İzak Rabin

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
İzak Rabin
יִצְחָק רַבִּין
İsrail Başbakanı
Görev süresi
3 Haziran 1974 – 4 Kasım 1975
Yerine geldiği Golda Meir
Yerine gelen Menachem Begin
Görev süresi
13 Temmuz 1992 – 4 Kasım 1995
Yerine geldiği İzak Şamir
Yerine gelen Şimon Peres
Kişi bilgileri
Doğum 1 Mart 1922(1922-03-01)
Kudüs, Filistin Mandası
Ölüm 4 Kasım 1995 (73 yaşında)
Tel Aviv, İsrail
İmzası
Yitzhak Rabin, Harel Taburu Komutanı

İzak Rabin (İbranice: יִצְחָק רַבִּין ‎‎; 1 Mart 1922 – 4 Kasım 1995) İsrailli bir politikacı, devlet adamı ve komutandı. İsrail’in beşinci başkanı olan Rabin, 1974-77 yılları arasında ve 1992 ile 1995 yılındaki suikastına kadar olan süre olmak üzere iki dönem başbakanlık yaptı.

1994 yılında, Rabin, Şimon Peres ve Yaser Arafat ile birlikte Nobel Barış Ödülü’nü kazandı. Yigal Amir adında, aşırı sağcı bir İsrailli radikal tarafından Oslo Anlaşmasını imzalamasından dolayı suikasta uğradı. Rabin, İsrail’in ilk İsrail doğumlu ve ilk suikasta kurban giden başbakanıydı. Aynı zamanda Levi Eşkol’dan sonra ikinci vefat eden başbakanıydı.

Kişisel Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Rabin, İngiliz Mandası altındaki Filistin’de, Nehemiah Rabin ve Rosa Cohen’in çocuğu olarak dünyaya geldi. Ailesi, İsrail’e Üçüncü Göç ile geldi. Babası Nehemian Rubitzov Ukrayna’daki Sydorovychi köyünde 1886 yılında dünyaya geldi [1]. Babası genç yaşta öldüğünden Nehemiah, ailesine erken yaşta çalışarak destek vermek zorunda kaldı. 18 yaşında Amerika’ya göç eden Nehemiah, Paole Zion partisine katıldı ve soyadını Rabin olarak değiştirdi. 1917 yılında, Yahudi Birliği’nden gönüllü bir grupla Filistin’e gitti.

İzak’ın Annesi Rosa Cohen, 1980 yılında Mohilev, Belarus’ta dünyaya geldi. Bir haham olan babası, Siyonist harekete karşı çıktı ve Rosa’yı Homel’de bulunan bir Hıristiyan okuluna genel eğitim alabilmesi için gönderdi. Rosa politika ve sosyal girişimlere ilgi duyuyordu. 1919 yılında Filistin’e gitti ve bir süre sonra Kudüs’e taşındı [2].

İzak Rabin, Tel Aviv’de büyüdü. Ailesi o daha bir yaşındayken buraya taşınmıştı. 1940 yılında Kadoori Tarım Lisesi’nden dereceyle mezun oldu ve bir sulama mühendisi olmayı ümit etti [3]. Ama, ilerde İngiltere’de aldığı birkaç askeri strateji dersinden başka herhangi bir lisans eğitimi almadı. Rabin, Arap-İsrail Savaşıesnasında, 1948 yılında, Leah Rabin ile evlendi. Leah, Palmach adlı bir gazete için muhabirlik yapmaktaydı. Daila ve Yuval adında iki çocukları oldu. Amerikalı diplomat Dennis ross’a göre Rabin dindar değildi ve hatta İsrail’in tanıdığı en Laik insandı [4].

Askeri Kariyeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Rabin ve Yigal Allon (1949)

Palmach[değiştir | kaynağı değiştir]

1949 Ateşkes Anlaşması toplantılarına giden İsrail Heyeti; Komutanlar; Yehoshafat Harkabi, Aryeh Simon, Yigael Yadin, ve Yitzhak Rabin (1949)

