Abimael Guzmán

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Abimael Guzmán
Aydınlık Yol lideri
Görev süresi
1960'lar – 12 Eylül 1992
Yerine gelen Óscar Ramírez
Kişi bilgileri
Doğum Peru Komünist Partisi
3 Aralık 1934 (1934-12-03) (79 yaşında)
Ölüm Arequipa, Peru
Eşi Elena Iparraguirre (2004- )
Augusta la Torre (1964-1988)
Mesleği Felsefe Profesörü
Guzmán yakalandıktan sonra kafes içerisinde (Eylül 1992)

Manuel Rubén Abimael Guzmán Reynoso (d. 3 Aralık 1934), takma adı Başkan Gonzalo, eski felsefe profesörü, Peru’daki Aydınlık Yol devrimci hareketinin lideri. Yöneticisi olduğu siyasi hareket Peru’da 1970’li yıllardan itibaren aktif oldu ve 17 Mayıs 1980 tarihinde itibaren hükümete karşı silahlı mücadele başlattı. Peru hükümeti tarafından terörizm ve vatana ihanet suçlarından aranan Guzmán 1992 yılında yakalandı ve ömür boyu hapis cezasına mahkûm oldu. Halen Lima yakınlarındaki Callao deniz üssünde tutulmaktadır.

Gençliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Başkent Lima’nın 1000 km uzağındaki Islay eyaletinin kıyı kenti olan Mollendo’da doğdu. Milli piyangoyu kazanan bir tacirin üç farklı kadından olan altı çocuğunda birisiydi. Annesi Berenice Reynoso o daha 5 yaşındayken öldü. 1938 – 1946 yılları arasında annesini ailesiyle yaşadı. 1947 yılında babasının yanına Arequipa’ya gitti. Burada Katolik Okuluna devam etti. 19 yaşına geldiğinde Arequipa’daki San Agustín Ulusal Üniversitesi Sosyal Bilimler Fakültesine girdi. Öğrencilik döneminde marksizm ile tanıştı, Peru Komünist Partisi kurucusu José Carlos Mariátegui’nin eserlerinden etkilendi.

Siyasete giriş[değiştir | kaynağı değiştir]

Üniversitede felsefe ve hukuk eğitimi gördü. 1962 yılında felsefe dalında öğretim üyesi olarak Ayacucho’daki San Cristóbal Huamanga Üniversitesine rektörünün daveti üzerine başlar. Antropolog olan üniversite rektörü Dr. Efraín Morote Best sonradan Aydınlık Yol hareketinin fikir alanındaki liderlerinden olacaktır. Morotoe’nin desteğini alan Guzmán, Peru’daki yerel halkın dili olan Quechua dilini öğrenmeye başlar ve sol siyasetle daha da ilgilenmeye başlar. Kendisi gibi genç aydınlarla Peru’nun bir devrim ile kurtarılması fikirleri bu dönemde şekillenir. 1970’li yıllarda hükümet karşıtı gösterilerde iki kez tutuklanır. 1964 yılında Augusta la Torre ile evlenir.[1] 1965 yılında Çin Halk Cumhuriyeti’ni ziyaret eder. Üniversitedeki görevinden 1970’li yılların ortasına doğru istifa eder ve yeraltına çekilir.

Peru Komünist Partisi[değiştir | kaynağı değiştir]

1985 yılına ait Aydınlık Yol posterinde Guzmán

1960’lı yıllara gelindiğinde Peru Komünist Partisi ideolojik ve kişisel sebeplerden bölünmüş durumdadır. Sovyet geleneğinden çok Çin geleneğine yakın olan Guzmán sonraları Aydınlık Yol olarak adlandırılacak hizibin lideri konumuna geçer. Guzmán, Başkan Gonzalo takma adını alarak maoist modele göre devrimci köylü halk savaşını başlatır. Bu dönemde Guzmán, ABD emperyalizminin yanı sıra Sovyetler Birliğini de eleştiriyor ve bu ülkeyi sosyal emperyalizmle suçluyordu.

Halk Savaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

Guzmán, Fidel Castro dışarıda tutulursa, bir hükümeti devirip iktidarı almaya en çok yaklaşan Latin Amerikalı devrimcidir.

