Şarkışla

Bu madde Vikipedi standartlarına uygun değildir. Sayfayı Vikipedi standartlarına uygun biçimde düzenleyip Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. Not: Gerekli değişiklik yapılmadan bu şablon kaldırılmamalıdır. Bu madde Mayıs 2010 tarihinden beri, düzenleme isteğiyle etiketlidir.

Şarkışla
Sivas İli Siyasi Haritası
Harita
Türkiye'de bulunduğu yer
Bilgiler
İlçe nüfusu:	39.413
Şehir nüfusu:	20.777
Köy ve belde nüfusu:	18.636
Nüfus itibarıyla:	2011
Nüfus Kaynak:	TÜİK
Yüzölçümü:	2256 km²
Rakım:	1240 metre
Koordinatlar	°′, °′
Genel bilgiler
Ülke:	Türkiye
Coğrafi Bölge:	İç Anadolu
İl:	Sivas
Alan kodu:	346
Plaka:	58
Kaymakam:	Fethi Savran
Belediye başkanı:	Kasım Gültekin (BBP)
Belediye web sitesi: Şarkışla Belediyesi
Kaymakamlık web sitesi: Şarkışla Kaymakamlığı

Şarkışla Tren İstasyonu Fotoğraf: Murat Özdemir

Şarkışla, Sivas ilinin bir ilçesidir.

Etimolojisi

Bizans dönemindeki adı "Tenos, Tonus" olan Şarkışla'nın ismi T.C. Şehir Vekaletine göre 18. yüzyılda 'Şehirkışka' idi. Bu sözcüğün yazılışındaki telaffuz zamanla dönüşerek Şarkışla halini almış ve bu şekilde tescil edilmiştir. Itinerarium Antonini'nin 3. yüzyıla ait Roma İmparatorluğu yol rehberindeki bilgiye göre de en eskilerde 'Malandara,Marandara' ismi mevcuttur^{[kaynak belirtilmeli]}.

Tarihçesi

Şarkışla İlçesinin milattan önce 3000 yıllarından itibaren bir yerleşim merkezi olduğu bilinmektedir. İlçe merkezine 5 km. uzaklıktaki Döllük köyünün ilçe sınırlarına yakın bir yöresinde 1940 yılında bulunan MÖ 2000 yıllarına ait oldugu kabul edilen heykelin varlığı bu tarihi doğrulamaktadır.

Heykel tunçtan yapılmış olup 12 cm. boyundadır. Halen Ankara Arkeoloji ve Etnoğrafya Müzesinde muhafaza edilmektedir. Sırasıyla Hattiler’in, Hititler’in, Etiler’in, Persler’in ve Roma kralliginin yönetiminde Tenos olarak kalan Şarkışla 11. yüzyıl başlarinda Danişmendler’in, 12. yüzyılın 2. yarısında Anadolu Selçukluları’nin eline geçmistir.

Selçuklu Devri

Anadolu Selçukluları devrinde 1294 yılında varlığı bilinmektedir. 14. yüzyılın ortalarında Eretna Beyliği'nin daha sonra Kadı Burhaneddin Devleti’nin denetimine girmistir.

Osmanlı Devri

Anadolu Beyliklerinin yikilmasindan sonra Osmanli Devleti’nin denetimine giren Şarkışla, Timur’un Anadolu’yu istilasi sirasinda Yıldırım Beyazıt’in oğlu Ertuğrul Bey tarafından askerlerine talim ve konaklama yeri; ayrıca IV. Murat’ın Iran seferi sırasında da askeri kisla olarak kullanildigi rivayet edilmektedir. İlçenin ismi eski Türkçe de sehir anlamina gelen Sar kelimesi ile Kisla kelimesinin birlikte telaffuz edilmesiyle Şehirkışla sözcüğünün anlami kaybolarak Şarkışla’ya dönüştürülmüstür. İlçe çevresinde yapilan Arkeolojik arastirmalarda Eti, Roma, Selçuklu ve Osmanli uygarliklarini izine rastlanmaktadır. İlçe merkezine 1660 yilinda üsküdarli Mehmet Ağa tarafindan yaptirilan Büyük Cami, 350 m2’lik alan üzerinde çok kubbeli olarak tarihi nitelik taşımaktadir. 1864 tarihinde Belediye Teşkilatına kavuşmuştur. 1879 yılında ilçe olmasiyla coğrafi durumu tespit edilmiş olmaktadır. İlçeye bağlı 4 belde, 93 köy ve 9 mezra mevcuttur.^{[kaynak belirtilmeli]}

Şive

Türkçenin Şarkışla ilçesinde kullanılan şivesinin Batı Anadolu ağızları içindeki konumu Prof. Dr. Leyla Karahan'ın Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması (Türk Dil Kurumu yayınları: 630, Ankara 1996) adlı çalışmasına göre şöyledir:

