Behice Boran

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Behice Boran
Türkiye İşçi Partisi Genel Başkanı
Görev süresi
1971–1980
Yerine geldiği Şaban Yıldız
Kişi bilgileri
Doğum 1 Mayıs 1910
Bursa, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm 10 Eylül 1987 (77 yaşında)
Brüksel
Partisi Türkiye İşçi Partisi
Eşi Nevzat Hatko
Bitirdiği okul İstanbul Üniversitesi
Ankara Üniversitesi
Mesleği Akademisyen, Sisyasetçi, Sosyolog

Doç. Dr. Behice Sadık Boran, (d. 1 Mayıs 1910, Bursa – ö. 10 Ekim 1987, Brüksel). Türkiye İşçi Partisi’nin son genel başkanı, siyasetçi, akademisyen ve sosyolog.

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ailesi 1890’larda Bursa’ya göç etmiş Kazan Tatarı'ydı. Tahıl ticareti yapan Sadık Bey ile Mahire Hanım’ın kızı olarak 1910'da Bursa'da doğdu. Üç kardeşin en küçüğüydü.[1]

Boran, ilkokula Bursa’da başladı. Kurtuluş Savaşı döneminde Yunanlılar Bursa’ya girince, ailesiyle İstanbul’a göç etti. Orta öğrenimini Arnavutköy Amerikan Kız Koleji'nde yaptı. Babası okuryazar, aydın bir adamdı. Çocuklarının yabancı dil eğitimine çok önem veriyordu. Bu sebepten Fransız okuluna yazdırıldı. Bu okul kapatılınca Arnavutköy’deki Amerikan Kız Koleji’nde okumaya başladı. Amerikan Kız Koleji'nin, yani şimdiki adıyla Robert Kolej'in, 1927’de orta, 1931’de lise kısmını birincilikle bitiren ilk Türk kız öğrenci oldu. Manisa Orta Mektebi İngilizce muallimeliğine atandı. Amerikan Michigan Üniversitesi (ABD) ona burs verme teklifinde bulundu. Kendini bu üniversiteye öneren kişi, Amerikan Kız Koleji’ndeki tarih öğretmeniydi.[1]

Michigan Üniversitesi’nde sosyoloji doktorasını tamamladıktan sonra 1939'da Türkiye'ye döndü ve Ankara Üniversitesi Dil Tarih Coğrafya Fakültesi (DTCF) sosyoloji bölümüne doçent olarak atandı. Aynı dönemde Yurt ve Dünya ve Adımlar dergilerinin yayın faaliyetine katıldı. 1946'da Nevzat Hatko ile evlenen Boran, 1948'de siyasi görüşleri nedeniyle üniversiteden uzaklaştırıldı.[1]

1950 yılında kurucusu ve başkanı olduğu Barışseverler Cemiyeti, Menderes hükümetinin Kore'ye asker göndermesini kınayan bir bildiri yayımlayınca 15 ay hapis cezası aldı.[1]

1962'de Türkiye İşçi Partisine üye olan Boran, 1965 seçimlerinde Urfa'dan milletvekili seçildi. Birkaç dönem Avrupa Parlamentosu'nda Türkiye'yi temsil etti. TİP genel başkanı Mehmet Ali Aybar'a karşı tavır aldı ve 1970 yılındaki parti kurultayında genel başkan seçildi.[2]

12 Mart 1971 muhtırası ile birlikte tutuklandı ve partisi kapatıldı. Boran, 15 yıl hapis cezası aldı. 1974 yılında ilan edilen genel aftan yararlanarak serbest kaldı.[1]

1975'te tekrar kurulan TİP'in genel başkanı seçildi. 12 Eylül 1980 darbesinin ardından kısa süre ev hapsinde tutulan Boran, daha sonra yurtdışına çıktı.[1]

O her ne kadar “Sosyalist doğulmaz sosyalist yaşanır.” dese de onun doğduğu gün belkide hayatının bir işareti olabilir.[1]

Ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

1981'de yurttaşlıktan çıkarıldı. Yurtdışında iken TKP ile TİP'in birleşme kararı aldıklarını duyurdu ve iki gün sonra da öldü.[2]

Cenazesi Türkiye'ye getirilen Boran, TBMM ve İstanbul'da düzenlenen törenlerin ardından 18 Ekim'de İstanbul Zincirlikuyu Mezarlığı'nda toprağa verildi.

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Çevirileri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Platon (1944) Devlet Adamı, İstanbul: Maarif Vekilliği (Mehmet Karasan'la Birlikte).
  • Granville-Barker, Harley (1946), Voysey Mirası, İzmir: Tülin.
  • Steinbeck, John (1964) Sardalya Sokağı, İstanbul: Batı.
  • Fast, Howard Melvin (1966) Hürriyet yolu, İstanbul: İstanbul Matbaası.

Hakkında yazılmış kitaplar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • "Behice: Bir devrimci... Bir kadın... Bir anne...", Emel Koç, Destek Yay. 2010 (ISBN 9944298773)
  • "Behice Boran Öğretim Üyesi, Siyasetçi, Kuramcı", Gökhan Atılgan, Yordam Kitap.
  • "Akıntıya Karşı... Behice Boran", Güzella Bayındır, Yazılama Yay. 2010 (ISBN 9786055892272)

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Kayalı, Kurtuluş (2001) Türk Düşünce Dünyasında Yol İzleri, İstanbul: İletişim.
  • Kolektif (2002) Biyografya 2: Behice Boran, İstanbul: Bağlam.
  • Mumcu, Uğur (1996) Bir Uzun Yürüyüş, Ankara: um:ag