— Vanda Felbab-Brown, Brookings Enstitüsü[2]

Aydınlık Yol hareketi başlarda sadece Peru üniversiteleri çevreleriyle sınırlı kaldı. 1970’li yılların sonlarına doğru ise Ayacucho bölgesinde bir gerilla grubuna evrildi. 1980 yılının Mayıs ayında grup Peru hükümetine karşı savaş açtığının ilanı olarak Ayacucho bölgesindeki Chuschi köyüne baskın düzenleyerek 1964 yılından beri ilk kez bir seçimin gerçekleşmesine engel olmuş oldu. Zamanla büyüyen gerilla hareketi Lima eteklerinde kadar genişledi. Aydınlık Yolun amacı hükümeti çaresiz bırakacak kadar ülkede kontrolü ele alıp iktidarın alınabileceği bir ortam sağlamaktı. Gerillalar sadece asker ve polisleri değil her türlü hükümet görevlilerini, grev kırıcı işçileri, hükümetle işbirliği yapan köylüleri ve hatta diğer sol örgütleri[3] de hedef almaktaydı. Yoğun iç savaş ortamında yaklaşık 70 bin kişinin hayatını kaybettiği tahmin edilmektedir.[4]

Aydınlık Yol hareketi Guzmán’ın fikirlerini ve eserlerini marksizm leninizm ve maoizm ideolojisi üzerine kurulmuş yeni bir teorik anlayış olarak değerlendirmiştir. 1989 yılında yaptığı değerlendirmede Guzmán artık stratejik dengenin sağlandığı ve eski rejimin artık yönetemez haline geldiğini öne sürerek stratejik saldırı aşamasına geçeceklerini ilan etti.

Yakalanması[değiştir | kaynağı değiştir]

1990 yılında iktidara gelen Alberto Fujimori 5 Nisan 1992 tarihinde devlet başkanı iken parlamenter yapıya karşı yaptığı darbe ile ülkede yeni ve otoriter bir siyasi yapı kurar. Teröre karşı oluşturduğu özel polis teşkilatıyla[5] Aydınlık Yol gerillalarına karşı önemli adımlar atar. Lima’da gerillaların kaldıkları hücre evlerini arayan polisler Lima’da Maritza Garrido Lecca adlı öğretmen tarafından işletilen bir bale okuluna yaptıkları 12 Eylül 1992 günkü baskında Guzmán ve sevgilisi Elena Iparraguirre başta olmak üzere 8 kişiyi ele geçirirler.

Polis Guzmán ile birlikte örgütsel belge ve bilgilere de ulaşırlar. Bilgisayarında gerilla silahlı kuvvetlerinin çok ayrıntılı bir dökümü bulunan Aydınlık Yol o dönemde 23 bin 430 silahlı gerillaya sahip olduğu Guzmán daha sonra Peru hükümeti tarafından bir kafesin içerisinde mahkûm kıyafetleriyle kamuoyuna teşhir edilecektir.[6][7]

Dava süreci ve tutukluluğu[değiştir | kaynağı değiştir]

Guzmán Fujimori hükümetinin uygulamaya koyduğu anti-terör yasaları gereğince başları kapalı askeri hakimlerce yargılanır. Hakimlere karşı gerillalar tarafından saldırı yapılmasından çekinen hükümet bu yönde bir önlem almıştır. Üç gün süren mahkeme sonucunda Guzmán ömür boyu hapis cezasına çarptırılır ve halen bulunmakta olduğu Lima’daki Callao askeri deniz üssü hapishanesine gönderilir.

