Edirne Antlaşması (1547)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(İstanbul Antlaşması (1547) sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara
Edirne Antlaşması
İmzalanma 19 Haziran 1547[1]
Yer Edirne, Osmanlı İmparatorluğu[2]
İmzacı
devletler
Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu
Osmanlı İmparatorluğu Osmanlı İmparatorluğu
Dili Osmanlı Türkçesi

Edirne Antlaşması, Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu ile Osmanlı İmparatorluğu arasında, 19 Haziran 1547 tarihinde imzalanan antlaşma. İki devlet arasındaki ilk yazılı antlaşma olma niteliği taşıyan antlaşmayla birlikte Avusturya Arşidükü I. Ferdinand ile Kutsal Roma Cermen İmparatoru V. Karl, Osmanlı İmparatorluğu'nun Macaristan üzerindeki hakimiyetini ve Habsburg Hanedanı'nın elinde bulundurduğu Macaristan toprakları için Osmanlı İmparatorluğu'na yıllık 30.000 altın vermeyi kabul etti.

Arka plan[değiştir | kaynağı değiştir]

1525 yılının Aralık ayında Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti İstanbul'a gelen Fransa elçisi Jean Frangipani, 24 Şubat 1525'teki Pavia Muharebesi sonrası Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu'na esir düşen Fransa Kralı I. François için, kralın annesi Louise de Savoie'un ricası üzerine Osmanlı Padişahı I. Süleyman'dan yardım istedi.[3] Yazdığı mektupla yardım sözü veren Süleyman, iki devlet arasında anlaşma sağlanıp François serbest bırakılsa da Macaristan üzerine sefer gerçekleştirme kararı aldı.[4] Macaristan üzerine önce Sadrazam İbrahim Paşa gönderildi, 23 Nisan 1526'da ise Süleyman'ın önderliğindeki ordu Macaristan'a hareket etti.[3][5] Macaristan Kralı II. Lajos'un liderliğindeki ordu ile 29 Ağustos 1526 günü yapılan muharebeyi Osmanlı ordusu kazanırken; Lajos ise muharebeden kaçan bazı askerlerle birlikte bataklıkta boğularak hayatını kaybetti.[6][3][7] Kazanılan bu muharebe sonrasında Macaristan Krallığı Osmanlı İmparatorluğu'na bağlandı ve başına Süleyman tarafından Erdel Voyvodası János Zápolya getirildi.[8] Ancak Kutsal Roma-Cermen İmparatoru V. Karl'ın kardeşi Avusturya Arşidükü Ferdinand, János'un krallığını tanımayarak kendini Macaristan kralı ilan etmiş; János'un kuvvetlerini yenilgiye uğratmasının ardından 20 Ağustos 1527 günü Budin'e girmiş[9][10] ve Osmanlı İmparatorluğu'na vergi ödemesi karşılığında kendisinin Macaristan kralı olarak tanınmasını istemişti.[11] Bunu reddeden Süleyman 10 Mayıs 1529'da yeni bir sefere çıktı ve 3 Eylül 1529'da kuşattığı Budin'in 7 Eylül'de teslim olmasıyla yönetimini tekrardan János'a verdi.[9][12][8] Çeşitli yerleri ele geçiren Osmanlı ordusu,[13] 23 Eylül 1529'da Avusturya topraklarına girmesinin ardından 27 Eylül günü Viyana'yı kuşatsa da 16 Ekim günü kuşatma kaldırıldı ve 16 Aralık 1529'da ordu İstanbul'a döndü.[9][8][12]

Viyana kuşatmasının ardından Ferdinand tarafından gönderilen ve Macaristan Krallığı'nın kendisine verilmesi gerektiğini bildiren ikinci elçi Süleyman'dan ret cevabı aldı.[14] Bunun üzerine bazı şehirleri Osmanlı'dan alan Ferdinand'ın 1530 Ekim'i ile Aralık'ı arasında gerçekleştirdiği Budin kuşatması başarısızlıkla sonuçlandı.[15][16] Yaşanan gelişmeler sebebiyle Süleyman ve İbrahim Paşa'nın önderliğindeki ordu, 25 Nisan 1532'de İstanbul'dan ayrıldı.[17] Seferde bazı yerler Osmanlı tarafından ele geçirilmişti.[18] Süleyman'ın gerçekleştirdiği Alman Seferi, 21 Kasım 1532'de İstanbul'a dönülmesiyle sona erdi.[17] Birkaç ay sonra, 22 Haziran 1533 tarihinde Avusturya Arşidüklüğü ile Osmanlı İmparatorluğu arasında imzalanan İstanbul Antlaşması ile birlikte Macaristan'ın batısındaki küçük bir bölgenin kendisine kaldığı Ferdinand Macaristan üzerindeki hak iddiasını sonlandırırken, János'un Macaristan hükümdarlığını tanıdı ve Osmanlı İmparatorluğu'na yıllık 30.000 altın vergi vermeyi kabul etti.[19]

