Aşk iksiri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Aşk İksiri
Libretto başsayfası

Özgün ismi: L'elisir d'amore
Müzik: Gaetano Donizetti
Libretto: [Felice Romani
Galası: 12 Mayıs, 1832
İlk gösterim yeri: Teatro della Canobbiana, Milano
Oyuncular: *Nemorino: Adina'ya aşık basit bir köylü, tenör
  • Adina, Bir zengin toprak sahibi kadın, soprano
  • Belcore: bir çavuş, bariton
  • Dr Dulcamara:gezici yalancı sahte hekim, bas
  • Giannetta: bir köylü kızı, soprano
  • Köylüler, Belcore'nin komutasında müfrezedeki askerler

Aşk İksiri (İtalyanca ismi L'elisir d'amore) İtalyan besteci Gaetano Donizetti tarafından hazırlanmış melodrama giocassa (melodramatik oyun) janrında iki perdelik bir operadır. Eserin librettosu İtalyanca olarak Daniel-François-Esprit Auber'in Le philtre adlı oyunundan uyarlanarak Eugène Scribe'in hazırladığı librettodan esinlenerek "Felice Romani" tarafından yazılmıştır. Operanın prömiyer sahnelenmesi 12 Mayıs 1832de Milano'da "Teatro della Canobbiana" tiyatrosunda yapılmıştır.

Aşk İksiri dünya opera evleri tarafından en çok sahnelenen Donizzetti operalarından biridir. Türkiye'de ilk defa Ankara Operasında da .......... da sahnelenmiştir. Kuzrey Amerika en cok temsil edilen opera eseri sırasında 20inci sırayı almıştır.[1] Bu eser çok ünlü olan ve müziksel konserlerde ayrı olarak sunulan "Una furtiva lagrima" adlı aryayı içinde bulundurmaktadır. Bu eserin birçok ses kaydı ve video kaydı da bulunmaktadır.

Roller[değiştir | kaynağı değiştir]

Rol Ses tipi Prömiyerde roller,
12 Mayıs 1832
(Orkestra şefi: - )
Nemorino, Adina'ya aşık basit bir köylü tenor Gianbattista Genero
Adina, Bir zengin toprak sahibi kız soprano Sabine Heinefetter
Belcore, bir çavuş bariton Henri-Bernard Dabadie
Dr Dulcamara, gezici yalancı sahte hekim bas Giuseppe Frezzolini
Giannetta, bir köylü kızı soprano
Köylüler, Belcore'nin komutasında müfrezedeki askerler

Konu özeti[değiştir | kaynağı değiştir]

Mekân: İspanya'nın kuzeyinde Bask ülkesinde küçük bir köy. Bazı yapımlarda Sicilya'da bir köy.
Zaman: 18inci yüzyıl sonları

I. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

Perde açıldigi zaman bir fakir köylü olan Nemorino görüluür. Nemorino güzel, servetli bir toprak sahibi olan Adina'ya aşıktır. Adina ise bu aşka karşılık vermemekte ve Nemorino'yu canıni çok sıkmaktadır. Adina'nın kendi işçilerine Tristran ve İsolde hikâyesini okuduğunu duyan Nemorino hemen bir aşk iksirinin Adina'nın kendine aşık olmasını sağlayacağına inanmaya başlar. Adina'nın kendini çok beğenmiş köyde asker toplamak üzere bulunan Cavus Belcore'yi sevdiğinden korkmaktadır. Çavuş Belcore kendi müfrezesi ile birlikte sahneye gelir ve hemen herkesinin önünde Adina'ya evlenme teklif eder. Gezici yalancı sahte bir hekim olan (ve kendini Dr.Ansiklopi olarak tanıtan) Delcore de sahneye gelir ve güya içleri her türlü hastalığa çare olacak ilaçla dolu olduğunu iddia ettiği sişeleri herkese satmaya koyulur.