Guzmán yakalandıktan sonra Peru televizyonuna çıkarak Peru hükümetiyle barış görüşmelerinin başlatılması gerektiğini beyan etti. Açıklama Aydınlık Yol içerisinde bir yarılma yaratacak ve hükümetin ilan ettiği af çerçevesinde 6 bin gerilla silah bırakacaktır.[8] Silahlı mücadeleye devam kararı alan Aydınlık Yol gerillaları ise Oscar Ramirez Durand önderliğinde yollarına devam ederler. Ancak 1999 yılında Ramirez’in de yakalanmasıyla örgüt çökme noktasına gelir.[8]

Yeniden yargılanması[değiştir | kaynağı değiştir]

Peru Anayasa Mahkemesinin Fujimori dönemimde uygulanan kontrterör yasalarının anayasaya aykırı olduğunun açıklanmasıyla bu dönemdeki tüm yargılamalar geçersiz ilan edilir.[8] Bu kapsamda Guzmán da yeniden yargılanır. Mahkeme süreci 5 Kasım 2004 tarihinde başlar. Ulusal ve uluslararası kamuoyunun yoğun ilgi gösterdiği mahkemede Guzmán’ın savunmasının kamuoyuna açıklanmaması için dava sırasında ses kaydı alınmasına izin verilmez. Basına kapalı olarak süren ve çeşitli kereler hakimi değişen dava 13 Ekim 2006 tarihinde Guzmán’a ömür boyu hapis cezası verilmesiyle sonuçlanır.[9]

Günümüzdeki durumu[değiştir | kaynağı değiştir]

Halen Callao deniz üssündeki özel hücresinde tutulmaktadır. Aynı hapishanede Movimiento Revolucionario Túpac Amaru, MRTA lideri Víctor Polay ve kaderin garip bir cilvesi olarak Fujimori döneminde hapishaneyi inşa ettiren eski istihbarat şefi Vladimiro Montesinos kalmaktadır.[10] Boş olan dördüncü hücre ise Fujimori için ayrılmıştır. Guzmán 2006 yılında kendisiyle beraber tutuklanan Aydınlık Yol yöneticilerinden olan ve ayrı bir hapishanede tutuklu bulunan Iparraguirre ile evlenmiştir.

Geleneği[değiştir | kaynağı değiştir]

Yazdığı eserler[değiştir | kaynağı değiştir]

Guzmán tutuklanmasının 17.yıldönümüne denk gelecek şekilde 12 Eylül 2009 tarihinde anıları ve değerlendirmelerinden oluşan 400 sayfanın üzerindeki düşüncelerini De puño y letra adındaki kitapta toplar. Kitapta gerilla dönemindeki anıları, yakalandıktan sonra mahkemede yaptığı savunma ve geleceğe dönük düşünceleri yer almaktadır. Peru hükümeti Guzmán'ın üst seviyede korunan bir özel hapishanedeki hücresinden el yazmalarını nasıl çıkardığı konusunda şaşkınlığını gizlememektedir.[11][12]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ La Torre 1989 yılında ölmüştür.
  2. ^ Oakland Ross imzalı 20 Eylül 2009 tarihli haber (İngilizce), 11 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
  3. ^ Peru’daki diğer bir devrimci örgüt olan Movimiento Revolucionario Túpac Amaru, MRTA saldırıların hedefi olmuştur
  4. ^ Gerçek ve Uzlaşma Komisyonu (İspanyolca: Comisión de la Verdad y Reconciliación (CVR)) raporu anasayfası [1], 11 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
  5. ^ Bu dönemde yoğun insan hakları ihlalleri gerçekleştiren teşkilatın adı Kontrterör Dairesidir (İspanyolca: Dirección Contra el Terrorismo, DIRCOTE) Resmi sitesi (İspanyolca), 11 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
  6. ^ Guzmán'ın bu şekilde teşhir edilmesi çeşitli çevrelerce protesto edilecektir. Ünlü müzik grubu Rage Against the Machine Bombtrack adlı eserin klibinde bu sahneyi eleştirel şekilde canlandıracaktır
  7. ^ Teşhir edilmesini protesto eden Guzmán buradaki basın mensuplarına bir konuşma yapmış ve Enternasyonal marşını söylemiştir [2], 12 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
  8. ^ a b c 5 Kasım 2004 tarihli BBC haberi (İngilizce), 12 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
  9. ^ 13 Ekim 2006 tarihli haber (İngilizce), 12 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
  10. ^ 14 Ekim 2006 tarihli haber (İngilizce), 12 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
  11. ^ 14 Eylül 2009 tarihli haber (İspanyolca), 12 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
  12. ^ 13 Eylül 2009 tarihli haber (İspanyolca), 12 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]