Amniyot

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

{{#if:|

Vikipedi:TaksokutuVikipedi:Taksokutu
Amniota
Kaplumbağa yavrusu yumurtadan çıkarken.

Kaplumbağa yavrusu yumurtadan çıkarken.
Bilimsel sınıflandırma
Âlem: Animalia
Şube: Chordata
Alt şube: Vertebrata
Sınıf: clade

Eugnathostomata
Teleostomi
Tetrapoda

Takım: Amniota

Biyoçeşitlilik
[[{{{diversity_link}}}|]]
Klad

Synapsida
Sauropsida

Dış bağlantılar
Commons-logo.svg Wikimedia Commons'ta Amniyot ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
Wikispecies-logo.svg Wikispecies'te Amniyot ile ilgili detaylı taksonomi bilgileri bulunur.

Amniyotlar (Amniota), bir Tetrapod grubu (bel kemiğine sahip dört üyeli hayvanlar) olup kara hayatına uyum sağlamış yumurtalara sahiptir. Amniyotlar, Synapsidler (memeliler ile soyları tükenen diğer akrabaları) ve Sauropsidaların (sürüngenler ve kuşlar) yanı sıra fosil atalarını da içerir. Gerek yumurta olarak dışarıya bırakılan gerekse vücut içinde oovivipar olarak gelişen amniyot embriyolar çok geniş ve kapsamlı membranlar tarafından desteklenerek korunur. İnsanların da dahil olduğu eteneli memelilerde bu membranlar, fetusu saran bir amniyon kesesi içerirler. Embriyonu kaplayan bu membranlar ile larva aşamalarının bulunmayışı amniyotları dört üyeli Tetrapodlardan ayırır.[1]

Casineria gibi "esas amniyotlar" olarak anılan ve küçük kertenkelelere benzeyen ilk amniyotlar, yaklaşık 340 milyon yıl önce Karbonifer döneminde iki yaşamlı Reptiliomorflardan evrilmiştir. Sert kabuklar geliştirmiş olan yumurtalar su dışında kurumadan hayatta kalabildiklerinden[2] bu amniyotların kuru yaşam ortamları içeren karalarda yayılabilmesine olanak vermiştir. Yumurtalar aynı zamanda geçirgen bir yapıya sahip olup soluyabiliyor ve atıklarla başa çıkabiliyor, böylece bu durum yumurtaların ve amniyotların daha büyük formlara dönüşmelerine imkan tanıyordu. Amniyotlar bu özellikleri yüzünden dünya genelinde karalara yayılarak egemen omurgalı türü olmuştur.

Sınıflandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış sistematik[değiştir | kaynağı değiştir]

Amniyotlar, günümüz modern amfibiyenlerin soy çizgisinden evrilmemiş, bilakis hala sularda larva geliştiren ve Reptiliomorpha olarak adlandırılan bir gruptan evrilmişlerdir.

 Kara omurgalıları 

 Lissamphibia (günümüz Amfibileri)




 Lepospondyli


 Reptiliomorpha 

 Seymouriamorpha




 Diadectomorpha



 Amniota







Kendi içlerinde sınıflandırılması[değiştir | kaynağı değiştir]

İlk amniyotlar, üst Karbonifer devrine ait küçük kertenkele benzeri Hylonomus ve Paleothyris isimli canlılar olup daha sonra, Anapsida, Synapsida ve Diapsida olarak üç gruba ayrılmışlardır.

 Amniota 

 Synapsida (Memeliler dahil)


 Sauropsida („Sürüngenler“ ve Kuşlar)

 Parareptilia


 Diapsida 

 Lepidosauria (Pullu sürüngenler, Yılanlar, Tuataralar)



 Archosauria (Timsahlar, Dinozorlar, Kuşlar)






Ek okuma[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Benton, Michael J. (1997). Vertebrate Palaeontology. London: Chapman & Hall. ss. 105–109. ISBN 0-412-73810-4. 
  2. ^ Stewart J. R. (1997): Morphology and evolution of the egg of oviparous amniotes. In: S. Sumida and K. Martin (ed.) Amniote Origins-Completing the Transition to Land (1): 291-326. London: Academic Press.