1908-1912 Osmanlı Meclis-i Mebusanı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

II. Abdülhamid döneminin sonunda, 23 Temmuz 1908’de II. Meşrutiyet'in ilanıyla, aynı yılın Kasım ve Aralık aylarında mebus seçimi yapıldı. Ahrar Fırkası ve İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin katıldığı seçimlerde, İttihat ve Terakki çoğunluğu sağladı ve 17 Aralık 1908’de (Rumî takvime göre 4 Kânunuevvel 1324) 3. Meclisi Mebusan açıldı. Bu Meclis, 31 Mart Olayı ve II. Abdülhamit'in tahttan indirilmesi sonrasında Mayıs 1909’da Kanuni Esasi üzerinde değişiklikler yaparak padişahın ve Ayan Meclisinin yetkilerini daralttı, kendi yetkilerini arttırdı. 1911’de tek bir mebusluğu ilgilendiren, ancak siyasi yankıları yüksek olan bir ara seçim yapıldı.

17 Aralık 1908 - 1912 dönemi Meclis-i Mebusanında 142 Türk, 60 Arap, 25 Arnavut, 23 Rum, 12 Ermeni (bunlara 4 Taşnak ve 2 Hınçak mensubu dahildi), 5 Yahudi, 4 Bulgar, 3 Sırp, 2 Ulah ve 1 Asuri (Dawud Bey Yusufani, Musul Vilayeti) mebus bulunmaktaydı. İdeolojik altyapısı dönem içinde şekillenmeye devam edecek olan İttihat ve Terakki Fırkası yaklaşık 60 mebusun desteğine sahipti.[1]

Üyeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Meclis-i Mebusan aşağıdaki üyelerden oluşmaktaydı.[2]

Mebus (Sancak, VİLAYET) Seçim bölgesi Etnik/Siyasî mensubiyeti ve notlar
Sait Efendi Üsküp, ÜSKÜP Türk
Hafız İbrahim Efendi İpek, ÜSKÜP Türk
Bedri Bey İpek, ÜSKÜP Türk
Ahmet Hamdi Efendi İpek, ÜSKÜP Türk
Ali Haydar Efendi İpek, ÜSKÜP
Vehbi Efendi Priştine, ÜSKÜP
Sava Stoyanoviç Efendi Seniçe, (Yenipazar), ÜSKÜP
Yahya Bey Seniçe, (Yenipazar), ÜSKÜP
Hasan Tahsin Muhittin Efendi Seniçe, (Yenipazar), ÜSKÜP
Aleksandır Pavliç Efendi Üsküp, KOSOVA
Necip Draga Paşa Üsküp, KOSOVA
Todori Pavlof Efendi Üsküp, KOSOVA
Ali Vasfi Bey Taşlıca, ÜSKÜP Türk
Rıza Bey İşkodra, İŞKODRA
Konstantin Surla Efendi Yanya, YANYA
İsmail Kemal Bey Berat, YANYA
Yanko Mamapolo Efendi Ergiri, Gjirokastër, YANYA
Müfit Bey Ergiri, Gjirokastër, YANYA
Aziz Paşa Berat, YANYA
Traian Nali Efendi Manastır, MANASTIR Ulah
Şevket Bey Debre, MANASTIR Arnavut
Pançe Doref Efendi Elbasan, MANASTIR Arnavut
Mehmet Vasıf Bey Manastır, MANASTIR Türk
Yorgi Boşo Efendi Serfice, MANASTIR
Haris Vamvaka Efendi Serfice, MANASTIR
Yanko Dimitroviç Efendi Manastır, MANASTIR
Filip Mişea Efendi Görice, MANASTIR Ulah
Şahin Taki Bey Görice, MANASTIR
Yorgi Haneus Efendi Selanik, SELANİK Rum
Dimitar Vlahof Efendi Selanik, SELANİK