Nemorino safca Dulcamara'ya İsolde'nin aşk iksirine benzer bir ilacı olup olmadığını sorar. Dulcamara böyle bir ilacı olduğunu açıklar ve Nemerino'nun elinde avucunda bulunan parasının hepsinin ne kadar oldugunu tahmin edip bu değere eşit bir fiyatla onu kendisine satabileceğini bildirir. Nemorino bilmemektedir, ama bu ilaç sişesi sadece ucuz şarap ihtiva etmektedir. Dulcamara ayrıca bu sahte ilacın sonucu ortaya çıkmadan köyden ayrılabilmek için iksirin tesirinin geç olacağını, ancak ertesi gün ortaya çıkacağını, da söyler. Nemorino hemen bu iksiri satın alıp bir sişe ilacı, yani sarabı, icer ve bunun tesiriyle iyice sarhoş olur. Bu 'iksir' tesiri ile kendine cesaret gelen Nemorino hemen Adina'yi görmeye gider. Kendini evde kalmış bir kadın olarak gören Adina, Nemorino'yu alaya almakla beraber, eğer kendini beğenmiş ama etkileyici çavuşun ciddi olan evlenme teklifi ortada olmasa, Adina'nın Nemorino'yla evlenmeyi düşüneceği iyice açıktır. Adina ve çavuşun nikah töreni için zaman tesbit edilmiştir ve bunun altı guün sonra olacağı kararlaştırılmıştır. Fakat Nemorino iksirin ertesi gün tesirinin ortaya çıkacağına o kadar inanmıştır ki Adina'nin sozlerini dinlemez ve aldırmaz tavırlar takınır. Bu Adina'yi biraz tedirgin eder, ama Adina bu aksi hislerini saklamayı başarır.

Alayın ertesi sabah oradan ayrılması icin yeni bir emir geldiği için Çavuş nikahi biran evvel kıydırmak istemektedir. Çavuş Belacore'in hemen nikahın kıyılmasını teklif eder ve Nemorina'nin kaygısız tavırına sinirlenen Adina da bu teklifi kabul eder. Hem Adena, ümitsizlikle, hem de Çavuş, kızgınlıkla, Nemarino'nun bu yeni gelişmeye reaksiyonunun ne olacağını bilmek istemektedir. Nemorino bu haberden paniğe kapılır ve hemen yardımını istemek için Doktor Dulcamara'nın yanına koşar. Doktor hemen boru çalıp ahali toplayan yardımcısına bütün köylüleri etrafına toplamak için borusunu çalmasını emreder ve I. Perde final şarkısı olan "Udite, udite, o rustici" ("Ey köylüler, Beni dinleyin, dinleyin beni") adlı aryayı söylemeye koyulur.


II. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

Adina'nın düğün eğlenceleri açık havada yapılmaya hazırdır. Dr. Dulcamara da orada bulunmaktadır. Davetlileri eğlendirmek için Dr. Dulcamara ve Adina bir sarkı soylerler. Resmi nikahı kıymak icin bir noter de gelmiştir. Adina, Nemorino'nun kendini göstermemesine üzgündür. Evlenme kontratının imzalanmak için herkes içeriye gider. Fakat Dulcamara karnını yiyecek ve içecekle doldurmak amacıyla dışarıda kalmıştır. Nemorino sahneye gelir ve noterin içeri girdiğini görünce Adina'yı kaybettiğine inancı artar. Doktoru görür ve çılgın bir şekilde ondan daha fazla iksir vermesini ister. Fakat Nemorino'nun hiç parası kalmamıştır; Dolcamara iksiri parasız vermeyi redder ve sahneden ayrılır. Çavuş içeriden tek başına çıkar ve neden birdenbire Adina'nın fikir değiştirip kendinle evlenmekten vazgeçip nikah kontratını imzalamadığına kendikendine yüksek sesle konuşarak anlamaya çalışmaktadır. Nemorino ümitsizlik içindeyken rakibini görür. Çavuş Nemorino'ya niçin üzüntülü olduğunu sorar. Nemorino fakir ve parasız olduğu için aşık olduğu kadınla evlenmediğini söyler. Cavus Belcore hemen ona eğer asker yazılırsa ilk maaşını alabilip eline para geçebileceğini açıklar. Çavuş hemen askere yazılma kontratını ortaya çıkartır; Nemorino bir X işareti ile bu kontartı imzalar ve Çavuş'un verdiği ilk maaşı nakit olarak alır. Nemorino kendikendine artık yeni iksir alabileceğini ve böylece aşıkını tekrar kendine çekebileceğini düşünmektedir. Belcore ise rakibini nasıl askere alıp uzak ülkelere gitmek için ayrılmasını sağlayıp elimine edebildiği için sevinç içindedir.

