bilgi erişim sistemlerinin ilgili tüm kaynaklara konulara vb. ulaşması gereklididr fakat günümüzdeki pek çok sistem bunu başaramamaktadır. Kullanıcılar ihtiyaç duydukları bilgiye ulaşmak için bilgi erişim sistemlerinden yararlanabilirler. Bilgi erişim sistemlerinin birer bibliyografik özellik taşıdığını söyleyebiliriz.

Kataloglar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakların betimleyici özelliklerini bulunduran, yani bibliyografik özelliklerini barındıran ve kaynkların nerede olduğunu bildiren bilgi erişim sistemleridir.

Bibliyografyalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Bibliyografyalar belirli bir konu hakkında yazılmış kaynakların listeleridir.

İndekseler (Dizinler)[değiştir | kaynağı değiştir]

Aranılan belgenin nerede,nasıl bulunabileceğini içeren listelerdir.

Ansiklopediler ve Sözlükler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ansiklopedi ve sözlükler danışma kaynakları olarak bilgi erişim sistemleridir.Ansiklopediler genellikle alfabetik ve sistematik bir düzen içerisinde oluşturulmuş kaynkalardır.Sözlükler ise genellikle alafebetik bir sisteme göre oluşturulmuşlardır.

OPAC'lar (Online Access Catalog)[değiştir | kaynağı değiştir]

Kütüphanelerin elektronik olarak kullandığı çevrim içi kataloglardır.Bu kaynaklarda kataloglarda olduğu gibi eserlerin bibliyografik özelliklerini taşırlar.

Thesauruslar[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu kaynaklar terimler arası kavramsal ilişkileri gösterirler. Eş anlamlı kelimeler sözlüğüdedenilebilir.

Veri Tabanları[değiştir | kaynağı değiştir]

Veri tabanları için online (çevrim içi) çalışan bibliyografyalar diyebiliriz.

Öz ve Atıf Dizinileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Öz diziznleri, öz adı verilen ve belge ile ilgili kısa özet içeren, kullanıcıya kaynak hakkında ön bilgi veren kaynaklardır. Atıf dizinler ise, özellikle bilimel alanda yapılan üretimlerin ölüçlmesini amaçlar.

Bilgi Erişim Yöntemleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Niteleyici Kataloglama[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu yöntemde kaynaklar bibliyografik özelliklerine göre nitelenir.

Bibliyografik Sınıflama[değiştir | kaynağı değiştir]

Sınıflama birbirleriyle ilgili ortak ve özdeş ilişkileri bulunan varlıkları gruplandırmak için yapılan eylemdir. Bibliyografik sınıflama ise bibliyografik özellikleri baza alarak işler.Temelde iki tane sınıflama sistemi vardır. Evrensel Onlu Sınıflama Sistemi (Dewey Onlu Sınıflama Sistemi), Kongre Kütüphanesi Sınıflama Sistemi.

Konu Başlıkları[değiştir | kaynağı değiştir]

Konu başlıkları bibliyografik kayıtlamamya dayalı bir terimdir. Ayrıca konuların başlıklanması kaynakları yerleştirmede,kataloglamada ve erişimnde kolaylık sağlar.

Anahtar Sözcük[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir konuyu, başlığı, terimi en iyi şekilde özetleyen sözcüklerdir.

Bilgi Erişim ve İnternet[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüzde web ortamında kayıt altına alınmış sayısız, yığınla bilgi var. Öyle ki webde arama yapma yangın musluğundan su içmeye benzetilebilir. O kadar şiddetli geliyor ki ihtiyacımız olanı içinden alamıyoruz.[3] Bu sorunun yanı sıra webdeki bilgi ne kadar sağlıklı, ne kadar işimize yarar bu soruların cevabı da muallaktadır. Kaldı ki webdeki bilgi dinamik bilgilerdir yani bir nevi hareket halindedirler. İnternetteki bilginin ne zaman kaybolacağını kestiremezsiniz, bugün aradığınız bilgiyi yarın bulamayabilirsiniz. Zaten bu noktada önemli olanda bu. Yani ne kadar bilginin arşivlendiği önemli değil, önemli olan istenilen bilgiye erişim sağlanıyor olması. Bilgi erişimi için kullandığımız her türlü kaynak, teknoloji “Bilgi İletişim Teknolojisi (BİT)” olarak adlandırılır. Bitler bile bilgi erişim sağlama konusunda sağlıklı ve yararlıysa ancak kullanışlı olabiliyorlar. Günümüzde ihtiyaç duyulan bilgiye ulaşmanın en kısa yolu internet ve internetin barındırdığı arama motorları olark görülmektedir.Daha öncede belirtildiği gibi webdeki bilgiler çok fazla sağlıklı olmadığı için arama motorları sonuçlarıda sağlıklı olmayabilir.Çünkü arama motorları yüzeysel webi tara ve bulunan ilk bilgiyi önümüze getirir. Ayrıca webdeki bilgilerin kesinliği yoktur. Webdeki bilgiler kimse tarafından doğru mu yanlış mı diye incelenmez.Herkes webe her konu hakkında doğru veya yanlış bilgiler yazabilir. Bu konu hakkında hiçbir şey bilmeyen bir ilkokul öğrenciside olabilir, alanında uzman konuya hakim bir profesyonel de olabilir fakat web bunu denetlemez.Yinede arama motorlarında veya veri tabanlarında arama yaparken daha sağlıklı sonuçlara ulaşmak için bir takım yollar izlenebilir.Anahtar sözcük seçimine dikkat etme,kelime gruplarını tırnak içinde yazma (Örneğin, “Ses kirliliği”), “ve, veya, değil” ifadelerinin kullanımı (and, or, not) gibi.

Sonuç[değiştir | kaynağı değiştir]

Sonuç olarak mevcut bilgiye ulaşmamız için bilgi erişim teknikleri ve yapılan arşivleme, dizinleme teknikleri yeterince faydalı olmuyor. Bilgiye erişmek için önce bilginin düzenlenmesi ve düzenlenen bilginin tanımlanması gerekiyor. Tanımlanamayan, bilinmeyen bilgi ulaşmak mümkün olmayacaktır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Tonta, Yaşar; Tayfun Gülle, Oya Gürdal ve Erol Yılmaz (26 Mart - 01 Nisan). "Bilgi Erişim Sorunları ve İnternet.". Kütüphanecilikte Yeni Gelişmeler, Kavramlar, Olgular...37.Kütüphane Bildirileri.: (52-56). 
  2. ^ Tonta, Yaşar; Tayfun Gülle, Oya Gürdal ve Erol Yılmaz (26 Mart - 01Nisan). "Bilgi Erişim Sorunları ve İnternet". Kütüphanecilikte Yeni Gelişmeler,Kavramlar,Olgular... 37.Kütüphane Bildirileri: (52-56). 
  3. ^ Tonta, Yaşar; Tayfun Gülle, Oya Gürdal ve Erol Yılmaz (26 Mart - 01 Nisan). "Bilgi Erişim Sorunları ve İnternet". 37.Kütüphane Haftası Bildirileri: (52-56). 
  • Tonta,Y. 2001, 37.Kütüphane Haftası Bildirileri
  • Tonta,Y. Bilgi Erişim Sorunu ve İnternet
  • Arıkan, A. (2006). Bilgi Erişim Sistemleri. İstanbul: Babil Yayınları.
  • Gürdal, O. (2003). Internet’te Bilgi Erişim ve Bilgi Erişim Kaynakları.Ankara Üniversitesi * Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanlığı Bülteni.27. Ankara
  • Çimen, E. İnternet ve Bilgiye Erişim Yolları.