İzmit

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(İzmit (ilçe) sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 40°41′00″N, 30°31′00″W

İzmit
—  İlçe  —
Kocaeli location İzmit.svg
Koordinatlar: 40°41′00″K 30°31′00″B / 40.6833333°K 30.5166667°B / 40.6833333; -30.5166667
Ülke Türkiye
İl Kocaeli
Coğrafî bölge Marmara
Yönetim
 - Kaymakam Sabit Kaya
 - Belediye başkanı Nevzat Doğan (AKP)
Nüfus (2013)[1]
 - Toplam 332,754
 - Kır -
 - Şehir 332,754
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
İnternet sitesi: izmit.bel.tr

İzmit, Türkiye'nin Kocaeli ilinin bir ilçesi. İzmit Körfezi'nin doğu kıyısında, Marmara Bölgesi'nin Çatalca-Kocaeli bölümünde yer almaktadır. Aynı zamanda şehrin tarihî merkezi de olan İzmit, 22.03.2008 tarih ve 5747 Sayılı Kanuna göre tüzel kişilikleri kaldırılan Kuruçeşme, Bekirpaşa, Alikahya ve Akmeşe ilk kademe belediyelerinin Saraybahçe İlk Kademe Belediyesine katılması ve bu belediyenin adının İzmit olarak değiştirilmesiyle kurulup Kocaeli Büyükşehir Belediyesi'nin idaresi altına alınmıştır.[2]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

İzmit ve dolayinda tarih öncesi çağlardan yaklaşık olarak MÖ 3000 itibariyle insanların var oldugu ve yerlesimler olusmaya basladigi, yapılan araştırmalar sonucu ortaya çıkmıştır. İzmit'e ait en eski kalintilar MÖ 12. yüzyıla tarihlenir. O tarihlerde Frigler yöreyi korumuş, ardından Yunanistan'ın Megara sehrinden yola çıkan bir göçmen grup yani Megaralilar, günümüzde Başiskele'nin bulundugu yöreye Astakoz adını verip, yerleşmişlerdir. Trakya kralı Lysimakhos'un Astakoz'u tahrip ettirmesi sonucu, bugünkü İzmit'in bulunduğu yöreye Nicomedia adında yeni bir şehir kurulmuştur. Nikomedya şehri, MÖ 91 ve MÖ 94 yılları arası Romalılar'a bağışlanmış, İmparator Diocletianus, 284 yılında Nikomedya şehrini başkent yapmıştır. Nikomedya, o dönemde, Roma, Antakya ve İskenderiye'den sonra dünyanın en büyük 4. şehri olmuştu. Nikomedya, Selçuklular tarafından 11. yüzyılın son çeyreğinde zapt edilmiş, I. Haçlı Seferi sırasında geri alınmış, bir süre Latinlerin işgalinde kaldıktan sonra yeniden Selçuklular'ın eline geçmiştir. O dönemin Hendek ve Adapazarı yörelerinin valisi Akça Koca, Orhan Gazi zamanında fethedip, bunun sonucunda şehir Osmanlı Devleti'nin eline geçmiştir.

Kökenbilim[değiştir | kaynağı değiştir]

İzmit kelimesi etimolojik ve tarihsel kullanılışıyla Nikomedya'dan kaynaklanmıştır. Sehrin ismi olan Nikomedya zaman içerisinde, önce İznikomid, sonra İznikmid ve çok daha sonraysa İzmid şeklinde evrilerek, latin harflerine geçilmesiyle bugünkü seklini almıştır.

Diger bir görüse göre, Osmanlı’nın eline geçtiği dönemde Izmit sehri, yunanca “toplanma” anlamına gelen smiti ismini taşıyordu ve bu ismin, batıdan doğuya yolculuk eden kervanların toplanma yeri olması sebebiyle verildiği tahmin edilir.[kaynak belirtilmeli] Sehir, Osmanlı’nın yönetimine geçtiğinde Smiti zamanla İzmit'e dönüşmüs ve hem de aynı dönemlerde Simiti’de üretildiği için, yuvarlak formlu yiyecek olan simit de ismini bu sehirden almıştır dense de simit kelimesi arapça oldugu için bu görüse güvenilemez [3]

İzmit'in Osmanlilara geçisi, 1337 yili kabul edilir. Fetihe dair Osmanlı hatiralarinda olaylar anlatılır. Fetihten sonra Orhan Gazi'nin oğlu Süleyman Paşa tarafından vakıflar kurulmuştur. İzmit'in sembolü Orhan -kaynaklarda geçen ismi ile Süleyman Paşa cami de bu dönemde yapilmiştir. İzmit'in tepesinde ve kale içinde yer alan caminin yanında medrese, zaviye ve hamam da bulunurdu.

Körfez kiyisinda kurulan İmaret, Fevziye ve Yeni Cuma camilerinin günümüzde daha içerde kalmis olmalarinin sebebi 20. yüzyilda İzmit Körfezine dogru yapilan genisletmelerdir. Eski Izmit fotograflarinda bu fark kolayca görülür.

