İspir

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(İspir, Erzurum sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 40°29′1″N, 40°59′43″E

İspir
—  İlçe  —
Erzurum'da bulunduğu yer
Erzurum'da bulunduğu yer
IspirCastle.jpg
Ispir ilçesi.JPG
Koordinatlar: 40°29′1″K 40°59′43″D / 40.48361°K 40.99528°D / 40.48361; 40.99528
Ülke Türkiye
İl Erzurum
Coğrafî bölge Karadeniz
Yönetim
 - Kaymakam Faik Oktay Sözer
 - Belediye başkanı Osman Çakır (AKP)
Yüzölçümü
 - Toplam 1.478 km2 (570,7 mi2)
Rakım 1.180 m (3.871 ft)
Nüfus (2013)[1]
 - Toplam 16,248
 - Kır -
 - Şehir 16,248
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
Posta kodu 25900
İl alan kodu 442
İl plaka kodu 25
İnternet sitesi: İspir Belediyesi

İspir, Gürcüce: სპერი Speri; Ermenice: Սպեր Sber veya Sper) Erzurum ilinin bir ilçesidir.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

İspir, Çoruh nehri kenarında ve Çoruh vadisinde kurulmuş bir yerleşim alanıdır.Kuzeyden İkizdere,Çamlıhemşin ve Yusufeli ilçeleri doğudan Tortum, batıdan Pazaryolu ilçeleri ile sınırlanmıştır. İspir ilçesi Karadeniz Bölgesi'ndedir.Başlıca halkın geçim kaynağı, Fasulye, Küçük - büyük baş hayvancılık ve tarımsal ürünler bölge halkının ihraçatıdır. Nüfusu 11100 ve yüzölçümü 2100 km²'dir. İlçe sınırları içerisinde 2400 ile 3900 metre arasında irili ufaklı çok sayıda dağ bulunmaktadır. Kaçkar, Mescit Dağı 3240 m, Deve Dağı 3363 m, Bozan Dağı 2924 m, Sandık Dağı 3186 m, Yassı Dağ 2500 m, Kazancık Dağı 2750 m, Korga Dağı 2364 m Ayazöldüren Dağı 2500 m, Asniyar Dağı 3040 m, Dilek Dağı 3549 m, Hasan Dağı 2900 m ve Nevse Dağı 3114 m bu dağlardan önemli olanlardır. Dünyanın en hızlı akan nehirlerinden birisi olan Çoruh Nehri İspir İlçesi'nden geçmektedir. Su sporları, özellikle rafting için ilçede çok uygun alanlar vardır. Doğa güzellikleri ile Türkiye'nin en güzel köşelerinden biridir.İspir İlçesinin deniz seviyesinden yüksekliği 1180 metredir.

Kültür ve Sosyal Yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

İspir tarihsel yapısı ve önemli bir geçit noktası olduğundan kültürel anlamda zengin bir coğrafyadır. Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu bölgelerinin geçiş noktasında bulunan ispir birçok kültürü bir arada barındırır. Kuzey kesiminde ağırlıklı karadeniz kültürü hakim iken güney kesiminde azda olsa Erzurum ve Doğu kültürü mevcuttur. İspir'de Horon ve Bar oyunları geleneksel halk danslarını oluşturur. Tulum yörede ağırlıklı olarak çalınan Enstürmandır, bununla bereber Davul ve zurna'da kullanılmaktaktadır. Yöre halkı Türk ve Hemşinli [2] nüfus'tan oluşmaktadir.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçe meyve ve sebze bakımından zengindir. Dut ve dut mamülleri (pestil, kuru dut, pekmez, köme vs.) en önemli geçim kaynaklarından biridir.

Bölgede Fasulye yetiştiriciliği yaygındır ve İspir Fasulyesi eşine az rastlanır bir tat vermektedir.