1941 yılında, Ramat Yohanan kibbutz’undaki pratik eğitimi esnasında, Rabin, Haganah adlı, Yahudi yerleşim alanlarını korumak için kurulan paramiliter örgütün Palmach (atak güçlerine) bölümüne katıldı. Palmach altında ilk katıldığı operasyon, 1941 haziran’daki Vichy Fransa’sının yönetimi altında olan Lübnan’ın müttefik güçler tarafından işgaliydi. Savaşın sonunda Palmach ve İngiliz otoritelerinin arasındaki ilişki gerginleşti. Bu gerginliğin en büyük nedenlerinden biri, İngiliz yönetiminin Yahudi göçmenlere olan tavrıydı. 1945 Ekiminde, Rabin, Atlit Kampında tutulan yasadışı Yahudi göçmenlerinin özgür bırakmayı amaçlayan projenin liderliğini yaptı. Kara Şabat’ta, İngiliz otoritesi, Yahudi kurumlarının liderlerinin karşı büyük bir operasyon düzenledi. Rabin, beş ay tutuklu kaldı. Bırakıldıktan sonra, Rabin ikinci Palmach taburunun başına geçti ve 1947’de Palmach’ın Operasyon Şefliğine yükseldi.

ISK Hizmeti[değiştir | kaynağı değiştir]

1948 Arap-İsrail Savaşı esnasında, Rabin, Kudüs’teki operasyonları yönetti ve Negev’de Mısır Ordusuyla savaştı. Savaşın başında, Rabin Harel tugayında komutanıydı ve bu tugay kıyı düzlüğünden Kudüs’e giden yolda savaştı. İlk ateşkes esnasında,İsrail Savunma Kuvvetleri (ISK) ve Irgun arasındaki münakaşaya katıldı. Sonrasındaki dönemde, o döneme kadar gerçekleşen en büyük operasyon olan Danny operasyonunda yardımcı kumandanlık yaptı. Bu operasyona dört tabur katıldı ve Ramle ve Lidda şehirleri ele geçirildi. Ayrıca operasyonun en önemli parçası ise Lidda havaalanın ele geçirilmesiydi. Bu iki şehrin ele geçirilmesinden sonra Arap nüfusu şehirlerden ayrıldılar. Ayrılmalarının kararını Rabin imzaladı. Bundan sonra Rabin, güney cephesinde Operasyon Şefi olarak Yoav ve Horev operasyonlarına katıldı ve büyük çatışmaları sona erdirdi. 1949 yılı başında, Rabin, Rodos Adası’nda yapılan Mısırla ateşkes konuşmalarına İsraili temsil eden grubun bir üyesi olarak katıldı. Bu müzakerelerin sonucu 1949 Ateşkes Anlaşmasıydı ve bu anlaşma, 1948 Arap-İsrail Savaşının resmi düşmanlıklarını sona erdirdi. Savaş sonundaki terhisten sonra, Rabin, Palmach’ın en kıdemli üyesiydi. 1964 yılında, Rabin, Levi Eşkol tarafından, İsrail Savunma Kuvvetlerinin Kurmay Başkanlığına atandı. David Ben-Gurion’un ardından başbakan olan Levi Eşkol, fazla askeri tecrübeye sahip olmadığından, Rabin hareket özgürlüğüne sahipti. Rabin’in komutasında, ISK; 1967 yılında, Mısır, Ürdün ve Suriye’ye karşı, Altı-Gün Savaşında zafer kazandı. Eski Şehirden sonra Kudüs ISK tarafından ele geçirildi. İleriki dönemde Rabin sinir bozukluğu nedeniyle zor günler geçirdiği oldu [5]. Bu kısa süren zor dönemden sonra ISK daki görevinin başına döndü.

Elçilik ve Çalışma Bakanlığı[değiştir | kaynağı değiştir]

ISK’dan emekliliğinden sonra, Rabin 1968 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde elçi oldu ve beş yıl bu görevi sürdürdü. Bu dönemde, ABD İsrail’in temel silah sağlayıcısı oldu ve Rabin F-4 Phantom jeti ambargosunu kaldırmayı başardı. 1973 Yom-Kipur Savaşı esnasında herhangi resmi bir görevde bulunmazken, 1973 seçimlerinde Knesset’e girdi ve 1974 yılında, Golda Meir’in kısa süren hükümeti altında, Rabin çalışma bakanı oldu [6].