O akşam üstü köyün kadınları Nemorino'nun yeni ölmüş olan amcasının mirasından büyükce bir servet ele geçirmiş olduğunu bilmediğini konuşmaktadırlar. Nemorino'nun girişini görürler. O orduya katılma ilk maaşının hepsini Dr. Dulcamara'nın aslında şaraptan yapılmış olan aşk iksirine sarfettiğine ve bu yeni iksiri içtiği açıkca bellidir. Köyün kadınları gayet büyük yakınlıkla kendisini selamlarlar ve Nemorino'nun kayıtsız mutlu karşı selamını alırlar. Köy kadınlarının bu çeşit yakın alakalı selamlamalarını Nemorina hayatında hiç görmemiştir; bunu iksirin gücünden ortaya çıktığını kendini inandırır.

Adina da Nemorino'nun mutlu ve herkesden kayıtsız hareketlerini görmüştür. Adina yakında bulunan Dr. Dulcamara'ya neden Nemarino'nun bu kadar neşeli ve kayıtsız hareket ettiğini sorar. Doktor Adina'nin kim olduğundan haberdar değildir. Onun için doktor saf bir köylünün ismini bilmediği bir güzel kadının karşılıksız askını geri almak icin askerlik kontratı imzalayıp hayatını sattığını ve askerlik için aldığı ilk maaşını da aşk iksiri almaya sarfettiğini bir hikâye gibi Adina'ya anlatır. Adina birden Numorino'nun kendini ne kadar çok sevmiş olduğunu anlar, kalbi ona döner ve onu alaya alıp aşkını redettigi için bir melankoliye kapılır. Dulcamara bunun kendi ilacı tarafından iyileştirilebilecek bir davranış olduğunu zanneder.

Onlar sahneden ayrılırlar. Nemorino tek başına tekrar ortaya çıkar; düşüncelidir; Adina'nın gözünden akan göz yaşına daha önce hiç aldırmamıştır ama şimdi bu kendini düşündürmektedir. Sadece bu göz yasina dayanarak Adina'nin kendini sevdiği sonucuna varır. Adina tekrar gelir ve ona niçin orduya asker yazılıp kasabayı bırakmayı tercih ettiğini sorar. Nemorina kendi için daha bir hayatı seçtiğini bildirir. Adina'nin buna karşılık kendisinin kasabadaki birisi tarafindan sevilmiş olduğunu bildirir ve bu nedenle kendinin Çavuş Belcore'ye tazminat vererek askerliğe alınma için imzaladığı kontratını geri aldığını söyler. Adina bu satın alıp iptal ettirmiş olduğu kontratı Nemorino'ya alması için veririr. Fakat eğer kasabada kalırsa artık mutsuz olmayı bırakması gereğini de bildirir. Nemorino kontratı eline aldığı zaman Adina dönüp oradan ayrılır. Nemorino bunun kadının kendini terk ettiğine yorar ve bir umitsiz öfkeye kapılır. Eğer kasabada birisi kendini sevmiyorsa iksir etkisizdir; Doktor kendini kandırmıştır ve bu nedenle buradan orduya yazılıp ayrılması ve bir asker olarak uzak ülkelerde ölmesi daha tercih edilen bir alternatifdir. Adina onun bu bosa sızlanmalarını dururur; onu seven kadının kendisi oldugunu itiraf eder. Nemorino sevinçten kendinden geçer. Adina onunla alay ettiği için o kendini affetmesi icin yalvarir ve bunun karşılığını Nemorino'nun uzun bir öpücüğü ile alır.

Çavuş geri gelir ve iki sevgiliyi opüşürlerken görür. Adina Nemorino'yu sevdiğini çavuşa söyler. Çavuş birden vurdum duymaz gibi davranışa geçer; dünyada sevebileceği birçok kadının bulunduğunu açıklar. Çantalarını yerleştirip arabasına yüklemiş olan Dolcemara kafasını sahneden uzatır ve Çavuşa kandırabileceği kadını bulmak için bir iksir satabileceğini söyler. O sırada meydanda bir kalabalık birikmiştir. Herkes Doktor'un aşk iksirinin çok etkili olduğuna hemfikirdir ve doktora çok sevinçli olarak veda ederler.


