İstanbul'da toplu taşıma

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Levent (M2) metro istasyonu
Raylı taşıma sistemi haritası
İstanbul'da bir kavşak

İstanbul'da toplu taşıma, 5712 kilometrekarelik bir alana yayılan şehrin, 13 milyondan fazla nüfusuna toplu taşıma hizmeti veren sistemlerdir. İstanbul'da özel ve kamuya ait otobüs ağları, çeşitli raylı sistemler, fünikülerler ve deniz araçlarıyla bu hizmetler verilmektedir.

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

1920'de Istanbul'daki tramvay hatları
Nostaljik tramvay
1967'de İstanbul'da bir İETT otobüsü

Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti olarak İstanbul'da, Avrupa yakasında büyük bir tramvay şebekesi vardı. İlk olarak atlı tramvay olarak başlayan hatlar zamanla yerini elektrikli tramvayla değiştirdi ve İstanbul Elektrik, Tramvay ve Tünel işletmesi (İETT) kuruldu.

Şehirde 1837 yılında tarifeli deniz toplu taşımacılığı yapılmaya başlanmıştır.

İstanbul'da otobüsle toplu ulaşım Beyazıt-Karaköy arasında dört adet Renault-Scania otobüsü ile 1926 yılında başladı. İETT filosu 1942 yılında 9, 1955 yılında 16 ve 1960 yılında 525 otobüse çıkmıştır.

Raylı sistemler[değiştir | kaynağı değiştir]

1874'te hizmete başlayan Tünel'in bir istasyonu

İstanbul kent içi ulaşımı 1869 yılında Dersaadet Tramvay Şirketinin kurulması ve Tünel Tesisleri`nin inşaasıyla başlar. 1871 yılında şirket atlı tramvay olarak dört hatta taşımacılığa başladı. Bu hatlar Azapkapı-Galata, Aksaray-Yedikule, Aksaray-Topkapı ve Eminönü-Aksaray idi ve ilk sene 4,5 milyon kişi taşındı. Daha sonraki yıllarda yenı hatlar eklenmiştir. Bu hatlarda 430 at, 45 tramvay arabası 1 metre hat genişliği olan demıryolunda çalışmaktaydı. 1912 yılında atlı tramvay bir yıl süreyle çalışmasına ara verdi çünkü Savunma Bakanlığı, Balkan Savaşı sırasında tüm atları cepheye gönderdi. Tramvay ağı 2 Şubat 1914 tarihinde Katenersiz tel ile elektrikli hale getirildi. 8 Haziran 1928 tarihinde Tramvay Üsküdar ve Kısıklı arasında çalışmaya başladı.1950'lere gelindiğinde, tramvay hatlarının uzunluğu 130 km'ye ulaşmıştı. 1956 yılında 56 hatta 270 tren ve 108 milyon yolcu ile zirve yıllarını yaşadı. 27 Mayıs ihtilali, sonrası şehirdeki tramvay hizmeti kapanmaya başladı. Hatlar sökülerek yerine o günün şartlarında daha hızlı ve seri hareket edebilen motorlu taşıtların ilerleyebilecegi yollar inşaa edildi. Eski Tramvaylar 12 Ağustos 1961 yılına kadar kentin Avrupa yakasında ve 14 Kasım 1966 yılına kadar Asya tarafında hizmet vermeye devam etti.

Tramvayla aynı zamanda, Tünel inşaatı da başladı, Pera ve Galata arasındaki füniküler hat 30 Temmuz 1871tarihinde inşaatına başlandı. Füniküler 5 Aralık 1874'te, Londra metrosundan sonra dünyanın en eski ikinci metrosu olarak hizmete açıldı. Başlangıçta, sadece yük ve hayvan taşınan hatta, 17 Ocak 1875 günü, test çalışmaları tamamlandıktan sonra halka da açıldı. Bu hizmet halen devam etmektedir.

Ayrıca, banliyö hattı olarak 1872 yılında şehrin Avrupa yakasında Sirkeci- Hadımköy ve 1873 yılında Anadolu yakasında Haydarpaşa- İzmit arasında tren ile toplu taşımacılık yapılmaya başlanmıştır.

Troleybüs[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul’a her iki yakada uzun yıllar hizmet veren tramvayların 1960’larda kaldırılmasının akabinde; otobüslere oranla daha ekonomik olması da göz önüne alınarak Troleybüs sisteminin kurulmasına karar verilir. Güç beslenmesi çift havai elektrik hattından sağlanan Troleybüsler için ilk hat Topkapı-Emönönü arasında döşenir. İtalyan Ansaldo San Giorgia firmasına 1956-57 yıllarında sipariş edilen Troleybüsler 27 mayıs 1961’de hizmete girer. Toplam uzunluğu 45 km. olan şebeke, 6 kuvvet merkezi ve 100 troleybüslük işletmenin maliyeti o günün rakamıyla 70 milyon TL’yi bulur. Şişli ve Topkapı garajlarına bağlı olarak hizmet veren ve kapı numaraları birden yüze kadar sıralanan araçlara 1968 yılında tamamen İETT işçilerinin üretimi olan ‘Tosun’ da katılınca araç sayısı 101 olur.