İlk Başbakanlık Dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

1974 yılında, Golda Meir’in istifasından sonra, Rabin, Şimon Peres’i yenerek, parti başkanı seçildi. Rabin, 3 temmuz 1974’te Golda Meir’den sonra Başbakan oldu. Hükümet içinde Ratz, Özgür liberaller, Kalkınma ve Gelişme Partisi, Bedevi ve Arapları temsil eden listenin içinde bulunduğu bir koalisyon hükümetiydi. Bu koalisyon birkaç ay beraber kaldı ve bu koalisyon içinde dini partilerin olmadığı bir birleşimdi. Milli Dindar Parti koalisyona 30 Ekim 1974’te katıldı ve Ratz 6 Kasımda koalisyonu terk etti. Dış politikada, Rabin döneminin başındaki en büyük gelişmelerden biri, 1 Eylül 1975 yılında, İsrail ve Mısır arasında imzalanan anlaşmaydı. Anlaşmaya göre, İki ülke arasındaki ve Orta Doğu’daki savaş, askeri güçlerle değil, barışçıl yollarla çözülecekti [7]. Bu anlaşma, 1979 yılında Mısırla imzalanan barış anlaşması için atılan önemli adımlardan biriydi. Entebbe Operasyonu, Rabin’in ilk döneminde gerçekleşen en dramatik olaylardan biriydi. Rabin’in girişimiyle; İSK, gizli bir harekat gerçekleştirdi. Filistin Özgürlük Cephesi’nin Wadie Haddad grubu tarafından kaçırılmış, ve Uganda’ya götürülmüş uçaktaki kişiler kurtarıldı [8]. Rabin, Agudat İsrail tarafından, getirilen güvenoyu yoklamasından sonra Rabin, hükümeti bozdu ve Mayıs 1977’de gerçekleşmek üzere yeni seçim kararı aldı. Mart 1977’deki Rabin ve ABD başkanı Jimmy Carter görüşmesinden sonra Rabin, ABD’nin İsrail’in korunabilir sınırlar fikrini savunduğunu açıkladı ve bunun üzerine Jimmy Carter bir açıklama yayınladı. Bunun üzerine ABD ve İsrail arasındaki ilişkilerde bozulma yaşandı ve bu bozulma İşçi Partisinin 1977’de kaybetmesinin nedenlerinden biri oldu [9]. Aynı zamanda bu dönemde Rabin’in eşi Leah’nin ABD’de bir dolar hesabı olduğu ortaya çıktı. İsrail para birimi düzenlemelerine göre, vatandaşların başka bir ülkede, başka para birimlerini kullanarak hesap açmaları yasaktı. Bunun üzerine Rabin parti başkanlığı ve Başbakanlığı seçimlerinden çekildi.

Muhalefet dönemi ve Savunma Bakanlığı[değiştir | kaynağı değiştir]

İstifasından ve İşçi Partisi’nin seçimlerde yenilgisinden sonra, Likud Partisi’nden Menachem Begin, 1977 yılında başbakan seçildi. 1984 yılına kadar, Rabin Knesset’in bir üyesi olarak Dış ilişkiler ve Savunma komitesinde görev aldı. 1984 yılından 1990 yılına kadar, Milli Birlik hükümetlerinde Savunma bakanı olarak görev aldı. Rabin göreve geldiğinde, ordu hala Lübnan’ın iç kısımlarındaydı. Rabin, birliklerin güvenli alana çekilmeleri emrini verdi. Güney Lübnan Ordusu, bu dönemde güvenli alanda aktifti.

İlk ayaklanma ortaya çıktığında, Rabin sert kararlar alarak gösterileri durdurmayı istedi. Güç, irade ve dövmeye varan yöntemler kullanmaya izin verdi göstericilere karşı [10][11] Rabin the "bone breaker" was used as an International image.[12] The combination of the failure of the "Iron Fist" policy, Israel's deteriorating. “Kemik kıran” Rabin ismi uluslararası imajı oldu [12]. Demir Yumruk politikasının işlememesi, İsrail’in uluslararası imajının zedelenmesi ve ABD’nin Filistin Özgürlük Örgütü’nü Filistinlilerin temsilcisi olarak tanıması, Rabin’in FÖÖ ile sert müzakerelere son vermesi için zorladı [12][13]. 1990 yılından, 1992’ye kadar, Rabin Knesset’te üye olarak görev aldı ve Dış İlişkiler ve Savunma Komitesinde görev aldı.

İkinci Başbakanlık Dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

İzak Rabin, Bill Clinton, ve Yasser Arafat Oslo Anlaşmaları 13 Eylül 1993

1992 yılında, Rabin, Şimon Peres’i yenerek İşçi Parti’sinin başına geldi. Liderinin popülerliğinden dolayı, parti açık bir zaferle Likud’un önüne geçti. Rabin, ilk olarak İşçi Parti’sinin liderliğini yaptığı hükümeti kurdu. Solcu bir parti olan, Meretz, bu koalisyonu destekledi.