İzmit, 1888 yılına kadar İstanbul'a bağlı kalmış, bu tarihten sonra ayrı bir yönetim olmuştur. Kurtuluş Savaşı sırasında İngiliz ve Yunan işgali altında olan şehre, 28 Haziran 1921 de Türk Ordusu girmiştir.[4]

Birçok zamanda deprem felaketine uğrayan şehir, Bizans imparatoru Justinianus zamanında onarılmıştır.[5]

İdari yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

İzmit ilçesinin bağlı mahalleler [6].

  • Akçakoca
  • Ali Kahya - Atatürk
  • Ali Kahya - Cumhuriyet
  • Bahçecik
  • Başiskele
  • Bekirpaşa
  • Cedit
  • Cumhuriyet
  • Çukurbağ
  • Gündoğdu
  • Hacıhızır
  • İbni Sina
  • İstasyon
  • Kabaoğlu Köyü
  • Kadıköy
  • Karabaş
  • Kazım Karabekir
  • Kemalpaşa
  • Kozluk
  • Körfez
  • Kullar
  • Malta
  • Mehmet Ali Paşa
  • Mustafa Kemal Paşa
  • Nusretiye
  • Orhan
  • Ömerağa
  • Sanayi
  • Seyman Merkez
  • Sopalı
  • Şirintepe
  • Tavşan Tepe
  • Tepecik
  • Turan Güneş
  • Turgut
  • Uzunçiftlik
  • Veliahmet
  • Yahya Kaptan
  • Yeni
  • Yeniköy
  • Yenişehir
  • Yeşiltepe
  • Zabıtan

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

İzmit'in Çukurbağ'dan görünümü

İzmit; Asya ve Avrupa'yı birbine bağlayan Marmara Denizi'nin ve Marmara Bölgesinin doğusunda yer alan bir şehirdir. Kuzeyinde Kandira, doğusunda Adapazari, güneyinde Bursa, güneybatısinda Yalova ve tam bati yönünde İstanbul yer almaktadır. 2009 nüfus sayımına göre 1.522.926 kişi, km²'ye düşen nüfus sayısı 398 kişidir. Kara, demir, deniz ve hava yolu ulaşımları ile Türkiye'nin en önemli geçiş noktalarından biridir.[4] İzmit'in doğusundan geçen 30° doğu boylamı Türkiye saati (UTC+2) için esas kabul edilir.

Kendiyle ayni ismi taşıyan körfezin doğu yakasında yer alan İzmit, bir kıyı sehridir. Jeolojik ve coğrafi yapi açisindan 40°-41° kuzey paralelleri ile 29°-31° doğu meridyenleri arasinda bulunmakta, güneyde İzmit Körfezi, kuzeyde ise dik yamaçlarla Karadeniz'e uzanmaktadır. Arazi yapisinin dik yamaçlara sahip olmasi nedeniyle, %5 egime sahip olup, düzlükler az yer tutmaktadir. Kentin yerleşmiş olduğu alan ise geniş düzlüklerden mahrum, dar ve kıyıya paralel uzanan bir banttır. Topografya koşulları, kenti birbirine benzemeyen iki büyük kısma ayırmaktadır. Birinci kısım, meyilli yamaçlar üzerinde dar ve yokuşlu sokakların bulunduğu ve genellikle eski mahallelerin yer aldığı kesim; ikinci kısım ise, düzlük alana yayılmış büyük binalarin bulunduğu, kara ve demiryolunun içinden geçtiği, aktif iş merkezlerinin yer aldığı alanlardır. Diğer bir önemli konu ise, kentin 1. derece deprem bölgesi olmasıdır. Tüm bu jeolojik ve topografik özellikler, yağışlarla birlikte heyelan riskini arttırma özelliğine sahiptir.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Körfez kıyılarıyla Karadeniz kıyısında ılıman, dağlık kesimlerde daha sert bir iklim hüküm sürer. Kocaeli ikliminin, Akdeniz iklimi ile Karadeniz iklimi arasında bir geçiş oluşturduğu söylenebilir. İzmit'te yazlar sıcak ve az yağışlı, kışlar yağışlı, zaman zaman karlı ve soğuk geçer. Genelde Kocaeli ilinin özelde ise İzmit'in Karadenize bakan kıyıları ile İzmit Körfezine bakan kıyılarının iklimi arasında bazı farklılıklar göze çarpar. Yazın Körfez kıyılarında bunaltıcı sıcaklar yaşanırken Karadeniz kıyıları daha serindir. İzmit'te ölçülen en yüksek hava sıcaklığı 41,6 °C derece (11 Ağustos 1970), en düşük hava sıcaklığı -8,7 °C derece (4 Şubat 1960), yıllık ortalama sıcaklık ise 14,8 °C derecedir (Kaynak : Kocaeli Valiliği " Kocaeli 2001") İzmit'te yıllık ortalama yağış miktarı 784,6 mm'dir.

Coğrafi konum[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul ile komşu olan Kocaeli’nin şehir merkezi İzmit'in İstanbul’a olan uzaklığı, 85 kilometredir. Ankara'ya TEM otoyolu ile bağlıdır. İstanbul Atatürk Havalimanı'na olan uzaklığı ise 120 kilometredir.

