Amfora

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Bodrum Kalesi'nde amforalar

Amfora, gövdesinden daha ince olan boyun kısmının altında dibe doğru daralarak sonlanan iki kulplu, Antik Dönemlere özgü bir çeşit Yunan çömleği.

Form ve tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Kelime kökeni olarak "amphi" yani çift taraflı ve "pherein" yani taşımak anlamındaki sözcüklerin birleşiminden oluşmuştur. En çok kullanılan amphoralar Yunan amphoralarından önce Akdeniz'e hakim olan kavimlerin amphoralarıdır. Boyun kısmının gövde ile dik açı yapacak şekilde birleştiği (boyunlu amfora) veya bu birleşimin düzgün bir eğri ile devam ettiği (tek parça amfora) iki ayrı formu bulunmaktadır.

Boyunlu amforanın, MÖ 9 yüzyılda, tek parça olanın ise MÖ 7. yüzyılda kullanımına başlanmıştır. MÖ 6 - 2. yüzyıllar arasında Tanrıça Athena onuruna düzenlenen şenliklerde içi zeytinyağı ile doldurulmuş siyah renkli ve üzerinde figürler olan amforalar kullanılırdı. Bu amphoralara panathenik amphora denmektedir ve kendine özgü bir kap formu bulunmaktadır. Günümüze, çeşitli çağlardan çeşitli formlarda ulaşan amforalar, tahıl, zeytin, zeytinyağı ve şarap taşımak için kullanılmış olup, özellikle Roma döneminde şarap taşımak amacıyla çok sayıda amfora üretilmiştir.

Şarap amforaları, Attika ölçüsüne göre 39 litredir. Büyük boy amforalar genellikle mezar taşı veya cenaze törenlerinde kullanılmak üzere yapılmışlardır.

Pontik amforalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Karadeniz Bölgesi'nde, Sinop, antik çağda amfora üretim ve ihracat merkeziydi. Arkeolojik kazılarda Boztepe yarımadasında Zeytinlik ve Nisiköy’de MÖ 3. yüzyıla, Demirci koyunda ise MS 3 - 4. yüzyıla ait amforalar bulunmuştur.

Ölçü birimi olarak[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski Yunanca’dan Latinceye geçen bir ölçü birimi olup 48 sextarius değerindedir (25.36 litre) Anabasis’te, Karadeniz’in yerli halklarından birisi olan Mossioniklerin, yunus balığı yağı sakladıkları küplerin adı olarak geçmek-tedir: “Ayrıca tuzlanarak küplere bastırılmış yunus balığı eti, çanaklarda yunus yağı vardı”

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Latince amphora < Antik Yunanca ἀμφορεύς (amphoreús, amphiphoreús)
Antik Yunanca'da, phoreús taşıyan ve amphi her ikisi, iki yanlı, çepeçevre anlamındadır.

Amphora çeşitleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Sivri Dipli Amphora

Genelde ticaret için kullanılan amphora tipidir. Sivri dipli olması sayesinde taşıma araçlarında yer tasarrufu sağlamıştır.

  • Nolan Amphorası

Dışa açılan bir ağız kısmı ve yukarı uzayan kulpları ile karakteristiktir.

  • Nikothenes Amphorası

Nikosthenes tarafından 530 tarihinde üretilmeye başlanan bu amphora türü esas olarak etrüsk kökenlidir ve oradan ticaret vasıtasıyla yunanlılar tarafından tanınmış ve sevilmiştir. Dışa açılan cok belirgin bir ağızı ve geniş kulpları bulunur ayrıca kaidesi dışa açılır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Özhan Öztürk. Karadeniz: Ansiklopedik Sözlük. 2. Cilt. Heyamola Yayıncılık. Istanbul. 2005. ISBN 975-6121-00-9.
  • KSENOPHON. (1998), Anabasis. Sosyal Yayınlar. 2. Baskı. İstanbul
  • WHITE, J. W. & MORGAN, M. H. (1896), An illustrated Dictionary to Xeno-pon’s Anabasis. Ginn & Company. Boston

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]