János'un 22 Temmuz 1540'ta ölmesinin ardından eşi Izabela Jagiellonka, János'un ölümünden birkaç gün önce doğan oğlu János Zsigmond Zápolya adına Macaristan'ın başına geçmek için Süleyman'dan onay aldı.[20] Yaşananları duyan Ferdinand, Ekim 1540'ta bir kez daha Budin'i kuşatsa da[21] şehirdeki Macar kuvvetlerine karşı üstünlük sağlayamadı.[22] Ertesi yıl, Ferdinand'a bağlı bir ordu Budin üzerine hareket etti. 3 Mayıs 1541 tarihinde şehre gelen ordu, 4 Mayıs günü şehri kuşattı.[23] Önce Rumeli Beylerbeyi Divane Hüsrev Paşa, ardından ise üçüncü vezir Sokollu Mehmed Paşa komutasındaki kuvvetleri Budin'e gönderen Süleyman,[24] 23 Haziran 1541'de orduyla birlikte sefere çıktı.[25] Öncü Osmanlı kuvvetleri 10 Temmuz 1541 günü Budin'e geldi.[25] Esas ordunun geldiğini öğrenen Ferdinand'ın kuvvetleri 21 Ağustos günü kuşatmayı sonlandırarak geri çekilmeye başladı.[26][25][23] Ordunun 27 Kasım 1541'de İstanbul'a dönmesiyle sefer sona erdi.[27] 1542'de Ferdinand'ın tekrardan Budin ve Peşte'yi kuşatması üzerine Süleyman, Macaristan üzerine bir kez daha sefere çıkma kararı aldı.[28] İstanbul'daki hazırlıkları tamamlanmasının ardından 17 Aralık 1542 günü Edirne'ye hareket eden Süleyman,[29] kışı burada geçirmesinin ardından 23 Nisan 1543'te Sofya'ya doğru yola çıktı.[27][30] Bazı şehirlerin Osmanlı egemenliğine girmesiyle sonuçlanan bu sefer, Süleyman'ın 16 Kasım günü İstanbul'a ulaşmasıyla sona erdi.[31] 1545'in Kasım ayında iki devlet arasında 18 aylık bir ateşkes yapıldı.[32] 1547 Haziran'ında V. Karl tarafından gönderilen Gerhard Veltwick isimli elçi aracılığıyla Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu ile Osmanlı İmparatorluğu arasında barış görüşmeleri başladı.[32]

İçeriği[değiştir | kaynağı değiştir]

19 Haziran 1547 tarihinde imzalanan Edirne Antlaşması, iki devlet arasında imzalanan ilk yazılı antlaşma oldu.[33] Osmanlı Türkçesiyle kaleme alınan antlaşmada Süleyman, Ferdinand ve V. Karl'ın ismi geçmekteydi.[33] Beş yıl geçerli olacağı belirtilen antlaşmaya göre Macaristan topraklarındaki Osmanlı kontrolündeki yerler Osmanlı İmparatorluğu'nun elinde kalacak, Macaristan'daki Habsburgların kontrolü altında bulunan yerler için Osmanlı İmparatorluğu'na yıllık 30.000 altınlık vergi gönderilecek, antlaşmanın süresi boyunca her iki taraf da birbirine saldırmayacak ve her iki tarafın tüccarları da kanunlarda belirtilen vergileri ödedikten sonra serbest biçimde ticaret yapabileceklerdi.[33][34][2][35][28] Antlaşmaya, Osmanlı İmparatorluğu ile olumlu ilişkileri olan Fransa Krallığı ve Venedik Cumhuriyeti de dahil edilmişti.[34]

İhlaller[değiştir | kaynağı değiştir]