3. Batı Anadolu ağızları 3.1.1. Afyonkarahisar, Eskişehir, Uşak, Nallıhan 3.1.2. Çanakkale, Balıkesir, Bursa, Bilecik 3.1.3. Aydın, Burdur, Denizli, Isparta, İzmir, Kütahya, Manisa, Muğla 3.1.4. Antalya 3.2. İzmit, Sakarya 3.3.1. Zonguldak, Devrek, Ereğli 3.3.2. Bartın, Çaycuma, Amasra 3.3.3. Bolu, Karabük, Ulus, Kurucaşile 3.3.4. Kastamonu 3.4.1. Göynük, Mudurnu, Kıbrıscık, Seben 3.4.2. Kızılcahamam, Beypazarı, Çamlıdere, Güdül, Ayaş 3.4.3. Çankırı, İskilip, Kargı, Bayat, Osmancık, Tosya, Boyabat 3.5.1. Sinop, Alaçam 3.5.2. Samsun, Kavak, Çarşamba, Terme 3.5.3. Ordu, Giresun, Şalpazarı 3.6.1. Ladik, Havza, Amasya, Tokat, Erbaa, Niksar, Turhal, Reşadiye, Almus 3.6.2. Zile, Artova, Sivas, Yıldızeli, Hafik, Zara, Mesudiye 3.6.3. Şebinkarahisar, Alucra, Suşehri 3.6.4. Kangal, Divriği, Gürün, Malatya, Hekimhan, Arapgir 3.7.1. Akçadağ, Darende, Doğanşehir 3.7.2. Afşin, Elbistan, Göksun, Andırın, Adana, Hatay, Tarsus, Ereğli 3.7.3. Kahramanmaraş, Gaziantep 3.7.4. Adıyaman, Halfeti, Birecik, Kilis 3.8. Ankara, Haymana, Balâ, Şereflikoçhisar, Çubuk, Kalecik, Kırıkkale, Kızılırmak, Çorum, Yozgat, Kırşehir, Nevşehir, Niğde, Kayseri, Şarkışla, Gemerek 3.9. Konya, Mersin

Coğrafi konum

Şarkışla İlçesi 36°-37° doğu boylamları(36° 25’E) ile 39°-40° (39° 21’N) kuzey enlemleri arasında kalmakta olup, 1902 km2 ilçe alanına ve 9472 hektar ilçe merkezi alanına sahiptir. İlçe alanı ile Sivas ili ilçeleri arasında alan bakımından 7. büyüklükte olan bir ilçedir.

Şarkışla İlçesi, İç Anadolu Bölgesi’nin ortalama yükseltisi en fazla ve engebesi en kuvvetli bölümü olan Yukarı Kızılırmak Bölümü sınırları içerisinde, Sivas ilinin güneybatısında yer almaktadır. İdarî bakımdan Sivas’a bağlı olan Şarkışla’nın, il merkezine olan uzaklığı 81km kadardır. Yüzölçümü 2250 km2 olup, denizden yüksekliği 1180 metredir.

Şarkışla doğusunda Sivas ve Altınyayla, batısında Gemerek, güneyinde Kayseri ve kuzeyinde de Yozgat ve Yıldızeli ilçesi ile sınırlandırılmıştır. Bir depresyon (çökmüş alan) içinde kurulmuş şehrin kuzeyinde, Tecer ve Şama dağları ile güneyinde Hınzır Dağı uzanmaktadır.

Şarkışla ovası

Çöküntü ve jips erimeleri sonucu oluşmuş olan Şarkışla depresyonu, batısındaki Palas ve Gemerek, doğusundaki Hanlı ve Kayadibi ovaları arasında kalan bir havzadır. Şarkışla da, bu depresyon içerisinde yer alır. 65 km2 alan kaplayan ova, doğu-batı istikametinde uzanmaktadır.

Şarkışla Ovasını (Gedik Ovası) çevreleyen kısımlarda çok sayıda fay hattı tespit edilmiştir. Bunlardan birincisi; ovanın doğusunda kuzeydoğu-güneybatı yönünde, Maksutlu Köyü kuzeyinden başlayıp Döllük Köyü güneyine kadar uzanır. Hemen güneyinde, bu fayı kesen ve kuzey-güney doğrultusunda uzanan bir fay hattı daha mevcuttur.

Üçüncü bir fay hattı ise, ilçe merkezinin güneyinden başlayıp, batıda Gürçayır’a doğru kuzeydoğu-güneybatı istikametinde ovayı kat eden ve Kanak Çayı Vadisini dikine kesen faydır. Çatalyol ve Elmalı köylerini güneydoğu-kuzeybatı istikametinde kat eden fay; ovanın oluşumunda büyük rol oynamıştır. Şarkışla Ovası’nın batıdan doğuya doğru daralması ve bu alanda eğim kırıklığı nedeniyle birikinti konilerinin oluşması, bu fayın sonucudur.

