Aslan Asker Şvayk

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Aslan Asker Şvayk ve Dünya Savaşı'nda Başından Geçenler
Aslan Asker Svayk kapak.jpg
Can Yayınları'nın Türkçe çevirisi
Yazarı Jaroslav Hašek
Orijinal ismi 'Osudy dobrého vojáka Švejka za světové války'
Çevirmen Celal Üster
Ülke Çekoslovakya
Özgün dili Çekçe
Türü Roman, Taşlama
Yayınevi Can Yayınları
Anadilinde
basım tarihi
2006
Sayfa sayısı 332
Anadilinde ISBN ISBN-975-07-0619-6

Aslan Asker Şvayk (çeşitli dillerdeki çevirilerde Švejk, Schweik ya da Schwejk olarak da yazılır, [ˈʃvɛjk] olarak okunur), Jaroslav Hašek'in taşlama türündeki mizah romanıdır. Kitabın illüstrasyonlarını Josef Lada, Hašek'in ölümünün ardından tamamlamıştır. Çekçe olan kitabın orijinal adı Osudy dobrého vojáka Švejka za světové války (İyi Asker Şvayk'ın I. Dünya Savaşı'ndaki Kaçınılmaz Maceraları)'dır.

Hašek'in ilk amacı Şvayk'ın altı ciltten oluşmasıydı. Ne var ki, ancak dördünü tamamlayabildi. Yazarın 1923'te tüberküloz'dan ölmesinin ardından, bu dört cilt genellikle bir kitapta toplandı.

Özeti[değiştir | kaynağı değiştir]

Roman Çek savaş gönüllüsü Josef Švejk'ı ve ordudaki maceralarıı anlatır. Öykü, Prag'a I. Dünya Savaşı'nı tetikleyen Saraybosna Suikasti haberinin gelişiyle başlar. Švejk, Avusturya İmparatoru'na sadakatle hizmet etmeye öylesine heveslidir ki, kimse onun apaçık bir embesil mi olduğunu yoksa Avusturya-Macaristan Ordusu'nun savaş çabalarının altını kurnazca kazıdığını anlayamaz. Buna rağmen, politik olarak hassas konularda yorumlar yapınca bir gizli polis tarafından tutuklanır ve hapse yollanır. Salıverilmeden önce de tımarhaneye yollanmıştır. Romatizma ağrıları çektiğinden hizmetçi kadının ittiği bir tekerlekli sandalye ile Prag'daki askere alma bürosuna gider. Ne yazık ki, Josef Švejk hasta numarası yaptığı düşünülerek hastaneye yollanır. Sonunda, askeri papaz Otto Katz'ın emir eri olarak orduya sevk edilir. Katz, Şvayk'ı kumarda Teğmen Lukaš'a kaptırır, Şvayk teğmenin emir eri olur. Cepheye yollanmak üzere hazırlanması için Lukaš taburuyla birlikte Güney Bohemya'daki České Budějovice kışlasına yollanır. Şvayk, Lukaš'ın bindiği treni, ve istasyonda beklediği halde Budějovice'ye giden diğer trenleri de kaçırır. Bunun üzerine Güney Bohemya'da Budějovice'yi bulmak için anlamsız bir yürüyüşe geçer. Sonunda her ne kadar ısrarla reddetse de asker kaçağı olarak tutuklanır ve birliğine kadar götürülür. Bundan sonra itaatinden dolayı terfi ettirilir.

Birlik, bundan sonra Doğu Cephesi'nde doğru uzun bir yolculuğa çıkar. Bir Macar sınır kasabasında durduklarında gene tutuklanır. Bu kez, saygın bir Macar vatandaşını da işin içine sokar kavga çıkarıp sokakta dövüşmekten. Cepheye varmadan, bir göle vardıklarında sahipsiz bir Rus üniformasını üzerinde denerken Rus asker kaçağı olduğu sanılarak hapse atılır. Daha sonra, kendi safına yeniden katılmayı becerir. Tamamlanamamış olan roman, Şvayk herhangi bir çarpışmaya katılma şansı bulamadan, ya da siperlere giremeden aniden bitiverir.

Kitapta öykü akışıyla doğrudan ilgili olmayan, Şvayk'ın anlattığı birçok anektot da vardır.