Tarıma elverişli alanların dar ve az olması nedeniyle bölge halkı iş bulmak amacıyla gurbet işçiliğine çıkmaktadır. Genelde fırıncılık işi yaparlar. Son yıllarda seracılık ve özellikle arıcılıktan da ilçe ekonomisine girdi sağlanmaktadır. İlçede birkaç yerde suni balıkçılık yapılmaktadır.

İlçe ve yöresinde yeraltı zenginlik kaynakları bakımından işletilmeyi bekleyen kömür, bakır ve altın maden yataklarının bulunur ve bu maden yataklarının işletilmesiyle ülke ekonomisine önemli bir girdi kazandırılacağı düşünülmektedir.

Bölgede zengin altın yatakları bulunmaktadır. Ayrıca ilçe sınırlarında muhtelif yerlerde zamana zaman degerli tarihi eser ve hazineler bulunmuştur. Halen toprak altında gömülü kalmış pek çok hazine olduğu tahmin edilmektedir.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

İspir İlçesi, Kuzey Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz bölgesinin kesiştiği alanda bulunur. Ayrıca İlçenin kuzey ve güneyi çok yüksek dağlarla çevrilidir. İlçe genelinde, Karadeniz, Akdeniz, İç Anadolu ve Kuzey Doğu Anadolu iklimleri bir arada görülürler. Bu nedenle ilçeye hakim iklim, karasal iklim ile deniz iklimi arasında bir geçiş iklimidir. Bu iklim özeliği İlçede aynı anda farklı iklimlerin oluşmasına yol açmaktadır. Erzurum'un diğer ilçelerine nazaran İspir’in iklimi kışları daha ılıman geçmektedir. Ancak kış ve yaz ile gece ve gündüz sıcaklık farkları hayli fazladır. İspir ilçesi sınırları içinden vadi ve havza oluşturarak geçen Çoruh nehri boyunca İklim özellikleri daha da farklılıklar göstermektedir. Bu vadide Yusufeli ilçesine doğru gidildikçe mikroklima iklim özellikleri hakim olmaya başlar. İşte bu mikroklima yapı hayvansal ve bitkisel çeşitliliği de çoğaltmıştır. Ve vadinin bir kısım yerlerinde özellikle ; Çamlıkaya nahiyesinden Yusufeli İlçesine doğru pirinç, çeltik ve nar gibi sıcak iklim özelliklerinde yetişebilen bitkilerin buralarda yetiştirilmesi, bu geçiş ikliminin özelliğini göstermesidir. Ayrıca bu vadi iklimsel olarak göçmen kuşkarın tercih ettiği göç yolları üzerindedir ve kuş türleri buralarda yerleşme ve barınma imkanları bulmaktadır. Ancak son yıllarda Çoruh vadisi boyunca kurulmakta olan (HES) Hidroelektrik santral'leri ve baraj'ların tamamlanmasıyla, bu vadinin ekosistemi ile İspir İlçesinin iklim özellikleri tamamiyle değişikliğe uğrayacaktır. (HES) 102.620 (ha) tarım arazisini su altında bırakacak ve bu yörede son derece çeşitlilik taşıyan hayvansal, bitkisel ve flora çeşitliliği başkalaşacaktır.

Resmi kurumlardan [1], [2], [3], alınan bilgilere göre 1975-2011 yılları arasındaki 35 yıllık iklim ortalamaları aşağıdadır.

