Acara Özerk Cumhuriyeti

Vikipedi, özgür ansiklopedi

(Acaristan sayfasından yönlendirildi)
Git ve: kullan, ara
Tarafsız Bakış Açısı Bu maddenin tarafsızlığı konusunda kuşkular bulunmaktadır.
Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına lütfen bakınız.
Şablonu maddeden çıkarmadan önce şablonun yardım sayfasını lütfen inceleyiniz.
აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა
Acara Özerk Cumhuriyeti
Acaris Avtonomiuri Respublika
Acara Bayrağı Arması
Acara Bayrağı Arması
Ajaria (gray) within Georgia
Detailed map of Ajaria
Resmi dil Gürcüce
Başkent Batum
ISO kodu GE.AJ
Başbakan Levan Varşalomidze
Alan
 - Toplam
 - su %
2,900 km²
n/a
Nüfus
 - Total (1989)
 - Nüfus yoğunluğu
392,432
135.32/km²
Etnik gruplar (2002)
Gürcü: 93.4%
Rus: 2.4%
Ermeni: 2.3%
Yunanlı: 0.6%
Abhaz: 0.4%
Ukraynalı: 0.2%
Diğer: 0.2%
Para birimi Lari
Saat dilimi UTC +3

Acara Özerk Cumhuriyeti (Gürcüce: აჭარა ; tam adı: აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა - Acaris Avtonomiuri Respublika), Gürcistan’ın güneybatı kesiminde yer alan özerk cumhuriyet. Yönetim merkezi Batum’dur. Türkiye’nin hemen kuzeydoğusunda Artvin ve Ardahan illeri sınırında yer alır. Artvin'in Hopa ilçesinde bulunan Sarp Sınır Kapısı Batum’a açılır. Bir süre Osmanlı İmparatorluğu yönetiminde kalmış olan Acara Özerk Cumhuriyeti, 1921'de Acara Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti adıyla kurulmuş, Sovyetler Birliği'nin dağılıp Gürcistan'ın bağımsız olmasından sonra bugünkü adanı almıştır. Gürcistan'ın merkezi yönetimine tabi olan Acara Özerk Cumhuriyeti, Türkiye ile tarihi, dini ve kültürel yakınlığa sahip olduğu gibi, hukuki olarak da 1921 Kars Antlaşması'nın 6. maddesine dayandırılarak, özerkliği Türkiye'nin garantörlüğü altındadır denilmektedir. [1] [2] [3] Fakat antlaşma metninde böyle bir ifade geçmemektedir.

Konu başlıkları

[değiştir] Tarih

Ana madde:Acara tarihi

Antik çağlarda Acaristan, Kolhis ve Kartl-i’nin bir parçasıydı. MÖ 5. yüzyılda Yunanlılar tarafından kolonileştirildi ve Batum (Batis) kenti de muhtemelen Yunanlı koloniciler tarafından kuruldu. Bölge MÖ 2. yüzyılda Romalılar ve daha sonra Bizanslıların eline geçti

11. yüzyılda Selçuklular, 13. yüzyılda İlhanlılar tarafından işgal edilmesiyle bölge İslamlaşmaya başladı.


Osmanlı döneminde Acara-yı Ulya (Yukarı Acaristan) ve Acara-yı Süfla (Aşağı Acaristan) sancakları kuruldu. Bu sancaklar Çıldır Eyaleti'ne bağlıydı. Bu eyaletin merkezi de bazen Çıldır, bazen Ahıska (Ahaltsihe) idi.

93 Harbi savaşı sırasında Acara halkının büyük bir bölümü[kaynak belirtilmeli] Anadolu'nun çeşitli yerlerine göç etti. Harpten sonra imzalanan Berlin Antlaşmasıyla Rusya İmapatorluğuna ilhak edilmiş ve Batum Oblastı kuruldu. 1883 yılında Batum Oblastı ve Artvin Oblastı birleştirilerek Batum yönetim bölgesi oluşturuldu.

Birinci Dünya Savaşı sırasında Almanya tarafından işgal edilmiş ve 3 Mart 1918 tarihli Brest-Litovsk Antlaşması’yla Osmanlı'nın toprağı oldu.

Mondros Mütarekesi gereğince İngiltere tarafından geçici olarak işgal edilmiş ve Kurtuluş Savaşı döneminde Bolşeviklerin Gürcistan'a saldırı sırasında Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmeti Ordusu tarafından işgal edilmiştir.