Rıza Bey Drama, SELANİK Türk
Agah Bey Drama, SELANİK Türk
Emanuel Karasu Efendi SelanikSELANİK
Yorgaki Artas Efendi SelanikSELANİK Rum
Derviş Ragıp Bey Serez, SELANİK Türk
Dimitri Dinkos Efendi Serez, SELANİK
Mithat Şükrü Bleda Serez, SELANİK Türk
Mehmet Cavit Bey Selanik, SELANİK Türk
Mehmed Talat Bey (Talat Paşa) Edirne, EDİRNE Türk
Agop Babikyan Efendi Edirne, EDİRNE
Faik Kaltakkıran Edirne, EDİRNE Türk
Asım Bey Edirne, EDİRNE
İsmail Hakkı Bey Gümülcine, EDİRNE Türk
Hasan Fehmi Bey Gümülcine, EDİRNE Türk
Mehmet Arif Bey Gümülcine, EDİRNE Türk
Süleyman Bey Dedeağaç, EDİRNE Türk
Rıza Tevfik Bey Edirne
Emrullah Efendi Kırkkilise (Kırklareli), EDİRNE Türk
Mehmed Adil Bey Tekfurdağı (Tekirdağ), EDİRNE Türk
Agop Boyacıyan Efendi Tekfurdağı (Tekirdağ), EDİRNE Ermeni
Agop Babikyan Efendi Tekfurdağı (Tekirdağ), EDİRNE Ermeni
Mehmet Cavit Bey İstanbul,İSTANBUL Türk, Maliye Bakanı
Rıfat Paşa İSTANBUL Türk
Ahmed Rıza Bey İSTANBUL Türk, Meclis Başkanı /16 Nisan 1909'da Mecliste aleyhinde ortaya çıkan düşüncelerden dolayı istifa ettiğini belirten bir dilekçe ile istifa etmiştir.
Nasuhizade Asım Efendi İSTANBUL Türk
Ahmed Nesimi Bey İSTANBUL Türk
Manyasizade Refik Bey İSTANBUL Türk
Bedros Hallacyan Efendi İSTANBUL Ermeni
Krikor Zohrab İSTANBUL Ermeni
Kozmidi Pandelaki Efendi İSTANBUL Rum
Kostantinidi Efendi İSTANBUL Rum
Feraci Efendi İSTANBUL
Ahmed Müfid Bey İzmit, İSTANBUL Türk
Hafız Rüştü Bey İzmit, İSTANBUL Türk
Anastas Efendi İzmit, İSTANBUL Rum
Mustafa Asım Efendi İstanbul, İSTANBUL
Bursalı Mehmet Tahir Bey Bursa, HÜDAVENDİGAR Türk, 1911'de miralay rütbesiyle orduya geri dönmüştür.
Kamil Efendi (Miras) Karahisarı Sahib (Afyonkarahisar), HÜDAVENDİGAR Türk
Rıza Paşa Karahisarı Sahib (Afyonkarahisar), HÜDAVENDİGAR Türk
Kethüdazade Salim Bey Karahisarı Sahib (Afyonkarahisar), HÜDAVENDİGAR Türk
Ertuğrul (Bilecik), HÜDAVENDİGAR
Abdullah Azmi Efendi Kütahya, HÜDAVENDİGAR Türk, İttihad ve Terakki Fırkası
Ahmet Ferit Tek Kütahya, HÜDAVENDİGAR Türk
Hasan Tahsin Efendi Kütahya, HÜDAVENDİGAR Türk
Saffet Paşa Kütahya, HÜDAVENDİGAR Türk / 26 Haziran 1909'da rahatsızlığını beyan eden bir dilekçe ile istifa etmiştir.
Hacı Rasıh Efendi Kütahya, HÜDAVENDİGAR Türk / 31 Ocak 1909'da Kütahya mebusu seçilen Rasıh Efendi, hakkında yapılan bir tahkikat sonucunda, tutuklanmasına karar verilmiş ve yapılan aramalara rağmen bulunamadığı ve firar ettiği sabit olduğundan mecliste yapılan oylamada istifası kabul edilmiştir.