İspir’de İklim: Resimde üç iklim özelliği bir arada, (kar, yağmur ve sis)
İspir’de İklim: Bulutluluk ve İspirin kuzeyinden, Doğu Karadeniz’den gelen yağış bulutları
İspir İlçesi İklim Bilgileri : İspir Meteoroloji İstasyon Müdürlüğü [4]
Yıllık yağış ortalaması 437. 4 mm
En yüksek yağış ortalaması 56.8 mm, Kasım
En düşük yağış ortalaması 24.8 mm, Eylül
Kar yağışlı günler sayısı ortalaması 30.9, uzun yıllar ortalaması
Karla Örtülü günler sayısı ortl. 61.6, uzun yıllar ortalaması
Maximum Kar Kalınlığı 99 cm
Minumum Kar Kalınlığı 4 cm
kar yağışlarının görüldüğü aylar Ocak,Şubat,Mart,Nisan,Ekim,Kasım, Aralık.
Ortalama açık günler sayısı 100.3
Ortalama kapalı günler sayısı 65
Mimimum Nisbi Nem  % 6.6
Ortalama Nisbi Nem  % 56.1
Yıllık sıcaklık ortalaması +10.3 °C
En yüksek sıcaklık derecesi ortl. +42.6 °C Temmuz 1989
En düşük Sıcaklık Derecesi ortl. -32.5 °C Mart, uzun yıllar ortalaması
Ortalama rüzgar hızı 24.3 (m/sec.)
Maximum Basınç Ortalaması' 889 (hPa)
Ortalama Basınç.' 887.1 (hPa)
Kuvvetli Rüzgar'ların estiği aylar Mart,Nisan,

Mayıs,Haziran,Temmuz,Ağustos.

Bu duruma göre, İspir İlçesinin yıllık yağış ortalaması, 437,4 (mm). Yıllık sıcaklık ortalaması, +10,3 °C. En yüksek sıcaklık, +42,6 °C. (Temmuz-1989) En düşük sıcaklık derecesi -32,5 °C uzun yıllar ortalaması (mart ayı), Ortalama Açık günler sayısı 100,3 dür.

Tarihi ve turistik yerleri[değiştir | kaynağı değiştir]

İspir Kalesi
İspir şehir merkezinden görünüm
  • İspir kalesi
  • İspir camii
  • Tuğrılşah camii
  • Melik Halil Gazi camii
  • Kadıoğlu medresesi
  • Kanuni sultan süleyman kitabesi
  • Yazıcızade çeşmesi
  • Hacı Yusuf Ceylan Konağı
  • Sandık kalesi
  • Devedağı (fısırik) kalesi
  • Karakale kalesi
  • Maden kalesi
  • Sırakonaklar dere ağzı mağarası
  • Cankurtaran kalesi
  • Elamalı mağarası
  • Karakale'deki su çanağı
  • Yedigöze kalıntıları
  • Ortaören viranşehir harabeleri
  • Saltuklu mezarları
  • Zarbuna Bekir Paşa mezarı
  • Numanpaşa köyü kalıntıları
  • Numanpaşa Cami
  • Ömer Paşa Kümbeti
  • Numanpaşa Konağı
  • Karahan harebeleri
  • Alacabük han kalıntısı
  • Köprüköy kilise kalıntıları
  • Koç köyü tarihi taş kemer köprüsü
  • Petekli Manastırı
  • Petekli Kilisesi
  • Hüdüt paşa türbesi.
  • Kirazlı Köyü Koç Heykelleri
  • Kân Kuru Fasulyesi
  • Sırakonaklar köyü(Hodıcur)
  • Akseki köyü sahipsiz mezarlar
  • Avcı alabalık tesisleri
  • İDOS dinlenme tesisleri
  • Kaçkar dağı
  • Yedigöller
  • Ayazman çeşmesi
  • Geçitağzı köyü kilisesi
  • Gorga Dağı
  • Hortik Alişan Ağa camisi
  • Hortik kaplan kayası
  • Hortikli Şah-pender(şeyh-bender)
  • Hortik şelalesi

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUp5Gz6. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  2. ^ Türk folklor araştırmaları 10.cilt. s.n. 1966-İhsan Hınçer/ Hemşenli / Hemşinli denilen boya mensup köylülerin öz vatanı Rize ve Artvin illerimizin Karadenize bakan komşu bölgeleridir.Göçmen olarakta Erzurumun İspir ve Tortum ilçeleriyle Sakarya/Adapazarı ve Kocaeli/İzmit köylerinde çiftçilik yaparlar

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]