16 Şubat 1921'de Sovyetlerin Gürcistan'a saldırmasıyla Türkiye ile Gürcistan arasında müzakere başlamış ve 23 Şubat'ta Sovyetler Gürcistan'a savaş ilan edince Gürcistan hükûmeti Ardahan ve Artvin'in Türkiye'ye bırakmaya razı olmuştur.

Müzakerenin sonucu Türkiye Büyük Millet Meclisi Ordusuna bağlı birlikler 7 Mart'ta Ardahan ve Artvin'i, 10 Mart'ta Ahıska'yı işgal etmiş ve 14 Mart'ta Batum ve Ahılkelek'e girmişlerdir. Gürcüler Ahıska ve Ahılkelek'in Türkiye'ye verilmesine razı olmuş ancak Batum'u vermek istememiştir. 16 Mart 1921'de Moskova Antlaşması imzalanarak Batum'un Sovyetlere bırakılması kararlaştırıldıysa bu haber cepheye ulaşmamıştır. Bu arada 11. Kızıl Ordusu Batum'a yaklaşmaktaydı.

18 Mart 1921'de Bolşevik olduğunu ilan eden Gürcü birlikleri Türkiye'nin işgal altındaki Batum'a saldırmış ve çatışma yaşanmıştır. Zor durumda kalan Türk birliklerin çoğu Çoruh'un gerisine çekilmiştir. 19 Mart'ta Moskova Antlaşması cephe birliklerine ulaşmış ve buna uyarak 28 Mart'ta geri kalan Türk birlikleri de Batum, Ahılkelek ve Ahıska'yı boşaltmışlardır.


Sovyetler Birliği’nin çözülmesinden sonra Acara, 1991’de bağımsızlığını ilan eden Gürcistan’ın içinde kaldı. Acara’nın bu tarihte başına geçerek otoriter bir yönetim kuran Aslan Abaşidze, bölgeyi Gürcistan’daki iç savaşın dışında tuttu. Ancak Abaşidze, kişisel servet edinmek, insan haklarının ihlali, suç örgütlerine göz yummak gibi konularda suçlandı. Eduard Şevardnadze’nin devlet başkanlığı boyunca Tiflis yönetiminin fiilen denetimi dışında kaldı. ABD ve Soros destekli Karanfil veya Gül Devrimi olarak adlandırılan darbeyle [4][5][6] 2004 yılında Şevarnadze’yi deviren Miheil Saakaşvili yönetimindeki muhalefet, Saakaşvili’nin devlet başkanı seçilmesinden sonra bu konuya da el attı. Bu çerçevede uzun süren ve savaş eşiğine kadar gelen kriz yaşandı. Rusya'yla yakın ilişkide olan Abaşidze, Kars Antlaşması'na atıfla garantör ülke olarak Türkiye'den de yardım istedi [7][8]. Türkiye sorunun barışçıl yollarla çözümünü desteklemekle birlikte, askeri müdahale durumunda Kars Antlaşmasına dayanabileceğini de belirtti. Yapılan diplomatik görüşmeler sonucunda gerekli desteği bulamayan Abaşidze, Mayıs 2004’te ülkeyi terk edip Rusya’ya gitmek zorunda kaldı. Abaşidze’nin devrilmesinden sonra, merkezi yönetim bölgenin özerkliğine müdahale ederek, özerk yönetimin birtakım yetkilerini kıstı, yönetimin belirlenmesinde değişikliğe gidildi.

[değiştir] Yasama ve yönetim

Aslan Abaşidze’nin devrilmesinden sonra Acaristan Özerk Cumhuriyeti’nin statüsü Gürcistan anayasasında yapılan değişikliklerle kısıtlandı. Yeni statüye göre bölgesel yasama organı olan Yüksek Konsey (parlamento) 30 üyeden oluşur ve 5 yılda bir yenilenir. Acaristan Bakanlar Konseyi – bölgesel hükümet başkanının Gürcistan devlet başkanı tarafından belirleneceği öngörüldü. Devlet Başkanına bölgesel hükümeti ve parlamentoyu feshetme yetkisi de verilmiştir. [9]

Acara Özerk Cumhuriyeti logosu
Acara Özerk Cumhuriyeti logosu

Acaristan, 6 yönetim bölgesine ayrılmıştır:

  1. Batum kenti
  2. Keda ilçesi
  3. Çürüksu (Kobulet) ilçesi
  4. Helvaçavur ilçesi
  5. Şuahev ilçesi
  6. Hulo ilçesi


[değiştir] Coğrafya ve İklim

Acara, Karadeniz’in güneydoğu kıyısında yer alır. Topraklarının büyük bölümü Küçük Kafkas Dağlarına yayılır. Kuzeyde Guria, doğuda Samtshe-Cavaheti, güneyde Türkiye yer alır. Acara büyük ölçüde dağlık bir bölgedir ve % 60’ı dağlarla kaplıdır. Bu dağların en yüksek noktası 3.000 m’yi aşar. Bölgedeki dağların önemli kısmı Mesheti Dağlarının bir parçasıdır.