Şarkışla İlçesi’nin içerisine yerleştiği ova; doğu, kuzey, güney, kuzeybatı ve kuzeydoğu yönlerinde fay hatları ile kuşatılmıştır. Sözü edilen bu faylar, neotektonik dönemde meydana gelen tektonik faaliyetlerin bir sonucudur. Bu faylar, Şarkışla da küçük ölçekli depremlerin olmasına neden olmuşsa da; yüksek dereceli ve hasar veren bir deprem günümüze kadar yaşanmamıştır.

Ortalama 1200 m yükseklikte olan Şarkışla Ovası, doğu-batı istikametinde yaklaşık 20 km, kuzey-güney istikametinde ise 10 km genişliğindedir. Ovanın ortası düz iken, kenarlara doğru etek düzlükleri nedeniyle eğim artar. Eğim, ovada 1° ve daha az bir değere sahipken; ovanın kenar kesimlerinde eğim, yaklaşık 1–5° kadardır.

Şarkışla Ovası’nın bir çöküntü alanı olduğu belirlenmiştir. Ovanın çevresindeki yüksek kısımlarında görülen bazı formasyonlar, Şarkışla Ovası çevresinde yaklaşık 150 m daha aşağı seviyelerde görülmektedir. Bu durum; Şarkışla Ovası’nın, büyük ölçüde tektonik faaliyetler ile meydana gelen çökme sonucunda oluştuğunu kanıtlamakla birlikte, ovanın kuzeybatısında Sağır-Dikili arasındaki düzlüğün oluşmasında jips erimeleri de etkili olmuştur. Bu nedenle ovanın oluşumunda çökme ve jips erimelerinin birlikte etkili olduğu söylenebilir.

Sosyo - Ekonomik Potansiyeli

İlçe nüfusunun % 47,8’i köylerde % 52,2’si ilçe merkezi ve beldelerde yaşamaktadır. Geçim kaynağı önemli ölçüde tarım ve hayvancılık olup, bunun yanında en büyük geçim kaynağı yurt dışı isçiliği ve ticarettir. Şarkışla nüfusuna kayıtlı 137.963 kişiden 51.571'i ilçe merkezinde ikamet etmekte geri kalanı başta yurt dışında olmak üzere çeşitli illerde bulunmaktadır. Köyden şehre göç nedeniyle kenar mahallelerde gecekondulaşma mevcuttur. Konut probleminin çözümüne yönelik olarak Bel-kent Yapı Kooperatifi aracılığıyla 504 Konut inşa edilerek iskâna açılmıştır.

Şarkışla ilçe merkezinden bir görünüm.

Halkın yaşantısı genel olarak geleneksel Anadolu hayat tarzıdır. İlçe halkından 18.000 kişinin başta Danimarka, Almanya, Hollanda ve Fransa olmak üzere diğer Avrupa ülkelerinde çalışıyor olması büyük sermaye birikimine yol açmıştır. Bu birikimin 40-50 Milyon TL ^{[kaynak belirtilmeli]} civarında olduğu tahmin edilmektedir. Bu tasarruf şimdiye kadar istenilen ölçüde yatırıma dönüştürülememiş durumdadır. Bunun sebepleri şu şekilde sıralanabilir:

• Geçmişte yapılan bir takım yatırımların başarıya ulaşmaması ve istismar edilmesi nedeniyle oluşan hayal kırıklığı ve güvensizlik,
• Yatırımların yönlendirmesi ve danışmanlığı konusunda kurumsal ve kişisel yetersizlik,
• Sermaye sahiplerinin yatırım sektörleri ve alanları konusundaki bilgi eksikliği ve bunun sonucu olarak yöre halkı;

a) En güvenli yatırım olarak düşündüğü konut ve diğer gayri menkul gibi istihdam yaratmayan ve ekonomide katma değer oluşturma özelliği olmayan verimsiz alanlara yönelmiş b)Parasını kısmen spekülatif amaçla fakat büyük ölçüde bankalara mevduat olarak yatırmış, c) Veya başka şehirlerde yatırım yapmaya yönelmiştir.

Şehir Nüfusu

Yıllara göre ilçe merkezi nüfus verileri
2011	20.777
2008	20.761
2007	20.985
2000	20.654

İlçe Nüfusu

Yıllara göre toplam nüfus verileri
2011	39.413
2008	41.843
2007	41.950
2000	49.318
1997	43.788
1990	51.247
1985	57.446
1980	64.303
1970	63.552
1960	61.547
1950	78.750

Mahalleler

• Damlaca
• Esentepe
• Gültekin
• İstiklal
• Kale
• Kandemir
• Kayalı Yokuş
• Pınarönü
• Yeni
• Yıldırım
• Yukarı
• Kayapınar

Camiler

İlçede 16 camii bulunmakta, birkaç camii ise yapım aşamasındadır. Camiler: Hacıimmetli Camii, Fatih Camii, Arafat Camii, Çarşı Camii, Yıldırım Bayezid Camii, Murat Camii, Kale Camii, Ulu Camii (1664), Muhsin Yazıcıoğlu Camii ve Külliyesi (yapım aşamasında).

