İkizdere

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(İkizdere, Rize sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 40°46′N, 40°33′E

İkizdere
—  İlçe  —
Türkiye'de yeri
Türkiye'de yeri
Anzer yaylası.JPG
Rize districts.png
Koordinatlar: 40°46′K 40°33′D / 40.767°K 40.55°D / 40.767; 40.55
Ülke Türkiye
İl Rize
Coğrafî bölge Doğu Karadeniz Bölgesi
Yönetim
 - Kaymakam Abdil Koç
 - Belediye başkanı Hasan Kösoğlu
Yüz ölçümü
 - Toplam 898 km2 (346,7 mi2)
Rakım 570 m (1.870 ft)
Nüfus (2013)[1]
 - Toplam 6,936
 - Kır 5,116
 - Şehir 1,820
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
Posta kodu 53650
İl alan kodu 0464
İl plaka kodu 53
İnternet sitesi: İkizdere Kaymakamlığı
İkizdere Belediyesi


İkizdere (Lazca : Xuras / Rumca: Kurais / Osmanlı zamanında 'Kura-i seba, yediköyler), Rize iline bağlı bir ilçedir. Çamlık Deresi ile Cimil Deresinin birleştiği yerde kurulan İkizdere, adını bu derelerden almıştır. Toplam nüfusu 8.400olup, 1823’ü ilçe merkezinde,6.577.’si köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağına bağlı 25, Güneyce bucağına bağlı 2 köyü vardır. Yüzölçümü 898 km² olup, nüfus yoğunluğu 9’dur. Nüfus piramidi sırasıyla;

Rumlar ilçede yoğun olarak yaşarlar, 1-2 köyde Karadeniz Rumcası konuşulur, ancak,Doğu Karadeniz bölgesinde yaşayan tüm Rum kökenliler gibi, müslümandırlar.[4] Laz kökenli aileler merkeze yakın köylerde yaşamaktadırlar.[2] Yerli halk Hemşinliler ise dağ köylerinde yaşamaktadırlar.[3]

Lazlar'ın yaşadığı köylerden bazıları ; Rüzgârlı (Miz'e) , Ayvalık köyü (Kap3e) , Gürdere (Etxone) ve Meşeköy (P'et'rani) dir. 17 yy.'da Ardeşen ve Fındıklı'dan göç etmiş köylerde yaşayan Laz kökenli ailelerin asimilasyonunun başladığı tarih, göçmen olarak geldikleri tarihle aynıdır. İkizdere Lazlarının hafızasında yoğun şekilde Lazca kelime ve cümle var,ancak bu Lazca biraz "yozlaşmış" dır. Birkaç örnek: "biçkin" (biliyorum= miçkin/miçkun/mişk'un), "eu voor" (iyiyim/ k'ai/vrosi/vorsi vore) ... Parpali , Xarati , Raxna , Çxiroba , Paponi , Limbo3'a (ve ya Limxana) , T'ik'ina , Ğorma , Laxeri vb. Lazca kelimelerdir.[2]

Hemşinliler ise yüksek köylerde, İspir ilçe sınırları ardına kadar uzanan bölgede dağ köylerinde yaşarlar.Ballıköy (Yukarı Anzer) , Sivrikaya (Yukarı Köhser) , Başköy (Cimil, Demirdağ) , Çamlıkköy (Aşağı Köhser) , Çiçekli (Aşağı Anzer) , Gölyayla (Kabahor) , Ortaköy (Cimil Paşaköy) , Yetimhoca (Cimil Asağıköy). Yaşayış tarzları diğer halklardan farklı olup, onlarla pek fazla iletişimde bulunmaz ve kendi içlerinde kız alıp verirler..[3][5]

İlçe toprakları dağlıktır. Dağlar dar vadilerle parçalanmış olup yüksek kesimlerinde yaylalar bulunur. Başlıca akarsuyu İkizdere’dir. İkizdere üzerinde elektrik üretmek gayesiyle bir baraj kurulmuştur. Dağlar zengin ormanlarla kaplıdır.

