Antlaşma Limanları

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Antlaşma Limanları, Asya ülkelerinin, özellikle de Çin, Japonya ve Kore'nin Britanya, Fransa, Almanya ve ABD gibi Batılı ülkelerden gelen baskılar sonucunda 19. yüzyıl ortalarında dış ticarete ve yabancıların yerleşmesine açtığı limanlar. Çin'daki antlaşma limanlarının kurulmasında Japonya'nın baskıları da etkili olmuştur.

Çin[değiştir | kaynağı değiştir]

Çin'deki ilk limanlar, I. Afyon Savaşı (1839-42) olarak bilinen Çin-İngiliz çatışmasında Çin'in yenilgiye uğramasının ardından, 1842'de imzalanan Nanking Anlaşması ile İngiliz tüccarlara açıldı. O döneme kadar yalnızca Kanton limanını Batı ile kısıtlı bir biçimde ticarete açmış olan Çin, Kanton dışındaki bazı önemli limanlarını da Batı ticaretine açmak durumunda kaldı.[1] 19. yüzyıl sonlarına doğru Batılı ülkelerin Çin'den giderek daha çok ödün koparmaları ile, 1842'de beş olan antlaşma limanlarının sayısı 1911'de ellinin üzerine çıktı. Şanghay ve Kanton (Guangzhou) gibi, antlaşma limanları olan kentler, 19. ve 20. yüzyıl boyunca Çin'de sanayileşmenin başlıca alanları oldu.

Çin'deki Başlıca Antlaşma Limanları[değiştir | kaynağı değiştir]

Bölge veya Belediye Şehir Tarih Ayrıcalık sahipleri
Şanghay (1842–1946) Büyük Şanghay üç ayrı bölüme ayrılmıştı: bunlar Birleşik Krallık Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri ABD'nin uluslararası yerleşmesi, Fransa Fransız Bölgesi ve eski şehir bölgesi.
Jiangsu Nanjing (Nanking) (1858)
Zhenjiang
Jiangxi Jiujiang
Hubei Hankou (1858–1945) Alman İmparatorluğu Almanya, Fransa Fransa; daha sonra Birleşik Krallık Birleşik Krallık ve Japonya Japonya
Shashi
Yichang
Hunan Changsha (1937–1945) Japonya Japonya
Yuezhou
Siçuan Chongqing (Chungking)
Zhejiang Ningbo (Ningpo) (1841–42) Birleşik Krallık Birleşik Krallık
Wenzhou
Fujian Fuzhou (Foochow) (1842–1945) Birleşik Krallık Birleşik Krallık, sonra Japonya Japonya
Xiamen (Amoy) (1842–1912) Birleşik Krallık Birleşik Krallık
Guangdong Guangzhou (Canton) (1842-WWII) Birleşik Krallık Birleşik Krallık; sonra Japonya Japonya
Shantou (Swatow) (1858) Birleşik Krallık Birleşik Krallık
Sanshui
Haikou (Qiongshan) (1858)
Guangxi Beihai (1876–1940s?) Birleşik Krallık Birleşik Krallık, Amerika Birleşik Devletleri ABD, Alman İmparatorluğu Almanya, Avusturya-Macaristan Avusturya-Macaristan, Fransa Fransa, İtalya İtalya, Portekiz Portekiz, Belçika Belçika
Nanning
Yunnan Mengzi
Simao
Dengyue
Şantung Yantai
Hebei Tianjin (Tientsin) 1860–1902 Birleşik Krallık Birleşik Krallık, Amerika Birleşik Devletleri ABD, Alman İmparatorluğu Almanya, Avusturya-Macaristan Avusturya-Macaristan, Fransa Fransa, İtalya İtalya, Portekiz Portekiz, Belçika Belçika
Liaoning Niuzhuang (1858)
Yingkou
Shenyang
Jilin Changchun
Hunchun
Heilongjiang Harbin (1898–1946) Rusya Rusya, Amerika Birleşik Devletleri ABD, Alman İmparatorluğu Almanya; sonra Japonya Japonya ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği Sovyetler Birliği
Aihun Rusya Rusya, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği Sovyetler Birliği
Manzhouli Rusya Rusya, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği Sovyetler Birliği
Tayvan (Formosa) Tamsui (1858)
Tainan

Japonya[değiştir | kaynağı değiştir]

Japonya'da ise antlaşma limanı sistemi, ABD'li Komodor Matthew C. Perry'nin, 1854'te bir savaş filosuyla Edo (bugün Tokyo) Körfezine girerek, Japonları ülkeye ABD tüccarlarının girmesine izin vermeye zorlaması ile başladı. Ticari bakımdan Çin'den daha az çekici, askeri bakımdan da daha güçlü olan Japonya, baskılara daha kolay karşı koyabildi; bu ülkede yalnızca altı liman dış ticarete ve yabancıların yerleşmesine açıldı. Japonya'daki antlaşma limanları ülkenin hızla sanayileşmesi ve askeri gücünün artması sonucunda 1899'da kapatıldı.

Diğer Ülkeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Öteki Batılı ülkeler çok geçmeden Britanya ve ABD örneğini izlediler; Çin ve Japonya'nın yanı sıra Vietnam, Kore ve Siyam'da da kendi yurttaşları için antlaşma limanı ayrıcalıkları elde ettiler. Daha küçük ülkelerde açılan liman sayısı ise iki ya da üçü geçmedi.

Batılı ülkelerin uyrukları, antlaşma limanları içinde oturdukları ülkelerin yasalarına değil, kendi konsolosluklarının denetimine bağlıydılar. Limanların bulunduğu kentler, kağıt üzerinde bulundukları ülkenin parçası sayılmakla birlikte, giderek bu limanların hepsinde bağımsız yasalar, yargı kurumları, polis ve vergi sistemleri gelişti. Batılı yerel yönetim kurumlarıyla birlikte Batı yaşam biçimi de bu kentlere geldi ve birçok Asyalı, Batı düşüncesi ve teknolojisi ile antlaşma limanlarında tanıştı.

Emperyalist güçlerin çoğu, II. Dünya Savaşı'nın sonuna değin Çin ve öbür Asya ülkelerindeki antlaşma limanlarını terk etmeye yanaşmadı.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Oral Sander, Siyasi Tarih İlkçağlardan 1918'e, İmge Kitabevi, 16. Baskı: Eylül 2007. ISBN 978-975-533-043-3.