Elektrik kesintileri yüzünden sık sık yollarda kalan ve seferleri aksayan Troleybüsler, trafiği engellediği gerekçesiyle 16 Temmuz 1984’te işletmeden kaldırılır ve araçlar İzmir Belediyesi’ne bağlı ESHOT Genel Müdürlüğü’ne satılır.

Deniz taşımacılığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Raylı sistemler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kadıköy Moda tramvayı

Füniküler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Tünel, Londra metrosu'ndan sonra Avrupa'nın ikinci, Atlantic Avenue Tunnel'den sonra da dünyanın üçüncü en eski metrosu olarak 1874'te hizmete başlamıştır. Kablolu asansör sistemine benzer bir füniküler sistemidir. Tünel hattında durak bulunmamaktadır, 573 metre uzunluğunda olup Karaköy ve Tünel Meydanı arasında 60 metrelik yükseklik farkı bulunmaktadır.
  • 2006 Yılında hizmete giren Taksim-Kabataş füniküleri, M2 hattı ve Kabataş'taki vapur iskeleleriyle T1 hattı'nı birbirine bağlamaktadır. Tıpkı tünel gibi durağı olmayan sistemde günde 195 sefer yapılarak 30.000 yolcu taşınır.[1]

Banliyö[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Marmaray

Marmaray, temelleri 2004 yılında atılan ve yapımı devam eden, Avrupa ve Asya yakasını İstanbul Boğazı'nın altından birleştirecek banliyö hattı iyileştirme projesidir.

İnşaat tamamlandığında Marmaray'a bağlı hat yaklaşık olarak 76,3 km uzunluğunda olması planlanmaktadır. Farklı kıtalardaki demiryolları İstanbul Boğazı'nın altından batırma tüp tüneller ile birleştirilecektir.

Metro - Tramvay[değiştir | kaynağı değiştir]

Aksaray-Havalimanı hattında çalışan bir metro.
Modern tramvay

İstanbul Metrosu ile ilgili yapılan son proje IRTC kapsamında 1987'de gerçekleştirilen çalışmadır. Bu konsorsiyum İstanbul Metrosu ile birlikte "Boğaz demiryolu tüneli" projesini de birlikte hazırlamıştır.

Bu etütte metro güzergahı 16.207 m olup istasyonları Topkapı-Şehremini-Cerrahpaşa-Yenikapı-Unkapanı-Şişhane-Taksim-Osmanbey-Şişli-Gayrettepe-Levent-4.Levent olan bir hat önermiştir.

İstanbul metrosunun inşaat çalışmaları 1992 tarihinde Taksim - 4. Levent arasında olmak üzere başlamıştır. 2000 Yılında hizmete giren hatta sonraki yıllarda Kuzey ve Güney yönlü ekler yapılarak hat bugünkü hâlini almıştır. Bugün, İstanbul'un ilk metrosu olan M2 hattı Şişhane - Hacı Osman arasında hizmet vermektedir. Hattın Güney kısmının Yenikapı'ya uzatılmasının çalışmaları da sürmektedir.

Var olan hatlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Taksim-Kabataş hattında çalışan bir füniküler.

2013 yılında mevcut olan modern raylı sistemler;

İnşaatı devam eden hatlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Planlanan havaray hatları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ataşehir - Ümraniye
  • Sefaköy - Havalimanı
  • 4.Levent - Levent
  • Zincirlikuyu - Sarıyer
  • Beyoğlu - Şişli
  • Kartal - D100
  • Sabiha Gökçen Havalimanı - İstanbulpark
  • Beyoğlu - Şişli

Lastik Tekerlekli Araçlar[değiştir | kaynağı değiştir]

2006-108 numaralı IETT otobüsü
Eski IETT Ikarus otobüsü

İETT[değiştir | kaynağı değiştir]

Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı olarak İstanbul'da toplu taşıma hizmeti veren İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri (İETT), İstanbul'da otobüsle toplu ulaşıma Beyazıt-Karaköy arasında dört adet Renault-Scania otobüsü ile 1926 yılında başladı. İETT filosu 1942 yılında 9, 1955 yılında 16 ve 1960 yılında 525 otobüse çıkmıştır.

İETT, otobüs, tramvay ve tünel işletmeciliğinin yanında İstanbul Özel Halk Otobüsleri ve İstanbul Otobüs AŞ’nin yönetim, yürütüm ve denetiminden sorumludur. İETT ayrıca İstanbul`daki raylı sistemlerin (Metro, Hafif Metro) bir bölümünün yapımını (Eminönü-Kabataş, Sultançiftliği-Edirnekapı, Edirnekapı-Topkapı, Otogar-Başakşehir) üstlenmiştir.