Oslo Anlaşmalarının imzalanmasında, Rabin öncü bir rol oynadı. Bu anlaşmalara göre, Filistin milli Otoritesine Gazze Şeridi ve Batı Şeria’da kısmi kontrol gücü verdi. Anlaşmanın imzalanmasından önce, FÖÖ başkanı Yaser Arafat, Rabine bir mektup göndererek, şiddete karşı olduğunu ve İsrail’i tanıdığını iletti ve aynı gün (9 Eylül 1993) Rabin, Arafat’a bir mektup göndererek, FÖÖ’yü resmen tanıdı.

Oslo Anlaşmasından sonra, İsrail’de birçok protesto gerçekleşti. Bu protestolara Rabin’in cevabı yok saymak oldu. Rabin, “Protestocular kendi etraflarında pervane gibi dönmeye devam edebilirler” dedi [14]. Rabin, Oslo anlaşmalarının izinden gitmeye devam etti ve Arap desteğiyle sağladığı Knesset’teki çoğunlukta bu duruşun devamını destekledi [15]. Yaser Arafat’la arasında geçen tarihi el sıkışmadan sonra, Rabin, “Siz Filistinli’lere karşı savaşan bizler, bugün sesinizi açıkça duyduk, kan ve gözyaşları yeter, yeter! dedi.

Nobel Barış Ödülü[değiştir | kaynağı değiştir]

Oslo Anlaşmalarındaki başarılarından dolayı, Rabin 1994 Nobel Barış Ödülü’nü Yaser Arafat ve Şimon Peres ile aldı [16][17]. Anlaşma İsrail toplumu ikiye böldü. Bazıları Rabin’i bir kahraman olarak görürken, bazıları da, İsrail topraklarını veren hain olarak gördü.

Suikast ve Sonrası[değiştir | kaynağı değiştir]

Tel Aviv Şehir Merkezi ve Gan Ha'ir arasında bulunan Rabin’in Suikasti üzerine yapılmış anıt
Herzl Dağı’ndaki İzak ve Leah Rabin Mezarları

4 Kasım 1995 akşamı, Rabin, aşırı sağcı bir Ortodoks olan Yigal Amir tarafından öldürüldü. Sebebi Oslo Anlaşmasıydı. Rabin, Tel Aviv’deki İsrail Kralları Meydanı’nda, Oslo Anlaşmasına destek almak amaçlı geniş bir toplu gösteriye katılmıştı. Toplantı bittiğinde, Rabin, şehir merkezinden arabasına doğru yürürken, Amir Rabin’e yarı-otomatik tabancayla 3 el ateş etti. İki kurşun Rabin’e isabet etti. Rabin en yakın hastaneye götürüldü ve ameliyat masasında can verdi. Amir müebbet hapis cezasına çarptırıldı. Acil bir kabine toplantısının ardından Şimon Peres, İsrail başbakanlığına atandı [18].

Rabin’in ölümü hem İsrail hem de dünyanın geri kalanı için büyük bir şoka neden oldu. Yüzlerce İsrailli meydana, Rabin’in katledildiği noktaya gelerek ölümüne yas tuttu. Gençler, özellikle, büyük sayılarla mumlar yakıp, özgürlük şarkıları söylediler. Rabin’in cenazesine birçok dünya lideri katıldı. ABD başkanı Bill Clinton, Avustralya başbakanı Paul Keating, Mısır Başkanı Hüsnü Mübarek ve Kral Hüseyin bu liderlerin arasındaydı. Clinton bir övgü konuşması verdi ve sonunu İbranice “Hoşçakal, dostum” – Shalom, Haver! Diyerek getirdi [19][20]. Öldürüldüğü meydan, Rabin Meydanı olarak yeniden adlandırıldı onun onuruna. Birçok kamu binası ve sokaklarda Rabin’in adını aldı. Herzl Dağı’na gömüldü. 2000 Kasımında karısı Leah de vefat etti ve Rabin’in yanına defnedildi. Rabin’in ölümünün arka planıyla ilgili birçok tartışma oldu.Rabin’in ölümüyle alakalı birçok komplo teorisi ortaya atıldı.

