Arapgir, Malatya

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Arapgir, Malatya'nın, 39 derece - 05 dakika kuzey paralelleri ile 38 derece - 30 dakika doğu meridyenleri üzerinde yer alan bir Türk ilçesidir. Arapgir'in eski adı Daskuzadır. Daskuza (Arapgir) civarındaki yerleşim birimlerinin en eskilerinden olup, Malatya ili ile yaşıt sayılabilir. Toplam Nüfusu 17.070 (2000 Genel Nüfus Sayımı'na göre). Şehir Merkezi Nüfusu 6.440 (2007 Adrese Dayalı Nüfus Sayımı'na göre).

Konu başlıkları 1 Konumu 2 Coğrafya 2.1 Dağlık bölüm 2.1.1 Göldağı 2.1.2 Sarıçiçek Yaylası 2.2 Doğuda kalan bölüm 2.3 Dışterik yazısı 3 İklim 4 Tarih 5 Tarihi Eserleri 6 Gezilebilecek Yerler 7 Bağlı bucaklar ve köyler

[değiştir] Konumu

İlçe, engebeli ve dağlık bir bölgeye sahiptir. Doğu Anadolu Bölgesinin batı kesiminde, Yukarı Fırat Bölümünde, Fırat Vadisinin batı yakasında, Malatya iline 114 km mesafede yer almaktadır. Arapgir'in toprakları doğuda Elazığ'ın batısında Sivas'ın Divriği, Malatya'nın Arguvan, kuzeyinde Erzincan'ın Kemaliye, Güneyde Elazığ'ın Baskil ve Keban ilçeleri ile çevrilidir. İlçe merkezinde rakım 1250 metredir. Yüzölçümü 964 km²'dir. 2000 genel nüfus sayımına göre ilçe merkezi 10.180, köylerin nüfusu 6.445 olup, toplam nüfus 17.070'tir. İlçenin Taçdelen olmak üzere 1 bucağı, merkez olmak üzere 1 belediyesiyle 42 köyü ve 49 mezrası vardır.

OLASI TELİF HAKKI İHLALİ

Maddeyi olası telif hakkı ihlali nedeniyle etiketlediyseniz, lütfen aşağıdaki sayfanın en altına da ekleyin! Vikipedi:Telif_sorunları/2009_Temmuz_10/Maddeler * {{subst:madde-ti|Arapgir, Malatya}} kaynak: [http://web.archive.org/web/20060210061126/http://arapgir.inonu.edu.tr/yuzeysekilleri.htm]. ~~~~

Bu madde sayfasının içeriği aşağıdaki kaynağın telif haklarını ihlal ediyor gibi görünmektedir. [1] Lütfen sağdaki "Göster"'e tıklayarak ilgili yönergeleri okuyun!  Bu madde Vikipedi:Telif sorunları sayfasında listelenmiştir. Telif ihlali durumu açıklığa kavuşana kadar lütfen değişiklik yapmayınız. Bu konuda yeni bir madde yazmak niyetindeyseniz, lütfen bu geçici alt sayfayı kullanınız. Telif hakkı ihlali bulunan madde metinlerinde değişiklikler yapmak genellikle telif sorununu sona erdirmez. Birçok durumda en iyi yöntem maddeyi baştan yazmaktır. Telif durumu açıklığa kavuştuktan sonra yazdığınız geçici madde bu sayfaya taşınacak ya da bu sayfa ile birleştirilecektir. Mevcut içeriğin telif haklarına sahipseniz ya da bu içeriği GNU Özgür Belgeleme Lisansı şartları altında kullanmaya izniniz var ise, lütfen bunu maddenin tartışma sayfasında ve telif sorunları sayfasında maddenin listelendiği yerin altında belirtiniz. Mevcut içeriğin telif hakları durumu belirsiz olan kısmını yeni yazacağınız madde metninde kullanmayınız. Mevcut telif sorunlu olduğu düşünülen içerik GNU Özgür Belgeleme Lisansına sahip olduğu halde silinir ise (her zaman değil ancak çoğu zaman) Vikipedia mirror/clone yardımıyla geri getirilecektir. Bu etiketin konulmasınından 7 gün sonra telif sorunlu bölüm veya maddenin tamamı silinecektir. Geçici alt sayfada yeni bir madde yazılmış ise telif sorunu giderilmiş metin ile birleştirilecek ya da metnin yerini alacaktır.