Yazınsal önemi ve eleştirisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Birçok edebiyat eleştirmeni "Aslan Asker Şvayk"ı ilk savaş karşıtı roman olarak nitelendirir ve Remarque'ın Batı Cephesinde Yeni Bir şey Yok'unun öncülü olarak gösterir. Hatta, Joseph Heller eğer "Aslan Asker Şvayk"ı okumamış olsaydı "Catch-22" romanını hiç yazmamış olacağını söyler.[1][2]

Başka kültürel etkileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Çekçe'de olan švejkovina, švejkovat ("şvayklamak"), švejkárna (askeri saçmalık), vb. kelimeler, Şvayk'ın aptallığı ve düzen yıkıcılığının dile birer yansımasıdır.[3]

Gerçek tarih, coğrafya ve günümüz bilimine anıştırma/gönderme[değiştir | kaynağı değiştir]

Roman, I. Dünya Savaşı'nda Avusturya-Macaristan'da geçer. Çoklu etnik yapısıyla bu imparatorluk uzun zamandan beri süregelen acılarla ve gerilimlerle doludur. Modern silahlar ve tekniklerle kabaran I. Dünya Savaşı, hızla insan öğüten bir makina olmuştur. 1 milyonu Avusturya askeri olmak üzere 15 milyon insan ölür. Jaroslav Hašek bu karmaşaya katılmış ve romanında bunu incelemiştir.

Almanca konuşan Habsburglar ve imparatorluk yöneticileri Çek topraklarını 1526'dan beri yönetmekteydiler. 20. yüzyılın gelişiyle beraber Çek Krallığı'nın merkezi olan Prag'ın nüfusu patlar. Endüstriyel devrimin etkisiyle büyük insan kitleleri şehre gelir. Çalışan sınıfın ayaklanışı kültürel devrime yol açar. Avusturya-Macaristan bu değişimleri umursamaz ve daha da yıpranıp, çağ dışı kalır. Sistem çürüdükçe, sıradan insanlar için saçma ve anlamsız bir hal alır. İmparatorluk güçleri, boş propaganda ve baskı yoluyla, muhaliflere karşı koymaları için zorlanır.

Kitaptaki bazı karakterler[değiştir | kaynağı değiştir]

Josef Lada'nın illüstrasyonuyla bir pub sandalyesinde Şvayk

Josef Švejk

Palivec, "pub" sahibi

Bretschneider, gizli polis

Askeri papaz Otto Katz

Teğmen Lukaš

Yüzbaşı Sagner

Albay Schröder

Jurajda, spiritualist aşçı

2. Teğmen Dub, sivil yaşamda kendini beğenmiş bir okul müdürü

Levazım Subayı Çavuş-Binbaşı Vaněk

Gönüllü asker Marek

Vodička, istihkâmcı, Şvayk'ın Macarlardan nefret eden arkadaşı

Askeri okul öğrencisi Biegler, üst toplumsal sınıftan bir budala

Baloun, obur bir kişi, Şvayk'tan sonra Lukaš'ın emir eri

Uyarlamalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Josef Şvayk'ın Przemyśl, Polonya'daki heykeli

Aslan Asker Şvayk Bertolt Brecht'e esin kaynağı olarak II. Dünya Savaşı'ndaki maceralarını yazdırdı. Tabii ki II. Dünya Savaşı'nda Şvayk adıyla.

Şvayk çizgi romanlara, filmlere, bir operaya, bir müzikale, heykellere konu ve Avrupa'daki birçok restorana tema oldu.

Arthur Koestler tamamlanamamış "Aslan Asker Şvayk Yine Savaşa Gidiyor" (The Good Soldier Schweik Goes to War Again)[kaynak belirtilmeli] üzerinde çalıştı.

  • Robert Kurka romana dayalı bir opera yazdı, ilk kez 1958'de oynandı.

Çeviriler ve uyarlamalar[değiştir | kaynağı değiştir]

İngilizce'deki başlıca çevirileri:

  • The Good Soldier Schweik, çev. Paul Selver, 1930.
  • The Good Soldier Svejk and His Fortunes in the World War, çev. Cecil Parrott, 1973; yeniden baskısı: ISBN 0-14-018274-8 & ISBN 978-0-14-044991-4.
  • The Fateful Adventures of the Good Soldier Svejk During the World War, Book One: çev. Zdeněk "Zenny" Sadlon ve Emmett Joyce, (1997 E-book; 2000 paperback, ISBN 978-1-58500-428-7), Book Two: tr. Zdeněk "Zenny" Sadlon 2005 (E-book),[6] Books 3 & 4 (E-book).[7]

İlk çevirisi Hašek'in orijinalinin tam etkisini vermemektedir. Bazı kısımları eksiktir. Hašek'in diline tamamen karşıt bir biçimde, yazım tarzı kurudur ve hayalgücü eksiktir. Dah sonraki çeviriler daha iyiye doğru giderler.[kaynak belirtilmeli]

Ayrıca bir de orkestra suiti The Good Soldier Overture ve Robert Kurka'ın yazdığı, sahne uyarlaması yaptığı bir opera da vardır. The Good Soldier Schweik

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Referanslar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]