Metrobüs[değiştir | kaynağı değiştir]

Mecidiyeköy Metrobüs Durağı

İstanbul'da ilk etabı E-5 yolu üzerinde Topkapı- Avcılar arasında çalışacak Metrobüs Projesi için Hollanda'nın Phileas firmasından 26 metrelik, 220 kişilik metrobüsleri alınması için görüşmeler yapılmaktadır. Yola döşenecek manyetik çivileri algılayarak sürücüsü olmadan da hareket edecek olan araçların karoserinde hiçbir bağlantı çivisi bulunmayacak, bunun yerine uçaklarda kullanılan yapıştırma teknolojisinden yaralanılacak. Metrobüs projesi Mecidiyeköy-Beylikdüzü arasında E-5 üzerinde yapılacak, çalışma Çobançeşme-Küçükçekmece, Topkapı-Çobançeşme, Mecidiyeköy-Cevizlibağ ve Küçükçekmece-Beylikdüzü etaplarından oluşacak. Metrobüs sistemi böylece Mecidiyeköy metro hattına bağlanacak. Birinci ve ikinci etap projelerde yer yer 2x2, 2x3 ve 2x4 şerit olan yolların tümünün 6x2’ye çıkarılacak ve ayrıca kavşak düzenleme çalışmaları yapılacak. Bu proje ile E-5’in ulaşım kapasitesinin yüzde 100 artacak. Projenin yaklaşık 75 milyon TL’ye malolacağı tahmin ediliyor.

Ayrıca Edirnekapı-Vezneciler ile Beşiktaş-Levent arasında da metrobüs sistemi uygulaması planlanıyor.

Deniz Yolu[değiştir | kaynağı değiştir]

Emin Kul vapuru
İDO'ya ait deniz otobüsü

Türkiye'de kullanılan ilk feribot Suhulet'tir. Feribotlar ayrıca demiryolu taşıtlarının taşınması için de kullanılmaktadır.

Şehir Hatları[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Şehir Hatları

Şehir Hatları, İstanbul'da deniz yolu ile taşımacılık alanında faaliyette bulunan ve sadece yolcu taşıyan kamu kuruluşudur. sehirhatlari.com.tr

İstanbul Deniz Otobüsleri[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul Deniz Otobüsleri , 25 deniz otobüsü, 10 hızlı feribot ve 18 arabalı vapur ile deniz yolu ile taşımacılığı yapan özel şirket.

Hızlı feribot[değiştir | kaynağı değiştir]

Arabalı vapur[değiştir | kaynağı değiştir]

Teleferik[değiştir | kaynağı değiştir]

Kara, Demir ve Deniz yolları kullanım oranları[değiştir | kaynağı değiştir]

İETT' ye göre Kara, Demir ve Deniz yolları kullanım oranları şu şekildedir:[2]

Günlük yolculukların ulaşım türlerine göre dağılımı

İşletme Filo % Yolculuk/gün %
KARA YOLU
İETT Metrobüs 334 0,02 715.000 5,28
İETT Otobüs 2.279 0,12 1.324.837 9,79
ÖHO 2.107 0,11 1.475.274 10,90
İstanbul Otobüs AŞ 240 0,01 106.797 0,79
Dolmuş Minibüs 6.361 0,34 1.850.000 13,67
Dolmuş Taksi 572 0,03 110.000 0,81
Servisler 30.159 1,60 1.950.000 14,41
Taksi 17.395 0,92 1.100.000 8,13
Özel Otomobil 1.821.694 96,79 3.182.534 23,52
DEMİR YOLU
TCDD Banliyö treni 58 0,003 144.801 1,07
Hafif Metro 80 0,004 289.47 2,14
Metro 124 0,007 268.659 1,99
Cadde Tramvayı 155 0,008 587.448 4,34
Nostaljik Tramvay 4 0,0002 5.000 0,04
Moda Tramvayı 8 0,0004 3.224 0,02
Tünel Füniküler 2 0,0001 14.000 0,10
Kabataş Füniküler 4 0,0002 54.808 0,41
Teleferik 8 0,0004 9.039 0,07
DENİZ YOLU
Şehir Hatları 34 0,002 146.798 1,08
İDO 54 0,003 94.806 0,70
Deniz Motorları 393 0,02 100.250 0,74
TOPLAM 1.882.065 100 13.532.745 100

Günlük yolculukların taşıma sistemine göre kamu/özel dağılımı

Sistem Özel Kamu Toplam
Karayolu 72,23 15,07 87,3
Raylı sistemler 0,00 10,17 10,17
Deniz yolu 1,44 1,08 2,53
TOPLAM 73,67 26,33 100

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]