[değiştir] Coğrafya

İlçeyi yüzey şekilleri bakımından üç bölümde incelemek gerekir.

1. İlçenin batı ve kuzeyindeki dağlık bölüm.
2. İlçe merkezinin doğusunda kalan bölüm
3. Güney bölümünü oluşturan orta yükseklikteki az engebeli "Dişterik " yazısı.

[değiştir] Dağlık bölüm

[değiştir] Göldağı

Yüksek, uzun ve devamlı antiklînal duruımlu bir sıradağdır. En yüksek tepesi At Kuyruk Sallamaz zirvesinde 2393 m yi bulur. Arapgir'e doğru birden bire kesilir. Bu sıradağ diğerleri gibi yayvan ve çok geniş değildir. Arada sert kayalıklar; yer yer derin vadilerle parçalanmıştır. Buna rağmen buralarda arazi çetin değildir. Göldağı ormandan yoksun, ancak, yaylacılığa çok elverişlidir. İlçe merkezinin sulama ve içme suyunun tamamını Göldağı karşılar. Eteklerinden çok sık mesafelerden çıkan kaynak sularla küçük düzlükler, çayır ve meyve bahçelerini oluşturmaktadır. Özellikle vadi boylarınca uzanan yeşilliklerin kavak, çınar, söğüt ve meyve ağaçları ile bunların arasında bir kaç dönümden oluşan çok sayıda sebze bahçeleri süsler.

[değiştir] Sarıçiçek Yaylası

Arapgir'in kuzeyinde üstü çok geniş dalgalı buna rağmen kenarları diktir. Bünyesinde mezozoik kalkerleri teşkil eden düzgün bir sırt halinde Eğerli dağını (2275 m) geçtikten sonra Divriğ'i Arapgir'e bağlayan yola geçit veren (Mamahar gediği)'ne kadar devam eder.

[değiştir] Doğuda kalan bölüm

Sarıçiçek Yaylasından başlayıp doğuya doğru Fırat nehrine kadar uzanan yayın içinde kalan ve Dutluca (Aşutka) ovasınıda içinde bulunduran bölüm yüksekliği 1000 - 1100 m. kadar olan az dalgalı bir arazidir.

[değiştir] Dışterik yazısı

Arguvan ilçesi ile sınır teşkil eden Söğütlü Çayının kuzeyinde içinde Taşdelen Nahiyesi de bulunan orta yükseklikde az engebeli araziye Dişterik Yazısı denir. İlçenin köylerinin çoğu bu bölümde yer alır. Küçük bir ovadır.

[değiştir] İklim

• Yıllık Sıcaklık Ortalaması: 11,7 °C
• En soğuk ay : Aralık
• Sıcaklık Ortalaması; - 2.0 °C
• En sıcak ay: Temmuz
• Sıcaklık Ortalaması: 25.0 °C
• Yağış miktarı (Yıllık) : 563,3 mm

[değiştir] Tarih

          Arapgir’in en eski ismi “Daskuza” olarak bilinmekte olup, civarındaki yerleşim birimlerinin en eskilerinden biridir. Şehrin M.Ö. 1200 yıllarında kurulduğu ve ilk yerlilerinin Muşkiler olduğu sanılmaktadır. Arapgir, kronolojik olarak Hititler, Persler, Romalılar, Bizanslılar, İslam Uygarlıkları, Anadolu Selçukluları, Anadolu Beylikleri ve Osmanlı dönemini idrak etmiş ve bu kültürlerin etkisi altında kalmıştır.

1070 yilindan sonra Anadolu Selçuklu Devleti idaresine, Selçukluların Moğollar'a Köse Dağı Savaşı'nda yenilmesinden sonra Moğolların, Anadolu Beylikleri'nin kurulmaya başladığı dönemde Karakoyunlar'in eline geçer. 1515 Çaldıran Savası'ndan sonra Osmanlı Devleti'nin egemenliği altına girer.