İzmit Körfezi’nin civarına yerleşmiş olan İzmit, hem Karadeniz’e hem de Marmara’ya yani iki denize açılımı olan bir şehirdir. Deniz ulaşımı açısından ülkenin en yoğun merkezlerinden biridir. Şehrin kıyısında bulunan iki büyük liman (Derince ve Yarımca) yanı sıra 34 özel iskele ile deniz ulaşımı yapılmaktadır. Şehir, ülkenin demiryolu ve karayolu bağlantıları açısından önemli yerlerden biridir. Ortadoğu ve Asya, karayolu ve demiryolu bağlantıları da bu şehirden geçer.

Yüzey şekilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

İzmit topraklarının İzmit Körfezi kuzeyindeki büyük bölümü, güneyden kuzeye doğru eğimli ve az engebeli bir yayladır. Bu yayla, Karadeniz´e doğru akan suların vadileriyle yarılmış, yer yer tepelerle kabaran bir görünüm almıştır. Bu yaylanın yüksek kesimi güneyde İzmit Körfezi dolaylarındır. Burada Çenedağı 645 metreye ulaşır. İzmit´in kuzeyinde hiçbir tepenin denizden yüksekliği, 350 metreyi aşmaz. İzmit Ovası ve Sapanca Gölü çukur alanlardır. Kocaeli ilinin İzmit Körfezi güneyinde kalan kesimi dağlıktır. Burada Samanlı Dağları, Sapanca Gölü İzmit Körfezi üzerinde yer yer dar yalı şeritleri bırakarak birden yükselir. Bu kesimde Samanlı Dağlarının en yüksek noktası Kartepe'dir (1602 m).

Karlar altında İzmit'ten bir bölüm

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Kocaeli Arkeoloji ve Etnoğrafya Müzesi: Alman Otto Ritter tarafından çizilen, 1910 yılında tamamlanan tarihi tren garı ve eski ambar binalarından oluşan müze, Paleolitik dönemden günümüze birçok eser sergilenmektedir.
  • Yüzer Müze: Türk silahlı kuvvetlerince verilen ismiyle TCG Gayret (D-352), ABD yapımı bir savaş gemisidir. Günümüzde müze olarak faaliyet göstermektedir.
  • TCG Hızırreis Müzesi: Eski adı TCG Hızırreis (S-342) olan yine ABD yapımı olan bu denizaltı, 2004 yılından beri müze olarak hizmet vermektedir.

Şive[değiştir | kaynağı değiştir]

İzmit ilçesinde kullanılan Türk şivesinin Batı Anadolu ağızları içindeki konumu Prof. Dr. Leyla Karahan'ın Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması (Türk Dil Kurumu yayınları: 630, Ankara 1996) adlı çalışmasına göre şöyledir: Anadolu ağızları batı grubu

Tarihi yapılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kocaeli büyükşehir belediyesi kent haritası sisteminde[7] kayıtlı İzmit ilçesindeki tarihi yapılar şunlardır;

  • İzmit Tarihi Gar Binası ve Lojmanları
  • İzmit Gar Binası ve Lojmanları
  • İzmit Saat kulesi
  • Kasr-ı Hümayün Av Köşkü
  • Pembe Köşk (Kocaeli Valiliği vilayet konuk evi)
  • Pertev Paşa Külliyesi
  • Orhan Camii
  • Akmeşe eski hamamı
  • Canfeda Hatun Çeşmesi

ve yukardakilerin dışında sistem kayıtlı ama isimsiz 3 tarihi çeşme, bir bina ve bir hamam bulunmaktadır

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

İzmit, ülke imalat sanayinde en gelişmiş 1.inci şehirdir. Birçok büyük firmanın fabrikaları, bu şehirde bulunmaktadır. İzmit ekonomisinin tamamına yakını sanayiye dayalıdır. İstanbul gibi büyük bir ticaret merkezine yakın bir konumda olup, transit karayolu taşımacılığına imkân vermektedir. 5 devlet limanı, 43 özel iskele ile deniz yolu taşımacılığında önemli bir yere sahiptir.

İzmit´e ayrı bir ekonomik potansiyel kazandıran Seka Kağıt Fabrikası da oldukça eskidir (1934). Bu fabrika ile önce dokuma ve orman ürünleri etrafında oluşan endüstri kompleksi daha sonra Petrol Ofisi (1941), Tüpraş (1960) ve Petkim (1965)´in kurulmasıyla petrol ürünleri etrafında gelişmiş; son yıllarda da organik kimya, metal, gıda, ilaç, gübre, boya ve tersane endüstrilerine yönelerek çok çeşitlilik kazanmıştır.

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

İzmit, birçok karayolunun kesiştiği noktada bulunur. Ayrıca deniz trafiği çok fazladır.

Şehir Yol
İstanbul O-4 otoyolu.png D-100.gif
Ankara O-4 otoyolu.png D-100.gif
D-130.gif

Kardeş şehirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons'ta
İzmit ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.