Muharrem Hasbi Efendi (Balıkesir),KARESİ Türk
Ali Galip Efendi (Balıkesir),KARESİ Türk
İbrahim Vasfi Efendi (Balıkesir),KARESİ Türk
Kostantin Savapolus Efendi (Balıkesir),KARESİ Rum
Arif İsmet Bey (Çanakkale-Biga),KALE-İ SULTANİYE Türk
Mustafa Hayri Bey (Çanakkale-Biga),KALE-İ SULTANİYE Türk
Atıf Kamçıl (Çanakkale-Biga),KALE-İ SULTANİYE Türk
Dr. Stephan Narli Efendi (Çanakkale-Gelibolu),KALE-İ SULTANİYE
Abdülaziz Mecdi Efendi Balıkesir,Karesi, Türk
Sakız,(Ege Adaları),CEZAYİR-İ BAHRİ SEFİD
Mehmet Ubeydullah Hatipoğlu İzmir, AYDIN Türk
Mehmet Seyid Bey İzmir, AYDIN Türk
Stepan Ispartalıyan İzmir, AYDIN Ermeni
Emanuel Emanoelidi Efendi İzmir, AYDIN Ermeni
İsmail Sıtkı Bey Aydın, AYDIN Türk
Haydar Bey Aydın, AYDIN Türk
Hacı Süleyman Bilgen Aydın, AYDIN Türk / 5 Mayıs 1909 tarihinde meclise gönderdiği istifa dilekçesi kabul edilmiştir.
Pavli Karolidi Efendi İzmirAYDIN
Gani Bey DenizliDENİZLİ Türk
Ahmet Muhip Efendi DenizliAYDIN Türk
Halil Bey Menteşe (Muğla), AYDIN Türk
Şekip Bey Saruhan (Manisa), AYDIN Türk
İlhami Bey Saruhan (Manisa), AYDIN Türk
Sait Bey Saruhan (Manisa), AYDIN Türk
Mehmet Vehbi Çelik Konya, KONYA Türk
Mehmet Emin Efendi Konya, KONYA Türk
Ömer Lütfi Bey Burdur
Böcüzade Süleyman Sami Hamid-i Abad (Isparta), KONYA Türk, 1911'de emekliye ayrılmıştır
Burhanzade Hacı Eşref Efendi Hamid-i Abad (Isparta), KONYA Türk
Ürgüplü Mustafa Hayri Efendi Niğde, KONYA Türk
Tevfik EbüzziyaBey Antalya Türk
Mehmet Hamdi Efendi Antalya Türk
Hacı Mustafa Beynamlı Ankara, ANKARA Türk
Mahir Sait Bey Ankara, ANKARA
Mehmet Talat Bey Ankara, ANKARA
Mehmet Münir Çağıl Çorum, ÇORUM
Ali Osman Bey Çorum, ÇORUM
Hacı Kasım Efendi Kayseri, ANKARA Türk
Ömer Mümtaz Bey Kayseri, ANKARA Türk
Mahmut Mahir Efendi Kırşehir, ANKARA Türk
Ali Rıza Efendi Kırşehir, ANKARA Türk
Edip Bey Yozgat, ANKARA
Yusuf Kemal Tengirşenk Kastamonu, KASTAMONU Türk
Necmeddin Molla Kocataş Kastamonu, KASTAMONU Türk
Ahmet Mahir Efendi Kastamonu, KASTAMONU Türk / Meclis-i Mebusan'da geçici meclis başkanlığı yapmıştır.
