İslam'da siyasi mezhepler

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Basmala.svg

İslâm
SİYÂSÎ MEZHEPLER
Siyasi mezheplerin Dünya üzerine dağılımı


İslâm'da siyasî mezhepler, İslâm tarihi boyunca, siyasî tartışmalar ve görüş farklılıkları sonucu ortaya çıkan mezheplerdir. İslâm'da Sünnîlik, Şiîlik ve Haricîlik olmak üzere üç ana mezhep vardır. Bu mezhepler de çeşitli açılarından kendi içinde alt mezheplere sahiptir. En önemlilerinden biri ve ilk olarak şekilleneni, halifelik tartışmaları sonucu ortaya çıkan Şia'dır. Haricîler ve Vahhâbîler de sayılabilir.

Sünnîler[değiştir | kaynağı değiştir]

Sünnîler günümüzde i'tikadî açıdan Mâtûridîyye ve Eş'ârîyye, fıkhî açıdan da sırayla Hanefî, Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerine bağlıdırlar. Bu dört mezhepten ilki olan Hanefîlik, Mâtûridîliğe diğer üç mezhep (Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî) ise Eş'ârîliğe bağlıdır. Bu mezhepler dışında, Sünnîlik'te icma-i ümmete, kıyasa ve re'ye başvurulmasını kabul etmeyen, her sorunun çözümünü Kur'an'da, Sünnette, sahabe ve tabiunun görüş ve uygulamalarında arayan bir grup daha vardır. Bunlar; Selefiyye veya Selefiyyun (geçmişe bağlılar) olarak anılır. Bu düşünceye bağlı olanlar ortaya çıkan yeni sorunlara çözüm bulmakta yetersiz kaldıkları için fazla taraftar bulamamışlardır.

Hanbelîler ve Selefîler[değiştir | kaynağı değiştir]

Hanbelîlik, Selefiyye anlayışına en yakın görüşe sahip olan Sünnî fıkıh mezhebidir. Ayrıca günümüz Sünnî âlimleri tarafından i'tikadî bakımdan Selefî düşünceye sahip olanlar, Sünnî olarak kabul edilmeyip, i'tikaden Mücessime'den oldukları farz edilmektedir.

Şiîler, Bâtınîler ve Haricîler[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarihte Müşebbihe ve Mücessime anlayışına yakın birçok Gulat-ı Şiâ fırkasının varlığından söz edilmektedir. Ama bu fırkaların çoğu günümüze ulaşamamıştır. Ayrıca Gulat-ı Şiâ fırkaları günümüzde olduğu gibi geçmişte de günümüzde varlığını koruyan Şiiliğin çoğunluk mezhebi İsnaaşeriyye tarafından İslam dışı kabul edilmekteydi. Şiîler'in günümüzde bağlı olduğu en büyük fırka ise İmamiye Şiası'ndan olan İsnaaşeriyye'dir. Bunun dışında sayıları az olmakla birlikte Zeydîyye fırkası, bazen İmamiye'nin bir kolu olduğu da farz edilen İsmâilîyye ve Gulat-ı Şiâ'dan Nusayr’îyye fırkası da günümüze ulaşmıştır. Bâtınîliğin ilk teşkilâtlandırıcılarından Meymûn’ûl-Kaddâh’ın da İsmâilîlik ve Gulat-ı Şiâ i'tikatları üzerinde büyük etkisi olmuştur. Haricîler'in ise günümüze ulaşmış olan tek fırkası İbadiyyedir.

İslâm'da Siyâsî ekôller ve fıkhî mezhepler[1][değiştir | kaynağı değiştir]

Şîʿa-i Muhlîsîn:[2] Sünnîler ve Zeydîler[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüzde siyasi ve fıkhî mezheplerin Dünya üzerine dağıldığı yöreler.
  • Zeydîlik
    • Betr’îyye/Sâlih’îyye
    • Cerîr’îyye/Süleyman’îyye
    • Yemen Zeydîleri
      • Kâsım’îyye
      • Hadâv’îyye
      • Muhteria
      • Mutarrif’îyye
    • Alavîler
      • Nâsır’îyye
      • Kâsım’îyye
    • Ghulat Zeydiyye
      • Cârûd’îyye
      • Nâim’îyye
      • Ya'kûb’îyye

Haricîler [3][değiştir | kaynağı değiştir]

Ghulat-i Şîʿa[değiştir | kaynağı değiştir]

Şîʿa-i Bâtın’îyye (Abd’Allah İbn-i Meymûn)[değiştir | kaynağı değiştir]

İmamiye Şiası: İsmâilîyye ve İsnaaşeriyye[değiştir | kaynağı değiştir]

Şemânîlik’den İslâmiyet’e bağlananlar[değiştir | kaynağı değiştir]

İslâmiyet’ten çıkan Dinler[değiştir | kaynağı değiştir]

İslâm dışı dinler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Mustafa Öz, Mezhepler Tarihi ve Terimleri Sözlüğü, Ensar Yayıncılık, İstanbul, 2011.
  2. ^ a b Balcıoğlu, Tahir Harimi, Türk Tarihi’nde Mezhep Cereyanları, Hilmi Ziyâ Neşriyâtı, Ahmet Sait Tab’ı, 1940.
  3. ^ Muhammed Ebû Zehra, İslâm’da Siyâsî ve İ’tikadî Mezhepler Tarihi, Ethem Ruhi Fığlalı ve Osman Eskicioğlu Tercümesi, Yağmur, İstanbul, 1970.