İbrahim Müteferrika

Vikipedi, özgür ansiklopedi

(İbrahim müteferrika sayfasından yönlendirildi)
Git ve: kullan, ara

İbrahim Müteferrika (d.1674 - ö.1747) Macar asıllı Osmanlı müteferrika, matbaacı, yayımcı, yazar ve çevirmen. Osmanlı devletinde basımevi kurup Türkçe kitap yayımlayan ilk kişidir.

Konu başlıkları

[değiştir] Yaşamı

Erdel'in Kaloşvar şehrinde doğmuştur. 1670 ile 1674 arasında bir tarihte doğduğu kabul edilir. 1692 yılında İkinci Viyana Kuşatması'ndan sonraki savaşlarda Osmanlılara esir düştü. Müslüman olmadan önceki hayatı hakkında çok az bilgi vardır. Osmanlı hizmetine girdikten sonra ordunun çeşitli birimlerinde görev almıştır. Müslüman oldu ve Türkçe öğrendi. Osmanlı devletinin kanun ve yöntemlerini kısa sürede kavrayarak hızla yükseldi ve mütefferika oldu. İslâm'ın inançlarını açıklayan "Risale-i İslâmiye" adlı küçük bir kitap yazdı. 1715 yılında III. Ahmet'in bir mektubunu Viyana'ya Prens Eugene'e götürdü.

İbrahim Müteferrika'ya asıl şöhretini kazandıran matbaacılığıdır. Matbaasında bastığı ilk kitap 1729 yılının başlarında basılan Vankulu Lugatı'dır. Bu matbaada basılan kitapların tarih, coğrafya, dil ve askerlik ile ilgili olduğu dikkat çekmektedir. İbrahim Müteferrika, bastığı kitapların çoğuna ilaveler ve bazılarına ise notlar ve dozlar ekleyerek zenginleştirmiştir.

[değiştir] Matbaacılığı

İstanbul'da bir basımevi kurmak isteyen Sait Efendi ile tanıştıktan sonra bu işi gerçekleştirmek için çalışmalara başladı. Sadrazam Damat İbrahim Paşa onların düşüncelerini destekledi. Önce Şeyhülislâm Abdullah Efendi'den dinle ilgili olmayan eserlerin basılabileceği yönünde bir fetva alındı. Makina ve Latin alfabesi kalıpları yurtdışından getirtildi. (Arap alfabesi kalıplarının kaynağı ise açık değildir ve Müteferrika tarafından yapıldığına dair bulgular vardır.[1]) Yalova'da bir kâğıt fabrikası (Kağıthane-i Yalakabad) kuruldu.[2] 16 Aralık 1727 tarihinde matbaa çalışmaya başladı[3]. Müteferrika, ilk olarak "Vankulu Lûgatı" adında Arapça-Türkçe bir sözlük bastı. Ardından tarih ve coğrafya ilgili on altı eser daha yayımladı. 1743'te bir atama emrini götürmek için Dağıstan'a gitti. Bu yolculuğun ardından 1745 yılında öldü.

İbrahim Müteferrika'nın ölümünden sonra, matbaanın işletme izni Rumeli kadılarından İbrahim Efendi ile Anadolu kadılarından Ahmed Efendi'ye verilmiştir.

Kapalı Çarşı’nın Fesçiler Kapısı ile Beyazıt Camii arasında yer alan Sahaflar çarşısında ise İbrahim Müteferrika 'nın bir büstü bulunmaktadır.

[değiştir] Eserleri

  • Risâle-i İslamiyye
  • Vesiletü't-Tıbâa
  • Usûlü'l-Hikem fî Nizâmi'l-Ümem

[değiştir] Tercüme Eserleri

  • Füyüzat ı Mıknatissiye 1731. Çev: İbrahim Müteferrika.

[değiştir] Hakkında Hazırlanmış Eserler

[değiştir] Kaynak

  • "İbrahim Müteferrika".A'dan Z'ye TARİH ANSİKLOPEDİSİ.(1984).Serhat Yayınevi.491
  1. ^ The Republic of Letters and the Levant, Alastair Hamilton, Maurits H. van den Boogert, Bart Westerweel (2005), isbn = 9004147616. (İngilizce)
  2. ^ Türkiye'de Kağıdın Tarihçesi, İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi sitesinden. (Son ulaşım 19 Kasım 2007).
  3. ^ Osmanlı İmparatorluğu kronolojisi, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı sitesinden. (Son ulaşım 18 Mart 2008)

[değiştir] Dış bağlantılar

Vikisöz'de
İbrahim Müteferrika sözleri bulunur.
 Bir Osmanlının biyografisi olan bu madde taslaktır. İçeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.

.............

"http://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0brahim_M%C3%BCteferrika" adresinden alındı.