Yemek Kültürü

İlçede değişik kültürlerden insanlar yaşadığından dolayı, yemek kültürü bir hayli zengindir. 93 Harbi sırasında Kafkasya ve Kars-Erzurum'dan buraya yerleştirilen insanların kendi kültürlerini de beraberinde getirdiklerinden, o kültürlere ait birçok yemek, bütün Şarkışla'da kabul görüp, herkes tarafından yapılmaktadır. Ayni zamanda yerli halkın da, Sivasin diğer bölgelerinden çok değisik olmasada, kendine has yemekleri bulunmaktadır. Şarkışla'nin başlıca meşhur yemek ve tatlıları:

- Çorbalar:

• Arabaşi çorbası
• Bulamaşı
• Düğürcükaşı
• Sulu köfte
• Tatar çorbası
• Yarmaaşı
• Herle

- Yemekler:

• Arabaşi
• Içli köfte
• Madımak
• Su böreği
• Omaç
• Sündürme
• Cücük
• Dizman mantısı
• Bulgur pilavı
• Katıklı köfte
• Patates böreği
• Kaygana
• Evelik sarması
• Kabak çiçeği dolması
• Sirken böreği
• Velibah
• Yağlama
• Guymah
• Dal turşusu
• Keşkek
• Mıhla
• Köremez
• Deri Kebabı
• Mımbar

Mantı çeşitleri

• Sini mantısı
• Ufak mantı/Bideleme
• Haluj/Hambal (Çerkes)
• Hingel
• Galnış-Cırdıgış (Çeçen)
• Üç ibikli mantı
• Kızıl mantı

- Tatlılar:

• Gavud
• Hurma tatlısı
• Baklava
• Un helvası
• Sütlü
• Hasıda
• Hoşaf
• Üzüm çorbası
• Ufak tatlısı

Şarkışla'ya bağlı bazı köylerin eski isimleri

Yeni - Eski

• Alikören - Alıkviran
• Bağlararası - Adıyaman
• Başağac - Şağrı
• Benlihasan - Hekimkışlası
• Beyyurdu - Köylez
• Büyükyüreğil - Yüreğir-i Kebir
• Çamlıca - Kürt Köyü
• Canabdal - Alınpınarı
• Çanakçı - Osmanlı
• Çatalyol - Mergesen
• Çiçekliyurt - Çakal
• Demirköprü - Kızıldon
• Dikili - Çıhsıyan
• Emlek Hüyük - Karaüyük
• Gaziköy - Gazibağ(bey)
• Gücük - Küçük
• Gülören - Peyik
• Gümüştepe - Yapaltın
• Gürçayır - Çayırşeyhi
• Hardal - Hatir
• Hocabey - Hızırbey
• İğdecik - Iğdelüce
• Kalecik - Kalaycık
• Karacaören - Karacaviran
• Karakuz - Gantaros
• Kızılcakışla - Savcun
• Konakyazı - Kanak
• Kömürkaya - Lisanlı
• Oluktaş - Pöhrenk
• Ortaköy - Ortakışla
• Ortatopaç - İskan Topacı
• Polatpaşa - Tuzla
• Samankaya - Ebesil
• Sarıkavak - Savran
• Sarıkaya - Kürtaraposman
• Sarıtekke - Sarıabdal
• Temecik - Tezekçikavaği
• Yükselen - İğdiş

Tarihi Yapılar

Şarkışla Ulu Camii : Kapısının üstündeki kitabeye göre 1080H.(1669 miladi)yılında yapılmıştır. Üsküdarlı Mehmet Efendi Vakfındadır.1900 yılında Hacı Hasan Sami Paşa tarafından büyük çapta onarılarak bugünkü şeklini almıştır.

Hardal Köyü Camii : Beden duvarının yarısı,üst örtüsü tamamen yıkılmıştır. Duvarlar kesme taş örtülüdür.

Şarkışla Kalesi : İlçenin ortasında yüksek bir tepedir. Kaleye ait hiçbir iz yoktur. Kaleden çok höyüğe benzemektedir. Bunlardan başka ilçede Radar tepesinde Arap Dede, Küpeli köyünde Küpeli Dede, Çatalyol köyünde Kara Baba, Döllük köyünde Koyun Baba, Abdallı köyünde Abdal Baba yatırları vardır.