Alâeddin Atâ Melik Cüveynî

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Alaaddin Ata Melik Cüveynî sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara
Türkçe'ye çevir Bu sayfanın veya bölümün Türkçeye çevrilmesi gerekmektedir.

Eğer sayfanın Türkçeye çevrilmesi 2 hafta içinde gerçekleşmezse, bu sayfa veya bölüm silinme sürecine girecektir.

Alaaddin Ata Melik Cüveynî
Doğum Ebü'l- Muzaffer Alâúdîn Atâ‘ Melik bin Bahâiddîn Muhammed el-Cüveynî
1226
Cuveyn, Horasan
Ölüm 5 Mart, 1283
Arran, Azerbaycan
Meslek vezir ve tarih yazarı
Alamut kalesi

Alaaddin Ata Melik Cüveynî, (Farsça: علاءالدين عطا ملك جويني; Ebü'l- Muzaffer Alâúdîn Atâ‘ Melik bin Bahâiddîn Muhammed el-Cüveynî) bir Farslı tarihçi Moğol İmparatorluğu hesabına Ta' rīkh-i jahān-gushā ismindeki kitabın yazarıdır.

Yaşam öyküsü[değiştir | kaynağı değiştir]

He was born in 1226 and spent the years from 1243 until 1256 in the camp of the Amir Arḡun Āqā. He first traveled to Mongolia with Arḡun Āqā in 1246-47 and again in 1249-50. He returned for a prolonged stay at the Mongol capital during the period 1251-52 and it was while in Qaraqorum (a town in central Mongolia, then the capital of the Mongol Empire) that he was persuaded by friends to begin the composition of the Tāriḵ-e jahāngošāy to immortalize the Mongol sovereigns and their conquests (ʿAṭā-Malek, 1912-37, I, pp. 2-3, 6-7).

Günümüzde İran'nın kuzeydoğusunda tarihi büyük Horasan'nın Juvain şehrinde 1226 yılında doğmuştur. Cüveynî'nin dedesi ve babası, sırasıyla Celaleddin Harezmşah ve Ögeday Han'a sahib-divan veya maliye veziri olarak görev yapmışlardır. Emir Argun Aka'nun yardımcısı olarak tahminen 1246 yılında Gürcistan ve Ermenistan'ı içine alan büyük bir alanı yönetmekle görevlendirilmiştir. Cüveynî İmparatorluğun çok önemli bir memuru olur. Moğol başkenti Karakurum'u iki defa ziyaret eder, böyle bir ziyaret onun Moğol fetihleri ilgili yazılarına başlangıç olmuştur. 1256 yılı Kasım ayında sarp dağların tepesinde bulunan Alamut Kalesi'nin fethinde Hülagû Han'nın yanında bulunmuş, Hasan Sabbah'ın ünlü Kütüphanesinde 70 yıldır toplanan binlerce kitaplardan, Kur'ân-ı Kerîmler dışında İsmailiye mezhebinin usul ve fururuna dair tüm kitapları ateşe vermiştir. İran'a geri döndüğünde Argun Aka’nın kâtibi olarak çalışmağa başlamıştır. Hülagû Han'nın 1256'da İran'a gelmesi üzerine 1258 yılında Bağdat istilasında Hülagû Han'a eşlik etmiş, ertesi yıl onun tarafından Hülagû'nun oğlu Kiray-Melik ve Emir Ahmed Bitekçi ile birlikte Bağdat, aşağı Mezopotamya, Huzistan (Khūzestān) ve Mazendran'a kraliyet valiliğine atanmıştır.[1]

Alaaddin Ata Melik Cüveynî'nin söz sahibi kardeşi Şemseddin Cüveynî, Hülagû Han ve Abaka Han döneminde maliye bakanlığı yapmış, ortaçağ Gürcü krallığı ordu komutanı (ამირსპასალარი; Amirspasalar) Awak Zak'arean-Margrceli'nin kızı Koşak'ın kocasıdır. Cüveynî hükümdarlıkta diğer tarihçilerin hiç ulaşması mümkün olmadığı, kendi görevinden ve ailevi bağlantı nedeniyle kapalı ve gizli olan pek çok bilgiye ulaşmıştır. Bilinmeyen bir nedenden dolayı yirmi yıldan fazla süren tarihi kayıtları ölümünden önce 1260 yılında birden sona ermiştir.

Vefâtı[değiştir | kaynağı değiştir]

1282 yılı civarında Cüveynî Van Gölü'nün kuzeydoğusunda Ala-Taq otlağında bir Kurultay'a veya toplantıya katılır. Alaaddin Ata Melik Cüveynî 1283 yılında Azerbaycan'da Muğan Ovası'nda veya Arrân'da ölmüştür.

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarih-i Cihan Güşa (تاريخ جهانگوشاهى جويني; Ta' rīkh-i jahān-gushā) isimli en önemli eserini 1260 yılında tamamlamıştır. Alaaddin Ata Melik Cüveynî'nin bu Tarih-i Cihan Güşa adlı kitabı Raşit al-Din Hamadani'ye büyük kaynak olmuştur.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Bibliografya[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Alaaddin Ata Melik Cüveynî, Tarih-i Cihan Güşa, Çeviren, Mürsel Öztürk, Ankara 1999.
  • Mongols, Huns, and Vikings, by Hugh Kennedy, 2002.