Actinidia arguta

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Vikipedi:TaksokutuVikipedi:Taksokutu
Sibirya kivisi
Weiki01.jpg
Bilimsel sınıflandırma
Âlem: Plantae (Bitkiler)
Klad Angiosperms
Klad Eudicots
Klad Asterids
Takım: Ericales
Familya: Actinidiaceae
Cins: Actinidia
Tür: A. arguta
İkili adı
Actinidia arguta
(Siebold & Zucc.) Planch. ex Miq.

Sibirya kivisi (Actinidia arguta), hardy kivi, tüysüz kivi adlarıyla da bilinen Kore, Kuzey Çin ve Sibirya'da yaygın olan çok yıllık bir bitki türü.[1] Bilinen kivi ile yakın akrabadır.

Hardy kivi, Sibirya kivisi adı dışında "kivi üzümü", "artık kivi", "bebek kivi", "çöl kivisi" ya da "kokteyl" kivi adlarıyla da anılır. Meyveleri kividen küçüktür, şekil ve görüş olarak minyatür bir kiviye benzer ve bilinen kivinin aksine tüylü değil, yeşil veya morumsu düz derimsi ince bir yüzeye sahiptir. Yine meyvesi kividen biraz daha tatlıdır ve kivinin aksine soyulmadan yenebilir.

Üretimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Büyük en çok bilinen kivi meyvesi ile sibirya kivisinin karşılaştırılması
Bahçe düzenlemesinde kullanılan sibirya kivisi

Çok hızlı gelişen ve tırmanan bir türdür, fakat en önemli özelliği hızlı ısı düşüşleri olmadığı müddetçe -34 derece (-30F) soğuğa kadar dayanıklı bir cins olmasıdır. Buna karşın genç filizler baharda soğuğa karşı hassastır.[2] Yaklaşık 150 gün kadar donma ısısının üstünde gün geçiren Sibirya kivisi bitkileri eğer çok hızlı ve ani don olayları olmazsa soğuğa dayanıklıdırlar. Fakat ani ve büyük ısı düşüşleri ve don olayları bitkiye büyük zarar verebilir ölümüne neden olabilir.[1]

Sibirya kivisi tohumdan çimlendirme zorda olsa (çimlenme süresi: yaklaşık 1 ay) yetişebilir, ayrıca çelikten, kökten yetişebilir. Yaklaşık 30 metreye kadar ağaçlara, tellere dolanarak boylanabilir. Yılda 6 metreye kadar bir bitkinin boylanabilme hızı bulunmaktadır. Organik, asidik yönden zengin iyi drenajlı topraklarda yetişir, yarı gölge ortamlarda yetiştirilebilse de güneşli yerlerde daha verimli ürün verir.[1]

Normal kivi kadın ve erkek bitkilerin bir arada bulunmasını gerektirdiği halde sibirya kivisi genelde kendine verimli bir tür olup, meyve vermek için iki ayrı bitkiye gerek duymaz.[2] Genelde diğer kivi türleri gibi mayısta çiçeklenme olup ayrıca 2. veya 3. yılda meyve vermeye başlamaktadır.[3]

Sibirya kivisi meyveleri nedeniyle pek çok hastalığa duyarlı olabilmekle ayrıca Japon böceği gibi pek çok böceği kendine çekebilmektedir.[2] Diğer bir sorunda kedilerin bu bitkiyi kedi nanesine benzetmelerinden kaynaklanmaktadır. Zira kedi nanesine benzeyen kokusu kedileri etkilemekte bu bitkiyle oyun oynalarına ve bitkinin zarar görmesine neden olabilmektedir.[1]

Kısa raf ömrü nedeniyle ticari yetiştirimi bu bitki için şu ana kadar başarısız olmuştur, bununla birlikte Yeni Zelanda, ABD ve bazı Avrupa ülkelerinde küçük çaptada olsa ticari yetiştiricilik çalışmaları ve denemeleri yapılmaktadır.

Besin değeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Besin Değeri: Taze, Pişirilmemiş Hardy Kivi meyvesi(100 gr.için) [4]
kJ 322
protein 1.2g
yağ 0.6g
karbonhidrat 18g
lif 3g
şeker 7.6 g
sodyum 6 mg
C vitamini 54 mg (Normal günlük alınması gereken değerin %90'ı)

Botanik tanımı ve taksonomisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Actinidia arguta ilk olarak Philipp Franz von Siebold ve Joseph Gerhard Zuccarini tarafından 1843'te Trochostigma argutum olarak tanımlanmıştır. 1867'de Actinidia familyasına Friedrich Anton Wilhelm Miquel ve Jules Émile Planchon araştırmaları neticesinde benzerliği dolayısıyla kaydırılmıştır.

Bü türün 3 varyetesi tespit edilmiştir. Bumlar

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d Hardy Kiwifruit Fruit Facts. 1996, California Rare Fruit Growers, Inc.
  2. ^ a b c Hardy Kiwi Hardy Kiwi. Dec. 16, 2008, Penn State College of Agricultural Sciences.
  3. ^ Kiwifruit and Hardy Kiwi Kiwifruit and Hardy Kiwi HYG-1426-93. John Strang & Richard C. Funt, Ohio State University.
  4. ^ Nutritional Value NZ KiwiBerry Growers Incorporated.