İlçe topraklarını İkizdere sulamaktadır. Rize Dağlarından kaynaklanan Çamlık ve Cimil Dereleri ile Karadere’nin birleşmesinden oluşan İkizdere, kuzeye doğru akar ve ilçe sınırları dışına çıkar. Dağların doruklarında buzyalakları ve buzul gölleri vardır. Ünlü pop sanatçısı Tarkan aslen buralıdır.

İkizdere ilçesinin güneybatısında bulunan ve Ballıköy yaylası olarak ta bilinen Anzer yaylası'nda çok sayıda endemik türde çiçek yetişmektedir. Bu yaylada Anzer balı üretimi yapılmaktadır.
İkizdere vadilerinde'ki Çay tarlaları.

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski bir yerleşim yeri olan İkizdere uzun yıllar Bizans İmparatorluğu egemenliği altında kalmış, bu dönemde Rize’ye bağlı bir manastır ile idare edilmiştir. İstanbul’un Latinler tarafından 1204’te işgal edilmesinden sonra, Alexios Komnenos Gürcülerden de yardım alarak Trabzon’da bağımsız bir devlet kurmuştur (1204-1461). Tarihi belgelerde yörenin, Trabzon İmparatorluğu’nun sınırları içerisinde olduğu belirtilmektedir.

Malazgirt Savaşı’ndan (1071) sonra Rize ve çevresi Selçukluların kontrolüne girmişse de daha sonra Trabzon Devleti buraya yeniden hakim olmuştur. Fatih Sultan Mehmet’in 1461’de Trabzon’u ele geçirmesi ile birlikte Osmanlı topraklarına katmıştır.

Osmanlı döneminde, 1878’de Rize’nin sancak merkezi olması ile nahiye olmuştur. Eski adı Kuray-ı Sab’a olan İkizdere, XIX.yüzyıl sonlarında Trabzon vilayetinin Lazistan Sancağındaki Rize Kazasına bağlı bir nahiye merkezi idi. 15 Şubat 1916 tarihinde Rus işgaline uğrayan yöre, 11 Mart 1918 tarihinde işgalden kurtulmuştur. 1945’te ilçe olan Güneyce’ye bağlı bucak merkezi iken, ilçe merkezi 1952’de İkizdere’ye taşınmıştır.[6]

İlçede günümüze gelebilen tarihi eserler arasında;

  • Merkez Camisi
  • Şimşirli Köyü Camisi
  • Güneyce Hacı Şeyh Camisi
  • Güneyce Köprüsü
  • Sivil Mimari Örneklerinden ahşap evler bulunmaktadır.

Ayrıca ilçede bulunan yaylalar; Çağrankaya Yaylaları,Ovit Yaylası,Demirkapı Yaylası ile Şimşirli ve Ilıcaköy madensuyu kaynakları doğal güzelliklerinin başında gelmektedir.

Ekonomisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri çay ve patates olup, ayrıca az miktarda kivi ,mısır, armut ve fındık yetiştirilir. Yaylacılık metoduyla sığır ve koyun beslenir. Arıcılık gelişmiştir. Anzer balı meşhurdur. İlçe merkezi İkizdere kıyısında kurulmuştur. Rize-Erzurum karayolu ilçeden geçer. İl merkezine 56 km mesafededir. Denize kıyısı yoktur. 1954’te ilçe olan İkizdere’nin belediyesi 1952’de kurulmuştur.

Rize-Erzurum karayolu üzerinde dik yamaçlar ve dogal güzellikler arasında yer alır. Köylerinden şehirlere göç vardır. Ünlü Anzer ballarının yapıldığı Anzer Yaylası, Çamlık Mesiresi, Çağrankaya ve Ovit sınırları içinde yer alır. Turizm gelişmektedir.

İklimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Tipik Karadeniz İklimi hüküm sürmekte olan il her mevsim yağışlıdır. Bitki örtüsü ormanlarla kaplı olup, yüksek alanlarda iğne yapraklı ağaçlar, kızılağaç, gürgen, meşe, kestane, ladin, köknar ağaçlarından oluşan ormanlar bulunmaktadır.

Yıllık sıcaklık ortalaması  : 11.04 Derece.

Yıllık en yüksek ortalama  : 17.00 Derece

Yıllık en düşük ortalama  : 8.6 Derece

Yıllık ortalama yağış  : 1102 mm.