Anma[değiştir | kaynağı değiştir]

4 Kasım günü resmi olmayan ve birçok kesim tarafından bilinen Rabin’i anma günüdür. 1995’te İsrail Posta Kurumu Rabin’i anma amaçlı pullar bastı [21]. 1997 yılında İzak Rabin Merkezi açıldı. 1998’de Mechinat Rabin adlı, Askerlik öncesi İSK’ye hazırlık amaçlı, lise öğrencilerine bir program organize edildi. Birçok şehir ve kasabada sokaklar, semtler, okullar, köprüler ve parklar Rabin’in adıyla anıldı. İki sinagog ve iki devlet kompleksi de Rabin’in adını aldı. İsrail dışında, Bonn, Berlin, New york, Montreal, Paris, Roma ve Lima’da Rabin’in adını alan sokaklar oldu [22]. The Cambridge Üniversitesi Israil Topluluğu, her yıl İzak Rabin’in onuruna akademik konferans düzenlemekte.[23] Reggae şarkıcısı Alpha Blondy, İzak Rabin adında bir single çıkardı.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ izrus.co.il (18 March 2010). "Доказано украинское происхождение Ицхака Рабина | Еврейские новости мира и Украины | ВЕК – Всеукраинский еврейский конгресс". Jewish.kiev.ua. http://jewish.kiev.ua/news/3383/. Erişim tarihi: 31 August 2011. 
  2. ^ Yitzhak Rabin – from soldier to Nobel Peace Prize Laureate Dadalos
  3. ^ Israeli Ministry of Foreign Affairs Yitzhak Rabin 1922–1995
  4. ^ Dennis Ross. August 2004. The Missing Peace: The Inside Story of the Fight for Middle East Peace. Farrar, Straus, and Giroux.
  5. ^ Krauthammer, Charles (18 May 2007). "Prelude to the Six Days". The Washington Post. http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/17/AR2007051701976_pf.html. 
  6. ^ Jewish Virtual Library Yitzhak Rabin
  7. ^ "Interim Agreement between Israel and Egypt". Knesset.gov.il. http://www.knesset.gov.il/process/docs/egypt_interim_eng.htm. Erişim tarihi: 31 August 2011. 
  8. ^ Yitzak Rabin, The Rabin Memoirs, ISBN 0-520-20766-1, p. 261
  9. ^ Avner, Yehuda (2010). The Prime Ministers: An Intimate Narrative of Israeli Leadership. The Toby Press. ISBN 978-1-59264-278-6. 
  10. ^ Shipler, David K. (26 January 1988). "U.S. Jews Torn Over Arab Beatings". The New York Times. http://www.nytimes.com/1988/01/26/world/us-jews-torn-over-arab-beatings.html?sec=&spon=&pagewanted=print. 
  11. ^ "Israel Declines to Study Rabin Tie to Beatings". The New York Times. 12 July 1990. http://www.nytimes.com/1990/07/12/world/israel-declines-to-study-rabin-tie-to-beatings.html?pagewanted=print. 
  12. ^ a b c Shlaim, Avi (2000). The Iron Wall; Israel and the Arab World. Penguin Books. ss. 453–457. ISBN 0-14-028870-8. 
  13. ^ Sicherman, Harvey. "Yitzhak Rabin: An Appreciation". Foreign Policy Research Institute. http://www.fpri.org/peacefacts/023.199511.sicherman.rabinappreciation.html. 
  14. ^ Leora Eren Frucht (c. November 3, 2000). "Her Grandfather, His Legacy". Jpost.com. http://info.jpost.com/C005/Supplements/Rabin/5.01.html. Erişim tarihi: April 3, 2012. 
  15. ^ Rabinovich, Itamar. Israel in the Middle East: documents and readings on society, politics, and foreign relations, pre-1948 to the present. http://books.google.co.il/books?id=iVJR9UZnTVAC&lpg=PA186&ots=5Dc0xwkXml&dq=rabin%20knesset%20majority%20jews%20arabs&hl=en&pg=PA186#v=onepage&q=rabin%20knesset%20majority%20jews%20arabs&f=false. 
  16. ^ "Nobel Prize. org". Nobelprize.org. http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1994/rabin-bio.html. Erişim tarihi: 31 August 2011. 
  17. ^ Nobel Prize.org 1994 Nobel Prize Laureates
  18. ^ BBC On This Day
  19. ^ CNN The Assassination and Funeral of Yitzhak Rabin
  20. ^ "Shalom haver". http://www.jafi.org.il/education/jewish/haver.html. 
  21. ^ Commemorative Rabin Stamp Israeli Ministry of Foreign Affairs
  22. ^ "גרסה להדפסה: מדינה שלמה על שם רבין – וואלה! חדשות". walla.co.il. http://news.walla.co.il/?w=//803587/@@/item/printer. Erişim tarihi: 31 August 2011. 
  23. ^ Yitzhak Rabin High School