Avusturya askerlerinin Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı Erdel'e saldırmasıyla antlaşma ihlal edildi. Budin Beylerbeyi ile Eflak ve Boğdan voyvodalarına Erdel'a yapılacak bir saldırıya karşı koyma emri iletildi. Erdel topraklarına küçük çaplı saldırılar düzenleyen Avusturya askerleri, bazı kimseleri esir aldı.[36]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Genel
Özel
  1. ^ Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1983). Osmanlı Tarihi, II. cilt. Ankara. ss. sf. 340. ISBN 975-16-0012-X. 
  2. ^ a b Holt, P. M.; Katherine, Ann; Lambton, Swynford; Lewis, Bernard. The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War. Cambridge University Press. ss. sf. 328. http://books.google.com.tr/books?id=4AuJvd2Tyt8C&pg=PA328&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false. 
  3. ^ a b c Sakaoğlu, Necdet; sf. 5
  4. ^ Afyoncu, Erhan; sf. 43
  5. ^ Uzunçarşılı, İbrahim Hakkı; sf. 323
  6. ^ Kinross, Patrick; sf. 187
  7. ^ Severy, Merle; sf. 580
  8. ^ a b c Sakaoğlu, Necdet; sf. 6
  9. ^ a b c Afyoncu, Erhan; sf. 55
  10. ^ Kohler, Alfred (2003) (Almanca). Ferdinand I., 1503-1564: Fürst, König und Kaiser. Münih: C.H. Beck. ISBN 3-406-50278-4. http://books.google.com.tr/books?id=1cVR2wbob0AC&printsec=frontcover&hl=tr#v=onepage&q&f=false. 
  11. ^ Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 328
  12. ^ a b Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 329
  13. ^ İpcioğlu, Mehmet; sf 51
  14. ^ Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 331
  15. ^ Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 332
  16. ^ Turnbull, Stephen; sf. 51
  17. ^ a b Sakaoğlu, Necdet; sf. 7
  18. ^ Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 335
  19. ^ Iorga, Nicolae (2009). Gescchiste des Osmanichen. II. cilt. Yeditepe Yayınları. ss. 350-351. ISBN 75-6840-19-X. 
  20. ^ Akgündüz, Ahmed; Öztürk, Said; sf. 185
  21. ^ Halecki, Oskar; Reddaway, W. F.; Penson, J. H. (İngilizce). The Cambridge History of Poland. ss. 317. ISBN 9781001288024. http://books.google.com.tr/books?id=N883AAAAIAAJ&printsec=frontcover&hl=tr#v=onepage&q&f=false. 
  22. ^ Györkös, Attila. "1533-1540-ig tartó korszak eseményei Magyarországon" (Macarca). 2 Haziran 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20130602071934/http://gyorkos.uw.hu/1533-1540/1533-1540.htm. Erişim tarihi: 15 Ocak 2014. 
  23. ^ a b Györkös, Attila. "1541-1542-ig tartó korszak eseményei Magyarországon" (Macarca). 2 Haziran 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20130602073025/http://gyorkos.uw.hu/1541-1542/1541-1542.htm. Erişim tarihi: 15 Ocak 2014. 
  24. ^ Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 338
  25. ^ a b c Altaylı, Yasemin; sf. 39
  26. ^ Turnbull, Stephen; sf. 52
  27. ^ a b Sakaoğlu, Necdet; sf. 10
  28. ^ a b Sandler, Stanley (2002). Ground Warfare: An International Encyclopedia. ABC-CLIO. ss. 387. ISBN 1-57607-733-0. http://books.google.com.tr/books?id=L_xxOM85bD8C&pg=PT387&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false. 
  29. ^ İpcioğlu, Mehmet; sf 19
  30. ^ Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 339
  31. ^ İpcioğlu, Mehmet; sf 59
  32. ^ a b Aydın, Yusuf Alperen; sf. 14
  33. ^ a b c Aydın, Yusuf Alperen; sf. 24
  34. ^ a b Aydın, Yusuf Alperen; sf. 25
  35. ^ Harley, John Brian (1992). Cartography in the Traditional Islamic and South Asian Societies. Oxford University Press. ss. sf. 245. ISBN 0-226-31633-5. http://books.google.com.tr/books?id=ocoV2iI4vcoC&pg=RA2-PA245&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false. 
  36. ^ Aydın, Yusuf Alperen; sf. 34