[değiştir] İklim

Acara’da astropikal iklim egemendir. Yönetim merkezi Batum’da ortalama sıcaklık 14°C’dir. En soğuk ay olan ocak ortalaması 6°C olarak ölçülür. En sıcak aylar olan temmuz ve ağustos ortalaması ise 22°C olarak gerçekleşir. Batum’da en düşük sıcaklık olarak -7°C ve en yüksek sıcaklık olarak da 40°C kaydedilmiştir.

Aylar Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıl
Ortalama sıcaklık [°C] 6 7 8 12 16 20 22 22 20 16 12 8 14

[değiştir] Ekonomi

Acara'nın çay, narenciye ve tütün yetiştirmek için iyi imkanları vardır. Dağlık ve ormanlık bölgenin astropikal bir iklimi ve birçok kaplıcası vardır. Tütün, çay, narenciye ve avokado önemli ürünler olup, çiftlik hayvanlarının besiciliğide ayrıca önemlidir. Önemli sanayi dalları çay ambalajlama, tütün işlemeciliği, meyve ve balık konserveciliği, petrol rafineri ve gemi yapımı üzerine yoğunlaşmıştır.

Bölgenin başkenti Batum; Gürcistan, Azerbaycan ve kara ile çevrili Ermenistan'ın mal nakliyesini yöneten önemli bir kapıdır. Batum limanı, Kazakistan ve Türkmenistan'dan gelen petrolün taşınması için kullanılır. Petrol rafinerisi, Supsa limanına boru yolu ile ulaşan ve oradan Batum'a demiryolu ile taşınan Azerbaycan'dan gelen Hazar petrolünü işler. Acara'nın başkenti gemi yapımı ve üretimi konusunda önemlidir.

[değiştir] Turizm

Acara, Gürcistan’ın turizm açısından gelişmiş başta gelen bölgelerinden biridir. Kıyı turizmi ve plajları açısından başta gelen yerler, Kobuleti, Tsihisdziri, Çakvi, Mtsvane Kontshi, Mahincauri, Batum, Gonio, Kvariati ve Sarpi’dir. Kintrişi ve Shalta vadileri ekoturizm açısından gelişmiştir. Batum-Helvaçauri-Keda-Şuahevi-Zamleti-Shalta-Hihadziri-Thilvana ve Hihani turu, ekoturzmciler açısından ilgi çekicidir. Bölgenin hayli zengin bir flora ve fauna hazinesi vardır. Mahuntseti, Mirveti, Çiruhi gibi şelaleler doğa turizmine ayrı bir atmosfer katar. Ayrıca dağcılar için Hino-Heknari-Zerabloseli-Çakvistavi ile Hihadziri-Thilvana-Goderdzi Geçidi turları düzenlenir. Batum Botanik Bahçesi, dünyanın ender bitki türlerini barındırması açısından ilginç bir yerdir. Acara, kale, köprü, kilise ve manastır kalıntıları açısından da görülmeye değer bir bölgedir.

[değiştir] Nüfus

Batum kentinden bir görünüm.
Batum kentinden bir görünüm.

Acaristan’nın nüfusu 376.016’dır. Acaristan'ın yerli halkı (Acarlar), etnik olarak kendilerini Acar (Acari/Acareli/Acarlebi) olarak tanımlar. Günlük yaşamda Gürcüce'nin farklı bir lehçesini (Acarca- Acaruli) konuşurlar. Ancak Acaristan'ın yukarı kesimi, Türkçe de konuşur. Yazı ve eğitim resmi dili Gürcüce'dir.

Acaralılar, genel olarak Müslüman Gürcüler olarak bilinir. Sovyet döneminde, 1926’da ayrı olarak sayılan Acaralıların o tarihteki nüfusu 71.000’di. Daha sonraki nüfus sayımlarında Gürcü nüfusunun içinde sayılmışlardır.

