İran Kazak Tugayı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
İran Kazak Tugayı, Tebriz, 1909

İran Kazak Tugayı, İran'da 1879'da Rus Kazak birlikleri örnek alınarak oluşturulan süvari birliği. I. Dünya Savaşı sırasında genişletilerek tümene dönüştürülmüştür.


İran Kazak Tugayı güvenilir ve sıkı disiplinli bir savaş gücüne duyulan gereksinimin sonucu kuruldu. 1878'de Nasreddin Şah (hükümdarlığı 1848-96) bir İran süvari birliğinin kurulması için Rus Çarlığı'ndan yardım istedi. 1879'da Tahran'da böyle bir kuvvetin çekirdeği oluşturuldu; komuta kademelerinde, İran hükümetiyle sözleşmeli Rus subaylar görevlendirildi. Kurulduğu ilk yıllarda tugay temel olarak bir tören birliğiydi ve asker sayısı binden azdı. 1894'te Albay V. A. Kosogovski'nin komutasına verilen tugay, küçük bir topçu müfrezesi ve başka birliklerle desteklenerek etkili bir savaş gücüne dönüştü. 1896'da Nasreddin Şah'ın öldürülmesinden sonra bu tugay deneyimli ve seçkin bir muhafız birliği haline getirildi. Zamanla daha çok bir iç güvenlik kuvveti olarak kullanılır oldu. Tugayı Rus dış politikasının ve şah yönetiminin despotluğunun somut bir ifadesi olarak gören İran milliyetçilerinin nefreti kazan.

Haziran 1908'de, Albay Vladimir Liahov'un komutasındaki tugay Muhammed Ali Şah'ın (hükümdarlığı 1907-09) emriyle, anayasal hükümeti devirmek amacıyla meclis binasını bombaladı. Bunu izleyen iç savaş (1908-09) sırasında tugay şahın yanında yer aldı. I. Dünya Savaşı sırasında 8 bin kişilik bir tümene dönüştürülen tugay, İran'a giren Osmanlı ordusuna ve İranlı müttefiklerine karşı Rus Çarlığı'nın yanında savaştı. Savaş yıllarında tümende komuta kademelerinde görevli Rus subaylarla alt rütbeli İranlı subaylar arasında sürtüşmeler arttı. 1917 Sovyet Devrimi'nin ardından tümendeki Rus subaylar arasındaki görüş ayrılıkları, bunların "kızıl" ve "beyaz" diye gruplara bölünmesine yol açtı. Ruslar 1920'de İran'dan ayrıldıktan sonra tugayın İranlı subaylarından Albay Rıza Han (1925'ten sonra şah) komutayı üstlendi.

I. Dünya Savaşı’nda İngiliz ve Rus askerlerinin İran'ı işgal hareketlerini takiben, 140 yıldır ülkeyi yöneten Kaçar Hanedanı iyice zayıflamış; ulema ve ordu saflarında yönetimde değişim talepleri ile hareketlenme iyice artmıştı. Değişim beklentisini eyleme dönüştürmek için en uygun durumdaki unsurlardan birisi ülkenin tek düzenli ordu birimi olan Kazak Tugayı'ydı.[1]

Şubat 1921'de İran Kazak Tümeni'nin bazı birlikleri Rıza Han'ın komutasında bir hükümet darbesi yaptı ve Seyyid Ziyaeddin Tabatabai'yi başbakanlığa getirdi. Aynı yılın sonlarında tümen, öteki bağımsız askeri birimlerle birleştirerek Rıza Han'ın komutasında birleşik bir ulusal ordu haline getirildi. Tümendeki İranlı subayların pek çoğu da önemli görevlere atandı.


Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]