Ünlü müziksel parçalar[değiştir | kaynağı değiştir]

I. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Nemorino - Quanto è bella, quanto è cara (Ne kadar güzel kız) - 1. Sahne.
  • Belcore - Come Paride vezzoso (Paris gibi çekici) - 1. Sahne
  • Adina - Della crudele Isotta (Merhametsiz İsolde için) - 1. Sahne
  • Dulcamara, Adina - Barkarol Io son ricco, e tu sei bella (Ben zenginim, sen güzelsin) - 1. Sahne
  • Doktor Dulcamara Udite, udite, o rustici (Ey köyluler, beni dinleyin dinleyin beni) - 2. Sahne

II. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Adina - Prendi, per me sei libero (Al bunu, seni serbest bıraktım) - 2. Sahne
  • Nemorino - Una furtiva lagrima (Gizli bir göz yaşı) - 2. Sahne

Seçilmiş ses ve video kayıtları[2][değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl Roller
(Adina, Nemorino, Belcore, Dulcamara)
Orkestra şefi,
Opera Evi ve Orkestra
Marka
1955 Hilde Gueden,
Giuseppe Di Stefano,
Renato Capecchi
Fernando Corena
Francesco Molinari-Pradelli,
Florensa Maggio Musicale Orkestra ve korosu
CD: Decca
Kat: 443542
1967 Mirella Freni,
Nicolai Gedda,
Mario Sereni,
Renato Capecchi
Francesco Molinari-Pradelli,
Rome Opera Orkestra ve korosu
CD: EMI
Kat: CMS 7 69897 2
1970 Joan Sutherland,
Luciano Pavarotti,
Dominic Cossa
Spiro Malas
Richard Bonynge,
English Chamber Orchestra
Ambrosian Opera korosu]]
CD: Decca
Kat: 424912-2
1977 Ileana Cotrubas,
Plácido Domingo,
Ingvar Wixell
Geraint Evans
John Pritchard,
Royal Opera House
Covent Garden Orkestra ve korosu
CD: Sony Masterworks
Kat: 2796-96458-2
1989 Kathleen Battle,
Luciano Pavarotti,
Leo Nucci,
Enzo Dara
James Levine,
Metropolitan Opera Orkestra ve korosu
CD: Deutsche Grammophon
Kat: 429744
1996 Alessandra Ruffini,
Vincenzo La Scola,
Roberto Frontiali,
Simone Alaimo
Piergiorgio Morandi,
Hungarian State Opera Orkestra ve korosu
CD:Naxos
Kat: 8660045-46
1997 Angela Gheorghiu,
Roberto Alagna,
Roberto Scaltriti,
Simone Alaimo
Evelino Pidò,
Lyon Opera Orkestra ve korosu
CD: Decca
Kat: 455691
2006 Anna Netrebko,
Rolando Villazón,
Leo Nucci,
Ildebrando D'Arcangelo
Alfred Eschwé,
Vienna State Opera Orkestra ve korosu
DVD: Virgin Classics/EMI
Kat: 00946 363352 9

Not: "Kat:" satıcı firmanın verdiği katalog numarası.

Medya[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 1911da Enrico Caruso tarafından söylenen "Una furtiva lagrima" aryası

Aranjmanlar[değiştir | kaynağı değiştir]

1840da Richard Wagner bu operayı solo piyano icin aranje etmiştir.

Dipnotları[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Kaynak: [1] OPERA America'nin en çok sahnelenen 20 opera listesi "The Top 20".
  2. ^ Kaynak disco.html Stanford Universitesi opera internet sitesi Elisir d'Amore operasi diskografyasi

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dışsal kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Opera Türkiye sitesinde "G. Donizetti (1797-1848) L'elisir D'amore <<Aşk iksiri>>" sayfası:[2] (Erişme tarihi:11.12.2009)
  • Karadar.com sitesinde libretto: [3] (İtalyanca)(Erişme tarihi:14.5.2009)
  • Stanford.edu sitesinde libretto: [4] (İtalyanca) (Erişme tarihi:14.5.2009)