1518 yılında tutulan ilk Osmanlı Tesnit Tahrir defterinde Diyarbakır eyaletinin 12 sancağı bulunmaktaydı. Bu defterde Arapgir de yer almakta ve 10. sırada bulunmaktaydı. Kanuni Sultan Süleyman zamanında Sivas valiliğine bağlı bir sancak merkezi olan ilçe, 1834'de Diyarbakır ve 1847fde Mamuret-ül Aziz (Elazığ) sancaklarına bağlandı. 1927-1928 tarihli Türkiye'de devlet salnamesinde ise Arapgir Malatya'ya bağlı bir kaza olmuştur. İlçenin yüzölçümü 956 km2'dir.

Dr. Nejat Göyünç'un Ortadogu Teknik Universitesi arastirmalarina gore Arapgir'in 1911 nufusu 20,000 civarinda olup, yarisi Turk musluman, diger yarisi ise Ermeni hristiyan idi.

1830'lu yillarda Arapgir tekstil urunleriyle dunyaca un salmistir.

[değiştir] Tarihi Eserleri

İlçenin en önemli tarihi eserleri arasında Ulu Camii bulunmaktadır. Bu eserin 14 yüzyıl yapısı olduğu sanılmaktadır. Yine Yeni Camii'nin Akkoyunlular döneminde(1389-1551)yapıldığı söylenmektedir. Cafer Paşa Camii 1694 tarihinde Cafer Paşa tarafından yaptırılmıştır. Mirliva Ahmet Paşa Camii şimdiki adı ile Çarşı Camiisidir, Mirliva Ahmet Paşa tarafından yaptırılmıştır. Bu camii 17. yüzyıla aittir. Gümrükçü Osman Paşa Camii 1823/1824 tarihinde yapılmıştır. Çobanlı Camii yapım tarihi 1893 olarak bilinmektedir. Ayrıca Molla Eyüp Camii, Osman Paşa Camii ve Çarşı Hamamı ilçede bulunan diğer tarihi eserler arasındadır.

Ayrica ilçede birkac kale kalintisi, eski mezarliklar ve de bir gumus madeni bulunmaktadir.

1915 oncesi Arapgir'de 7 Ermeni kilisesi bulunmakta idi, gunumuze sadece bir tanesi kalinti halinde yetisebilmistir.

[değiştir] Gezilebilecek Yerler

19. yüzyıl ortalarında eski Arapgir terk edilerek bugünkü yerine taşındığından sanat değeri yüksek birçok tarihi yapı eski Arapgir'de kalmıştır. Bu tarihi eserlerin birçoğu harap haldedir. Eski Arapgir'de Hanikah, Cafer Paşa Camii, Osman Paşa Hamamı, Çarşı Hamamı, Miran Çayı kıyısındaki Harap Pazar harabeleri, Brenge Deresi boyunca uzanan vadi ile Kaynarca, gezilecek ve görülecek yerler olarak sayılabilir.

[değiştir] Bağlı bucaklar ve köyler

Arapgir ilçesine bağlı bucak ve köylerin nüfusu 6.445'tir.

Aktaş, Alıçlı, Bacalı, Boğazlı, Bostancık, Budak, Çakırsu, Çaybaşı, Çiğnir, Çimen, Deregezen, Düzce, Eşikli, Eski Arapgir, Eynir, Gebeli, Gözeli, Güyüzü, Kayakesen, Kavnak, Kazanç, Kılıçlı, Konducak, Koru, Meşeli, Onar, Ormansırtı, Paçalı, Pirali, Sağıluşağı, Selamlı, Sinikli, Sipahiuşağı, Suceyin, Sugeçti, Tarhan, Taşdelen, Taşdibek, Ulaçlı, Yaylacık, Yazılı, Yeşilyayla, Yukarıyabanlı, Zompa

	Malatya ilinin ilçeleri
Malatya | Akçadağ | Arapgir | Arguvan | Battalgazi | Darende | Doğanşehir | Doğanyol | Hekimhan | Kale | Kuluncak | Pötürge | Yazıhan | Yeşilyurt