Yıllık ortalama bağılnem  : % 74.05

Turizm[değiştir | kaynağı değiştir]

İkizdere, dik yamaçlı vadileri, doruklara ulaşılabilir dağları, zümrüt yeşili yaylaları, tarihi kemer köprüleri, coşkun akan dereleri ile çok özel bir turizm beldesidir,fakat son yıllarda İkizdere'nin doğal güzellikleri yok edilmektedir.Dünyanın en önemli 200 vadisinden birisi olan İkizdere Vadisi üzerinde yapımı planlanan 16 adet hidroelektrik santralleri doğal güzellikleri tahrip etmektir,durumun vahametini gözle görülmektedir.

İkizdere-Anzer Yaylası (Ballıköy) Turizm Merkezi Ulaşım: Rize'nin İkizdere ilçesinin 39 km. güneyindedir. İkizdere-Dereköy arasını 4 km. asfalt, 25 km. ham toprak yoldur. Yaz aylarında dolmuş bulunabilir.

Özellikler: 3.000 m. rakımlı yaylada alt yapı hizmetleri tamamlanmış durumdadır. PTT, bakkal, kasap, fırın, manav, kır kahvesi ve lokantalar hizmet vermektedir. Çok sayıda hastalığa şifa olan ünlü Anzer Balı bu yaylada bulunmaktadır.

Konaklama-Yeme-İçme: Yaylada çok sayıda pansiyon bulunmaktadır. Her türlü yeme-içme ve ihtiyaçlar yayladan karşılanabilir.

İkizdere-Çağrankaya Yaylası Ulaşım: Rize'nin İkizdere İlçesinin 25 km. doğusundadır. Yaz aylarında dolmuşlarla gidilebilen yaylaya güzel manzaralı toprak yolla ulaşılmaktadır.

Özellikler: 3.200 m. rakımlı Çağırankaya yaylası, adını düz konumdaki yaylanın çevresindeki dik yamaçlı kaya ve uçurumlarla ses yankısı oluşmasından almıştır. Elektrik ve telefon gibi altyapıya sahip olan Çağırankaya yaylasında, bakkal, kasap, kır kahvesi işletilmektedir.

Konaklama-Yeme-İçme: Yaylada konaklama yeri yoktur. Kamp malzemeleri getirilmelidir. Ancak yayladan et ve süt mamulleri, ekmek satın alınabilir.

Şimşirli Köyü Camii Derin bir vadiye bakan cami, Karadeniz yöresindeki ahşap camilerin en güzel örneklerinden. 1849’da bütünüyle kestane ağacından inşa edilen yapının iki katlı iç mekanı inanılmaz bir ahşap işçiliğine sahipdir Arazinin eğiminden dolayı yüksek taş duvarlı bir subasman üzerine kurulmuştur. Ahmet Usta tarafından yapılmış ahşap camidir. Cami kareye yakın bir dikdörtgen alanı kaplar plan kuzey cephedeki giriş ve harimden meydana gelmektedir. Giriş kısmının üzerinde iç mahfile bağlanan fevkani bir mahfil bulunmaktadır. Kuzeyinde bir medresesi vardır. Bu medrese ile cami arasında 1988 yılında yapılan minare yer almaktadır.

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPVE9qnB. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  2. ^ a b c Lazcanın Yaşam Mücadelesi - Lazca; "Dilimiz Ölmesin!" - Notlar - (4) (Bianet). 2 Eylül 2012 tarihinde erişildi.
  3. ^ a b c Simonian, Hovann H. (2007). The Hemshin: history, society and identity in the highlands of northeast Turkey. Routledge. ss. sayfa:. ISBN 0700706569. http://hemshin.org/books/TheHemshin-Full.pdf. 
  4. ^ http://en.wikipedia.org/wiki/Pontic_Greek#Romeyka
  5. ^ İkizdere Hemşin köyleri- Kaçkarların Üç Yamacı - Hemşin coğrafyası Op. Dr. Yusuf IŞIK, Yeşil ispir Dergisi
  6. ^ Karadeniz Ansiklopedisi, Rize ili İkizdere ilçesi.