Azeri alfabesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Ana madde: Türk dil alfabesi

Azerbaycan Türkçesi'nin alfabesi (Azerbaycan dilinde: Azərbaycan əlifbası), Azerbaycan Cumhuriyeti'nde 1991'den bu yana Azerbaycan Türkçesi'nin yazımında kullanılan Latin alfabesine dayanan alfabedir. Bu tarihten önce Kiril alfabesiden geliştiriilmiş bir alfabe kullanılıyordu.

[değiştir] Tarih ve Gelişme

10. yüzyılda İslamiyeti kabul eden Selçuklular gibi diğer Oğuz boyları da Arap alfabesini kabullenmişlerdir. Güney Azərbaycan (Azerice: جنوبی آذربایجان - گونئی آذربایجان ; Cənubi Azərbaycan)'da Azeriler, Fars dilinde öğrenim görme mecburiyetinde kalmışlar ve Arap alfabesini öğrenmişlerdir. 19. yüzyılda Azeri aydınlarından olan Mirza Fatali Mammad Taghi oğlu Akhundov (Azerice: Mirzə Fətəli Axundov), Arap alfabesini değiştirip, yerine yeni bir Latince Alfabe yaratmıştır. En son 1922 yılında, Baku'da Yeni türk əlifba komitəsi (Јени түрк əлифба комитəси; Yeni Türkçe Alfabesi Heyeti) tarafından yeni bir Latin alfabesi yaratıldı.

1929'dan 1939'a kadar

Aa, Bв, Cc, Çç, Dd, Ee, Əə, Ff, Gg, Ƣƣ, Hh, Ii, Ьь, Jj, Kk, Qq, Ll, Mm, Nn, Oo, Ɵɵ, Pp, Rr, Ss, Şş, Tt, Uu, Vv, Xx, Yy, Zz, Ƶƶ

1939'dan 1958'e kadar

Аа, Бб, Вв, Гг, Ғғ, Дд, Ее, Ёё, Әә, Жж, Зз, Ии, Йй, Кк, Ққ, Лл, Мм, Оо, Өө, Пп, Рр, Сс, Тт, Уу, Үү, Фф, Хх, Һh, Цц, Чч, Ҷҷ, Шш, Щщ, ъ, Ыы, ь, Ээ, Юю, Яя, ' (apostrof)

1958'den 1991'e kadar

Аа, Бб, Вв, Гг, Ғғ, Дд, Ee, Әә, Жж, Зз, Ии, Ыы, Јј, Кк, Ҝҝ, Лл, Мм, Нн, Оо, Өө, Пп, Рр, Сс, Тт, Уу, Үү, Фф, Хх, Һһ, Чч, Ҹҹ, Шш, ' (apostrof)

1991'den 1992'ye kadar

Aa, Ää, Bb, Cc, Çç, Dd, Ee, Ff, Gg, Ğğ, Hh, Xx, Iı, İi, Jj, Kk, Qq, Ll, Mm, Nn, Oo, Öö, Pp, Rr, Ss, Şş, Tt, Uu, Üü, Vv, Yy, Zz

1992'den sonra

Aa, Bb, Cc, Çç, Dd, Ee, Əə, Ff, Gg, Ğğ, Hh, Xx, Iı, İi, Jj, Kk, Qq, Ll, Mm, Nn, Oo, Öö, Pp, Rr, Ss, Şş, Tt, Uu, Üü, Vv, Yy, Zz

Azeri alfabesi, sesleri Türkçe'de bulunmayan^{[kaynak belirtilmeli]} ə, x, ve q haricinde Türk alfabesi'nin aynısıdır. İlginç olan, hâlâ Çeçence'de de bulunan schwa (Әә) hecesinin varlığıdır.

[değiştir] Başka alfabeyle yazımda karşılaştırma

İran'daki Azerbaycan Türkleri ise Arap alfabesini kullanmaktadırlar. Kiril ile Latin alfabeleri arasında aşağıda gösterildiği gibi bire bir ilişki vardır (ancak Kiril alfabesinde harflerin sırası değişiktir)

Azerbaycan Türkçesi'nde alfabe değişiklikleri ve karşılıkları:

Arap	Latin	Kiril	Latin	IPA
~960-1929	1929–1939	1958–1991	1992—
ﺍ	A a	А а	A a	[ɑ:]
ﺏ	B в	Б б	B b	[b]
ﺝ	Ç ç	Ҹ ҹ	C c	[ʤ]
چ	C c	Ч ч	Ç ç	[ʧ]
ﺩ	D d	Д д	D d	[d]
ﻩ	E e	Е е	E e	[ɛ]
ع	Ə ə	Ə ə	Ə ə	[æ]
ﻑ	F f	Ф ф	F f	[f]
گ	G g	Ҝ ҝ	G g	[gʲ]
ﻍ	Ƣ ƣ	Ғ ғ	Ğ ğ	[ɣ]
ﺡ,ﻩ	H h	Һ һ	H h	[h]
ﺥ	X x	Х х	X x	[x]
ی	Ь ь	Ы ы	I ı	[ɯ]
ی	I i	И и	İ i	[ɪ]
ژ	Ƶ ƶ	Ж ж	J j	[ʒ]
ک	K k	К к	K k	[k]
ﻕ	Q q	Г г	Q q	[g]
ﻝ	L l	Л л	L l	[l]
ﻡ	M m	М м	M m	[m]
ﻥ	N n	Н н	N n	[n]
ﻭ	O o	О о	O o	[ɔ]
ﻭ	Ɵ ɵ	Ө ө	Ö ö	[œ]
پ	P p	П п	P p	[p]
ﺭ	R r	Р р	R r	[r]
ﺙ,ﺱ,ﺹ	S s	С с	S s	[s]
ﺵ	Ş ş	Ш ш	Ş ş	[ʃ]
ﺕ,ﻁ	T t	Т т	T t	[t]
ﻭ	U u	У у	U u	[u]
ﻭ	Y y	Ү ү	Ü ü	[y]
ﻭ	V v	В в	V v	[v]
ی	J j	Ј ј	Y y	[j]
ﺫ,ﺯ,ﺽ,ﻅ	Z z	З з	Z z	[z]

[değiştir] Dış bağlantılar

• Azərbaycan dili (Azerice)
• Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu (Azerice)