Acaristan’da ayrıca az sayıda Hıristiyan Gürcü, Ahıska Türkleri, Ermeni, Laz, Yunan, Azeri ve Rus da yaşamaktadır.[10]

[değiştir] Din

Acarlar 4. yüzyılda Romalılar aracılığıyla Hıristiyanlığı kabul ettiler. Fatih Sultan Mehmet ve Yavuz Sultan Selim dönemlerinde Osmanlı'nın Kafkasya bölgesini fethiyle birlikte, 15. yüzyıldan itibaren halkın tamamına yakını Müslümanlığı benimsedi. Halkın önemli bir bölümü, 1878-1879 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından bölgenin Rusya’nın eline geçmesinden sonra Anadolu’ya göç etmek zorunda kaldı. Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra bağımsızlığını ilan eden Gürcistan'da özellikle gençler arasında devletin resmi olarak hristiyanlaştırmayı desteklediği bir süreç vardır. [11] Buna rağmen Acara'da çoğunluğu Khulo bölgesinde Sünni Müslümanlar bulunmaktadır. 2006 Acara İstatistik birimi verilerine göre yapılan tahminlerde nüfusun %63'ü Gürcü Ortodoks Hristiyan ve %30'u Müslümandır,[12] BBC'ye göre ise günümüzde nüfusun yarısının İslam inancında olduğu açıklanmıştır.".[13] Nüfusun geri kalan kısmını %0.8 ile Ermeni Hristiyanlar, %0.8'ini Katolikler ve %6'sını ise diğerleri oluşturmaktadır.[14]

[değiştir] Ünlü Acaralılar

"Hotel de France" (1900'lerde Mikhaiolovskaya caddesi)
"Hotel de France" (1900'lerde Mikhaiolovskaya caddesi)

[değiştir] Dipnotlar

  1. ^ Vikikaynak "Kars Antlaşması"
  2. ^ ASAM Kafkasya Araştırmaları Masası
  3. ^ Antlaşmanın Rusça metni
  4. ^ Çukurova Üniversitesi Stratejik Araştırmalar Merkezi:Karanfil Devrimi
  5. ^ Milliyet:Ukrayna'da Pora, Gürcistan'da Kmara, Azerbaycan'da Makam
  6. ^ Aksiyon:Gürcistan'da post modern geçiş
  7. ^ Hürriyet:Tiflis Uçağımı düşürecek.
  8. ^ Yeni Şafak:Acaristan savaş bekliyor
  9. ^ Gürcistan Anayasası
  10. ^ Batum İstatistik Departmanı verileri
  11. ^ George Sanikidze and Edward W. Walker (2004), Islam and Islamic Practices in Georgia. Berkeley Program in Soviet and Post-Soviet Studies. University of California, Berkeley Institute of Slavic, East European, and Eurasian Studies.
  12. ^ Batum İstatistik Departmanı verileri
  13. ^ BBC NEWS | World | Europe | Country profiles | Regions and territories: Ajaria
  14. ^ Batum İstatistik Departmanı verileri


[değiştir] Kaynakça

1. M. Fahrettin Kırzıoğlu, Osmanlıların Kafkas – Elleri’ni Fethi (1451 – 1590), Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2. Baskı, Ankara 1998.
2. Yunus Zeyrek, Acaristan ve Acarlar, Ankara 2001.
3. Fahrettin Murtazaoğlu, "Acaralıların Siyasi Özerklik Hakkının Süjesi Haline Gelmeleri ve Türkiye'nin Bu Sürece Etkisi", Bilig, 2004, s.41-82 [1]
4. Süleyman Erkan, Kırım ve Kafkasya Göçleri (1878-1908), KTÜ Kafkasya ve Orta Asya Ülkeleri Uygulama ve Araştırma Merkezi Yayını, Trabzon 1996.

[değiştir] Dış bağlantılar

Flag of Georgia Gürcistan'ın Bölgeleri Map of Georgia
Özerk Devletler: Abhazya1 | Acara
Bölgeler: Guria | İmereti | Kaheti | Kvemo Kartli | Mtsheta-Mtianeti | Raca-Leçhumi ve Kvemo Svaneti | Samegrelo-Zemo Svaneti
Samtshe-Cavaheti | Şida Kartli 2
Bölge Statüsüne Sahip Şehir: Tiflis (Tbilisi)3

Notlar: (1) Fiilen (de facto) ayrı cumhuriyet, hukuken (de jure) özerk cumhuriyettir; (2) Resmi olarak özerk bölge statüsü kaldırılmış olan fakat fiilen bağımsız olan Güney Osetya'ı da içerir; (3) Gürcistan'ın Başkenti.
"http://tr.wikipedia.org/wiki/Acara_%C3%96zerk_Cumhuriyeti"'dan alındı