Hasan Fehmi Tümerkan Sinop Türk
Dr. Rıza Nur Sinop Türk


Behçet Bey Kangırı (Çankırı), KASTAMONU Türk


Hacı Tevfik Efendi Kangırı (Çankırı), KASTAMONU Türk
Ahmet Paşa Marzioğlu Trabzon, TRABZON Türk
Matyo Kufidi Efendi Trabzon, TRABZON Rum
Mahmut Memduh Bey Trabzon, TRABZON
Ali Naki Bey Trabzon, TRABZON
Mehmet Emin Efendi Trabzon, TRABZON
Süleyman Necmi Selmen Canik, SAMSUN
Mehmet Ali Bey Canik, SAMSUN Türk
Süleyman Yümni Efendi Canik, SAMSUN
İbrahim Lütfi Paşa Gümüşhane, TRABZON
İbrahim Ferit Efendi Lazistan (Rize), TRABZON
Dr. Nazaret Dagavaryan Sivas, SİVAS Ermeni
Şükrü Efendi Sivas, SİVAS Türk
İsmail Hakkı Bey Amasya, Türk
Arif Fazıl Efendi Amasya,
Cudi Bey Amasya,
Ömer Fevzi Efendi Karahisar-ı Şarki (Şarkikaraağaç) Türk
Serdarzade Mustafa Efendi Karahisar-ı Şarki (Şarkikaraağaç) Türk
İsmail Paşa Tokat Türk
Mustafa Sabri Efendi Tokat
Ahmed Ziya Efendi Erzurum, ERZURUM Türk
Seyfullah Efendi Erzurum, ERZURUM Türk
Hacı Şevket Efendi Erzurum, ERZURUM Kürt
Karekin Pastırmacıyan Erzurum, ERZURUM Ermeni
Ohannes Vartkes Serengülyan Erzurum, ERZURUM Ermeni
Süleyman Sudi Efendi Bayezid, ERZURUM
Osman Fevzi Topçu Erzincan, ERZURUM
Timurzade Tevfik Bey Van,
Vahan Papazyan Efendi Van,
Ahmet Mahir Efendi Kastamonu Türk
Genç, BİTLİS
İlyas Sami Muş Muş, BİTLİS Kürt
Mehmet Emin Efendi Genç, BİTLİS
Kegam Dergarabedyan Muş, BİTLİS Ermeni
Abdurrezak Efendi Siirt, BİTLİS
Mustafa Bey Mamuret-ül Aziz (Elazığ), MAMURET-ÜL AZİZ
Hacı Mehmed Nuri Efendi Mamuret-ül Aziz (Elazığ), MAMURET-ÜL AZİZ
Hacı Ziyaettin Bey Mamuret-ül Aziz (Elazığ), MAMURET-ÜL AZİZ
Lütfi Fikri Bey Dersim (Tunceli), MAMURET-ÜL AZİZ
Ahmet Hamit Efendi Malatya, MAMURET-ÜL AZİZ
Pirinçcizade Arif Efendi Diyar-ı Bekir (Diyarbakır), DİYAR-I BEKİR
Feyzi Efendi Diyar-ı Bekir (Diyarbakır), DİYAR-I BEKİR
İbrahim Hakkı Efendi Ergani/Maden, DİYAR-I BEKİR
Sait Bey Mardin, DİYAR-I BEKİR
Nurettin Bey Siverek, DİYAR-I BEKİR
Mellahzade Muhammed Mer'i Paşa Halep, HALEP Arap, 14 Ağustos 1909 tarihinde Halep Evkaf Muhasebeciliği'ne tayin olunmuştur. Belediye Reisi.
Taha Efendi Hakkari
Ahmet CenaniEfendi San'a,
Beşir Efendi Halep, HALEP
Artin Boşgezenyan Halep, HALEP Ermeni
Nafi Paşa Halep, HALEP
Mahmut Nedim Bey Urfa, HALEP
Saffet Efendi Urfa, HALEP
Ubeydullah Faik Efendi Adana, ADANA Türk
Ali Münif Yeğenağa Adana, ADANA Türk
Abdullah Faik Çopuroğlu Adana, ADANA Türk
Mehmet Reşit Efendi (Hocazade) Cebel-i Bereket (Osmaniye/Dörtyol), ADANA Türk
Mahmut Bayram Efendi İçel (Silifke), ADANA
Hamparsum Muradyan Efendi Kozan, ADANA Ermeni
Abdelhalim Bey Mersin, ADANA Türk
Süleyman el-Büstani Efendi Beyrut, BEYRUT Arap
Rıza Es-Sulh Bey Beyrut, BEYRUT
Nesim Mazliyah İzmirAYDIN
Ahmet Hammaş Efendi Nablus, BEYRUT
Esat Tevfik Efendi Akka, BEYRUT
Ruhi El-Halidi Bey Kudüs,KUDÜS-Ü ŞERİF
Asalizade Şükrü Bey Şam, ŞAM
Fuat Hulusi Demirelli Trablusşam, LÜBNAN
Abdülhamid Zohravi Efendi Humus, ŞAM
Mehmet Arslan Bey Lazkiye, LÜBNAN /Cebel-i Lübnan eşrafından olan Mehmet Arslan Bey'in 16 Nisan 1909 meclis görüşmelerinde, 31 Mart olaylarında kazara şehit olduğu belirtilmektedir.
Mir Emin Aslan Bey Lazkiye, LÜBNAN
Havran (Deraa), ŞAM
Tevfik Efendi Kerak, ŞAM
Hızır Lütfi Efendi DEYR-İ ZOR
Musul, MUSUL
Hacı Mehmet Ali Efendi Kerkük, MUSUL
Hasan Sait Efendi Süleymaniye, MUSUL
Babanzade İsmail Hakkı Bağdat, BAĞDAT Kürt
Sason Efendi Bağdat, BAĞDAT
Mustafa Nuri Efendi Divaniye, BAĞDAT
Mehmet Şevket Paşa Divaniye, BAĞDAT
Abdülmehdi Efendi Kerbela, BAĞDAT
Sami Çölgeçen Kerbela, BAĞDAT
Abdülvahab Paşa Basra, BASRA
Züheyr Zade Ahmet Paşa Basra, BASRA
Mehmet Selim Efendi Ammare, BASRA
Abdülmuhsin Bey Müntefek, BASRA Arap
Kasım Zeynel Efendi Cidde, CİDDE
Abdurrrahman Efendi Mekke, HİCAZ Arap / Mekke-i Mükerreme'nin Hanefi müftüsü Abdurrrahman Efendi mazbatasını almadan istifa etmiştir.
Muhammed Ubeydullah Mukfi Efendi Sana, YEMEN Arap
Seyyid Ahmed Yahya El Kabbas Efendi Sana, YEMEN Arap
Zühtü Efendi Hudeyde, YEMEN
Mahmut Nedim Bey Hudeyde, YEMEN
Farrac Bey Asir, YEMEN Arap
Ali bin Hasan Efendi Asir, YEMEN Arap
Şeyh Ahmed Efendi Asir, YEMEN Arap
Mahmut Naci Bey Trablusgarp, TRABLUSGARP
Sadık Bey Trablusgarp, TRABLUSGARP
Ferhat Efendi Trablusgarp, TRABLUSGARP
Ömer Mansur Paşa Bingazi,TRABLUSGARP
Süleyman El Baruni Efendi Cebel-i Garbi,TRABLUSGARP Arap
Mustafa Bin Kaddare Bey Hums,TRABLUSGARP Arap
Cami Baykurt Fizan, TRABLUSGARP Türk
Hristo Dalçef Efendi SerezSELANİK Bulgar
Mehmet Habip Bey BoluBOLU Türk
Hacı Abdülvehap Efendi Bolu, BOLU Türk
Hamdi Bey PrevezeMORA, Yunanistan Türk
Mihelaki Efendi Limni, Yunanistan Rum
Panayot Bostan Efendi Midilli, Yunanistan Rum
Teodor Konstantin Efendi Rodos, Yunanistan Rum
Çelebidi Mihalaki Efendi Sakız, Cezayiri Bahrisefid Mebusu
Hızır Bey MüntefekBASRA
Şefik El Müeyyet Bey Şam, SURİYE Arap
Halit El Barazi Efendi SuriyeSURİYE Arap
Sadettin Efendi HavranSURİYE

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dipnotlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ * Philip Mansel, "İstanbul: Dünyanın arzuladığı kent", alıntı Straits: The origins of the Dardanelles campaign - "Boğazlar: Çanakkale Savaşlarının nedenleri".
  2. ^ Ahmad, Feroz & Rustow, Dankwart A. Ikinci Meşrutiyet Döneminde Meclisler: 1908-1918. Güney-Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi 4-5: 1975-1976. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Basımevi, 1976.